Ηχο{LF}δύναμα

Σμέτανα: Κουαρτέτο Αρ.1 «Από τη ζωή μου», μεταγραφή για ορχήστρα από τον Γκέοργκ Σελ, έργα για ορχήστρα, Συμφωνική NBC, Συμφωνική της Βοστώνης, Γκέοργκ Σελ, SOMM

Μπορεί φέτος το έτος να κυριαρχείται από τη 200ή επέτειο του Μπρούκνερ, όμως είναι και η επέτειος ενός άλλου σημαντικού συνθέτη: του Σμέτανα, του «εθνικού συνθέτη» της Τσεχίας, αν μη τι άλλο προτού κάνει τη σαρωτική, τελικά, εμφάνισή του ο Ντβόρζακ.

Δεν προξενεί εντύπωση το γεγονός ότι οι τσέχοι μαέστροι, όπως και εκείνοι που είχαν στενούς δεσμούς με τη χώρα, υπήρξαν πρωταθλητές της μουσικής του Σμέτανα, ενώ και πολλοί άλλοι ασχολήθηκαν με το έργο του. Ομως ο Γκέοργκ Σελ έχει μία ξεχωριστή θέση ανάμεσα σε όλους τους. Και αυτό για διάφορους λόγους, ένας εκ των οποίων βρίσκεται εδώ και μάλιστα για πρώτη φορά: είναι η πρώτη εκτέλεση της μεταγραφής του Σελ για ορχήστρα στο διάσημο αριστουργηματικό Πρώτο Κουαρτέτο του Σμέτανα «Από τη ζωή μου», ένα από τα σπουδαιότερα έργα του δημιουργού του και του είδους του στην εποχή του. Μία μεταγραφή που ο ίδιος ο Σελ ηχογράφησε με τη «δική του» ορχήστρα του Κλίβελαντ λίγα χρόνια αργότερα, αλλά που εδώ ακούγεται ζωντανά από την NBC του Τοσκανίνι σε συναυλία του 1941 υπό τον ίδιο τον Σελ, όχι πολύ καιρό έπειτα από την άφιξή του στη Νέα Υόρκη το 1939, η  οποία ακολουθήθηκε από μία μάλλον δύσκολη περίοδο.

Οταν ο Σελ έφτασε στη Νέα Υόρκη, ήταν πλέον ανάμεσα στους τελευταίους από τους σπουδαίους μουσικούς που εγκατέλειπαν τη Γερμανία και, τελικά, την Ευρώπη, λόγω του Χίτλερ και του επικείμενου πολέμου. Αργησε να βρεθεί στον «Νέο Κόσμο», καθώς πριν είχε ταξιδέψει στην Αυστραλία για μια μακρά περιοδεία, ενώ και για εκεί είχε φύγει σχετικά αργά. Η βάση του ήταν πια στη Σκωτία όπου ήταν πλέον διευθυντής της εκεί Ορχήστρας απομακρυνόμενος όλο και περισσότερο σταδιακά από τη Γερμανία – πριν ήταν στη Χάγη. Κυρίως όμως ήταν σφόδρα ερωτευμένος με τη σπουδαιότερη βρετανή ομποΐστα, την Εβελιν Ρόθγουελ. Αλλά είχε ανταγωνιστή του τον ομότεχνό του Τζον Μπαρμπιρόλι ο οποίος και τελικά την κέρδισε, οδηγώντας τον θυμωμένο Σελ στην… άλλη άκρη του κόσμου: για την ιστορία, Μπαρμπιρόλι και Σελ πέθαναν τελικά το 1970 την ίδια ημέρα…

Ολα αυτά τον έφεραν πολύ αργά στη «Νέα Γη» με αποτέλεσμα, ο Τοσκανίνι που του είχε απευθύνει ήδη δύο χρόνια πριν ανοιχτή πρόσκληση, να έχει κλείσει το πρόγραμμα της χρονιάς, όπως άλλωστε είχε συμβεί παντού στην πόλη. Ετσι, ο Σελ πέρασε ένα διάστημα διδάσκοντας στο σπουδαίο ωδείο «Mannes» του κορυφαίου «The New School for Social Research», όπου, μεταξύ πολλών άλλων μεγάλων, δίδασκε και η Χάνα Αρεντ. Αυτές οι συναυλίες με την NBC, όπως και η εξίσου σπάνια αργότερα με τη Βοστώνη, που δεν έχουν ακουστεί ποτέ ξανά μέχρι σήμερα στη δισκογραφία, είναι ντοκουμέντα εκείνης της εποχής, λίγα χρόνια πριν ο Σελ αναλάβει τελικά, το 1946, το Κλίβελαντ, και δημιουργήσει αυτό που πολλοί έκριναν ότι ήταν πλέον ασφαλώς η καλύτερη ορχήστρα των Ηνωμένων Πολιτειών και, ενδεχομένως, του κόσμου.

Πλην της «Ηρωικής» του Μπετόβεν, το κύριο έργο με το οποίο ο Σελ «συστηνόταν» τώρα στο αμερικανικό κοινό, ήταν η ιδιοφυής αυτή μεταγραφή του στο Κουαρτέτο του Σμέτανα, που εδώ ακούγεται η πρώτη της παγκόσμια παρουσίαση. Μεταγραφή πολύ δύσκολο να ερμηνευθεί από οποιαδήποτε ορχήστρα, καθώς πραγματικά οι απαιτήσεις που επιβάλλει στους μουσικούς η παρτιτούρα είναι σολιστικές, ενίοτε σε λίαν εξωπραγματικό επίπεδο. Ομως εδώ μιλάμε για την NBC, ή, μετά, για το Κλίβελαντ. Ετσι, είναι πραγματικά συναρπαστικό να ακούσει κανείς αυτή την ηχογράφηση που η SOMM έφερε τώρα για πρώτη φορά στο φως. Ενας μέγας μαέστρος, μία αντίστοιχη ορχήστρα και μία ανάλογη μεταγραφή ενός Κουαρτέτου από τα πιο σημαντικά που γράφτηκαν ποτέ, σε μια συναυλία που όλα παίρνουν φωτιά απ’ την πρώτη ως την τελευταία νότα…