Οι βεβαιότητες της επόμενης ημέρας

Παρ’ όλες τις τεράστιες διαφορές στις θέσεις και τη ρητορική των δύο υποψηφίων και ανεξαρτήτως του τελικού αποτελέσματος, υπάρχουν ορισμένες βεβαιότητες για την επόμενη ημέρα των αμερικανικών εκλογών:

—– Πρώτη βεβαιότητα, σε γεωπολιτικό επίπεδο, η συγκρουσιακή προσέγγιση στις σχέσεις με την Κίνα είναι ένα από τα λίγα ζητήματα σύγκλισης των δύο στρατοπέδων. Μπορεί να υφίστανται, πιθανώς, διαφορές ως προς το ύφος και τη σφοδρότητα της σύγκρουσης, όμως το γεγονός ότι θα βιώσουμε μια όξυνση των σινοαμερικανικών σχέσεων θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο, ανεξαρτήτως προέδρου.

—– Αμεσα συνυφασμένη με το γεγονός αυτό είναι η δεύτερη – και πιο επίπονη για εμάς – βεβαιότητα της περαιτέρω υποβάθμισης της Ευρώπης στις προτεραιότητες της αμερικανικής πολιτικής σκηνής. Πρόκειται για μια τάση που ανατράπηκε προσωρινά λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, αλλά μακροπρόθεσμα θα επανέλθει στο προσκήνιο. Αυτό οφείλεται τόσο στη διαρκή απώλεια ισχύος της Ευρώπης στο διεθνές γεωπολιτικό σύστημα, όσο και στις δημογραφικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα στην αμερικανική κοινωνία, με τους αμερικανούς πολίτες ευρωπαϊκής καταγωγής να αποτελούν μια συρρικνούμενη πληθυσμιακή μειοψηφία.

—– Τρίτη βεβαιότητα, σε γεωοικονομικό, πλέον, επίπεδο, είναι η πλήρης επιστροφή του οικονομικού (νεο)προστατευτισμού, με επιβολή επιπλέον δασμών από την αμερικανική κυβέρνηση στις εισαγωγές προϊόντων αλλά και την παροχή κινήτρων στις εγχώριες βιομηχανίες, γεγονός που θα οξύνει ακόμα περισσότερο τον διεθνή ανταγωνισμό και θα οδηγήσει σε μεγάλη κρίση το πολυμερές κανονιστικό πλαίσιο οργάνωσης της παγκόσμιας οικονομίας.

—– Η τέταρτη – και ίσως σημαντικότερη – βεβαιότητα σχετίζεται με το εσωτερικό των ΗΠΑ. Οποιος έχει παρακολουθήσει την προεκλογική εκστρατεία των δύο υποψηφίων, έχει συνειδητοποιήσει το βαθύ – και μάλλον αγεφύρωτο – χάσμα που πλέον χωρίζει τα δύο στρατόπεδα. Η δεδηλωμένη πρόθεση του υποψηφίου των Ρεπουμπλικανών να αποκτήσει τον έλεγχο των «αρμών της εξουσίας», σε αντίθεση με την πρώτη θητεία του που δεν κατάφερε κάτι ανάλογο, σηματοδοτεί μια μανιχαϊστική προσέγγιση και αντίληψη της εξουσίας. Ο Τραμπ αντιλαμβάνεται την – πιθανή – επιστροφή του στον Λευκό Οίκο με όρους καθεστωτικής αλλαγής, οραματιζόμενος ένα καινούργιο σύστημα εξουσίας που θα αντικατοπτρίζει και θα διέπεται από τη λογική του. Από την άλλη μεριά, οι Δημοκρατικοί έχουν επιλέξει μια προσέγγιση πολιτικής δαιμονοποίησης του αντιπάλου, που συμβάλλει στην περαιτέρω όξυνση των πολιτικών παθών και την πόλωση. Αν λάβει κανείς υπόψη τις δυστοκίες της εκλογικής διαδικασίας αλλά και την πολύ οριακή διαφορά μεταξύ των υποψηφίων, που θα επιτρέψει, κατά το δοκούν, την αμφισβήτηση των εκλογικών αποτελεσμάτων, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η επόμενη ημέρα θα ξημερώσει σε ένα κλίμα ευρύτατης αμφισβήτησης και απονομιμοποίησης του αμερικανικού πολιτικού συστήματος. Κάτι τέτοιο θα οξύνει ακόμα περισσότερο την κατάσταση και θα οδηγήσει σε μια παρατεταμένη περίοδο πολιτικής και κοινωνικής έντασης. Δυστυχώς είναι και αυτή μια βεβαιότητα που θα δοκιμάσει – όσο ποτέ στο παρελθόν – την ανθεκτικότητα και ωριμότητα του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας της αμερικανικής δημοκρατίας!

Ο Σπύρος Μπλαβούκος είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Αριάν Κοντέλλη, ΕΛΙΑΜΕΠ