ΗχοΔύναμα

Μπραμς: Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 1 έργο 15, Μότσαρτ: Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 18 Κ 456, Γκέζα Αντα πιάνο, Ορχήστρα Φιλαρμόνια (Μπραμς), Φιλαρμονική της Βιέννης (Μότσαρτ), Καρλ Μπεμ διεύθυνση ορχήστρας, ζωντανές ακυκλοφόρητες ηχογραφήσεις, ΙΔΡΥΜΑ ΓΚΕΖΑ ΑΝΤΑ, PROSPERO

Ο καρκίνος έκοψε το νήμα της ζωής του μεγάλου Γκέζα Αντα την ώρα που η πορεία του εξακοντιζόταν: βρισκόταν στην πλήρη του ωριμότητα ήδη από καιρό, όμως, στα 55 του χρόνια, ο oυγγροελβετός πιανίστας είχε πλέον κατακτήσει κάθε κορυφή της τέχνης του, η οποία δεν γνώριζε όρια. Και μόνο το γεγονός ότι στη διεθνή μουσική συνείδηση είχε ήδη καταστεί συνώνυμος ουσιαστικά μιας «χρυσής τομής» της ερμηνευτικής των κοντσέρτων για πιάνο του Μότσαρτ ήταν επίτευγμα αξεπέραστο – και το οποίο παραμένει ζωντανό στην αιωνιότητα χάρη κυρίως στις ηχογραφήσεις του στο σύνολο των έργων αυτών τόσο ως πιανίστας όσο και ως διευθυντής της Καμεράτας του Μοτσαρτέουμ του Zάλτσμπουργκ στη λαμπρή εποχή της.

Εξίσου όμως ο Αντα σφράγισε και μία εντελώς άλλη περίοδο της μουσικής, έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο της: οι ηχογραφήσεις του στα κοντσέρτα του Μπάρτοκ υπό τον επίσης πρώιμα χαμένο από καρκίνο μέγα συμπατριώτη του μαέστρο Φέρενχ Φριτσάι, παραμένουν έκτοτε αξεπέραστα σημεία αναφοράς.

Ανάμεσα σε όλα αυτά, ο χρόνος δεν υπήρξε δυστυχώς αρκετός για να προλάβει αυτός ο γνήσιος ευγενής του πιάνου να επεκταθεί, ιδίως δε δισκογραφικά, στο σύνολο του βασικού, τουλάχιστον, ρεπερτορίου, οι ελλείψεις του οποίου είναι εκ των πραγμάτων πολλές και κεφαλαιώδεις στον κατάλογό του καθώς η ζωή παίρνει πάντοτε τις δικές της αποφάσεις. Κατά συνέπεια, όλες οι μέχρι σήμερα γνωστές ραδιοφωνικές ηχογραφήσεις του από συναυλίες του σε φεστιβάλ και όχι μόνον, αποτελούν πολύτιμες πηγές που, για καλή τύχη, έχουν στην πλειοψηφία τους και πολύ καλό ήχο. Το ίδιο συμβαίνει και εδώ, στο νέο, άγνωστο έως τώρα, υλικό που εξέδωσε η PROSPERO, σε έναν δίσκο που συνιστά μία από τις πιο ευχάριστες εκπλήξεις της φετινής χρονιάς. Εδώ ο Γκέζα Αντα συμπράττει με έναν άλλο γίγαντα της μουσικής, τον Καρλ Μπεμ, με τον οποίο συνεργάστηκε, σύμφωνα με όσα είναι σήμερα γνωστά, ακόμα μία φορά. Είναι συνεπώς μία πολύ σπάνια και ακόμα πιο ευτυχής συνύπαρξη: μοιάζει πραγματικά οι δύο τους σαν να λειτουργούν κάτω από έναν τόσο πυκνά υφασμένο κοινό ερμηνευτικό, δομικό και αισθητικό, μουσικό κώδικα, που δεν μπορείς να ξεχωρίσεις πια τίποτα ανάμεσά τους, όπως και στις δύο ορχήστρες – εν προκειμένω αμφότερες εντελώς πρώτης γραμμής.

Το αποτέλεσμα είναι μία ολότητα νοούμενη με τρόπο που δεν συναντά κανείς εύκολα. Καθόλου. Ορχήστρες, μαέστρος και πιανίστας είναι άπαντες, και στα δύο έργα, όλοι στα καλύτερά τους. Η μεταξύ τους ροή έχει συνέχεια και ενότητα περίπου ακατάληπτη σε όλες τις διαστάσεις της. Το πιο εντυπωσιακό όμως ίσως είναι η αίσθηση φυσικότητας που αποπνέεται ακόμα και στα πιο απαιτητικά σημεία αυτών τους, που δεν είναι λίγα στον Μότσαρτ και που, βέβαια, είναι θρυλικά πολλά, περίπου ατελείωτα και εξίσου δύσβατα στον συναρπαστικό, ανυπέρβλητο έκτοτε νεαρό Μπραμς, που όμως με αυτό το έργο βρέθηκε πάρα πολύ μπροστά από την εποχή του η οποία στην πλειοψηφία της αδυνατούσε να το κατανοήσει και αντέδρασε, αρχικά, με σοβαρή αμηχανία. Το Πρώτο Κοντσέρτο του Μπραμς είναι έργο τέτοιας ισχύος, ώστε αυτή η αμηχανία ακόμα και σήμερα, παρά τα τεράστια γνωστικά φορτία μουσικής που έχουν σωρευθεί έκτοτε στην κοινή συνείδηση, μπορεί ακόμα να γίνει κατανοητή: δεν είναι πολλά τα έργα που από τα πρώτα κιόλας μέτρα να νιώθεις σαν να σε πιάνουν πραγματικά από τον λαιμό… Ο Αντα δεν είναι ο μοναδικός, είναι όμως ασφαλώς, όπως θα διαπιστώσει ο ακροατής αυτού του δίσκου, ένας από τους λίγους εκείνους πιανίστες που μπορούν να περάσουν αυτό το ρεύμα με όλα του τα βολτ, σε μία εμπειρία συναρπαστική, ενίοτε εξουθενωτική. Η οποία ακολουθείται, σαν να επιχειρείται μια μορφή εξισορρόπησης, από έναν Μότσαρτ όσο πιο βαθιά «μοτσάρτιο» μπορεί να φανταστεί κανείς. Με τον Μπεμ να στέκει διαρκώς, σε όλα αυτά, βράχος δίπλα του.