«Σαιξπηρικά»

Εχω αναφερθεί, σε παλαιότερο Γλωσσίδι, στον πλούτο της ελληνικής γλώσσας ως προς τον… μεθυσμένο. Είχα τότε εντοπίσει περισσότερες από είκοσι διαφορετικές λέξεις για την εν λόγω έννοια: πίτα, ντίρλα, στουπί, φέσι, τύφλα, σκνίπα, κ.ά. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με έναν άλλο ανθρώπινο τύπο, αυτόν του φιλοχρήματου. Εχουμε λοιπόν και λέμε: τσιγγούνης, τσιφούτης, σπάγγος, σπαγγοραμμένος, εξηνταβελόνης, σκωτσέζος, φιλάργυρος, κερδομανής, παραδόπιστος, «γύφτος», τσίπης, καβουροχέρης, καβουροτσέπης, αλλά και όρους εμπνευσμένους από ήρωες αριστουργημάτων της παγκόσμιας λογοτεχνίας: Αρπαγκόν από τον Φιλάργυρο του Μολιέρου, Σκρουτζ από τη Χριστουγεννιάτικη ιστορία του Ντίκενς (από τον οποίο πήρε το όνομά του και ο θείος του Ντόναλντ Ντακ), Σάιλοκ από τον Εμπορο της Βενετίας του Σαίξπηρ.

Με αφορμή το κείμενο, βρέθηκα στο δίλημμα πώς να γράψω τον Saylok. Σάιλοκ, Σάυλοκ, Σάιλωκ ή Σάυλωκ. Ο Βασίλης Ρώτας, πατριάρχης των σαιξπηρικών μεταφράσεων, έγραφε Σάυλοκ, προσπαθώντας ίσως να «σώσει» έτσι κάτι από την πρωτότυπη γραφή του ονόματος (το y, μέσω του υ). Επαναλαμβανόμενα διλήμματα, κυρίως για ανθρώπους παλαιότερων γενεών, που δυσκολεύονται να περάσουν αποκλειστικά στο ι, το ε και το ο. Ιδιαίτερα έντονο είναι αυτό το πρόβλημα κυρίως σε ορισμένα γαλλικά ονόματα. Πόσο εύκολο είναι ο Alfred de Musset να γίνει ντε Μισέ (κλωστές θυμίζει αυτό), ο Lully να γίνει Λιλί (κάτι σαν το τσουλί και το πατσουλί;) ή ο Bossuet να γίνει Μποσιέ (κάπως σαν το ντοσιέ);

Σε ό,τι αφορά πάντως τα αγγλοσαξονικά ονόματα, τα πράγματα είναι μάλλον πιο απλά, αφού τα Τζέιν Οστεν, Χένρι Τζέιμς, Τόμας Χάρντι, Μάιλς Ντέιβις είναι μια χαρά, καθιστώντας περιττές παλαιότερες γραφές όπως Τζέην Ωστεν, Χένρυ Τζαίημς, Τόμας Χάρντυ, Μάιλς Νταίηβις. Εξαίρεση, κατά τη γνώμη μου, θα πρέπει να γίνεται για τον Σαίξπηρ. Στην περίπτωσή του ισχύει ο κανόνας στον οποίο έχω επανειλημμένα αναφερθεί: όταν ένα όνομα έχει μεγάλο «βάθος» ως προς την ελληνική απόδοσή του, καλό είναι να κρατάμε την ιστορική του γραφή, να μην το «πειράζουμε». Ετσι κάπως δεν «πειράζουμε» τον Τσώρτσιλ/Τσόρτσιλ, αν και σχεδόν όλοι ξέρουμε ότι προφέρεται Τσέρτσιλ. Αυτός είναι, λοιπόν, και ο λόγος που δυσκολευόμαστε να γράψουμε Σέξπιρ. Αλλωστε, ο ήχος τόσο του «ε» όσο και του «η» του ονόματος είναι στα αγγλικά σαφώς μακρός (Σέικσπιαρ ακούγεται).

Επιδόρπιο

Ειδικά του Σαίξπηρ η απόδοση στα ελληνικά παρουσίαζε παλαιόθεν ενδιαφέρον. Ετσι, έχουν κατά καιρούς προταθεί διάφορες ορθογραφίες: Σέξπιρ, Σέξπηρ, Σαίξπιρ, Σαίξπηρ, ακόμα και Σέικσπιαρ (βλ. αμέσως πιο πάνω). Και βέβαια, σε πολύ παλιά κείμενα, συναντάμε όχι μόνο τη γραφή Σακεσπήρος, αλλά ακόμα και την απόδοση Εγχέσπαλος (sic). Τι είναι πάλι τούτο, θα αναρωτηθείτε. «Εννοιολογική» απόδοση του ονόματος στα ελληνικά μέσω της μετάφρασης των συνθετικών shake και spear σε πάλλω και έγχος (=λόγχη) αντίστοιχα. Με άλλα λόγια, και για να ευθυμήσουμε και λίγο, σε σημερινή «νοηματική» μετάφραση ο Σαίξπηρ θα μπορούσε να λέγεται Κουνοδόρης, Κουνολόγχης ή Κουνοκοντάρης!