Το ιταλικό σχέδιο και το πλήθος αμφιβολιών

Υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για τη συμφωνία της ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι με την Αλβανία για τις υπεράκτιες διεκπεραιώσεις διαδικασιών ασύλου, που ξεκίνησαν αυτήν την εβδομάδα, σε μια προσπάθεια αντιμετώπισης της αύξησης της παράτυπης μετανάστευσης.

Η Γερμανία, η οποία ανακοίνωσε νέους κανονισμούς στα σύνορα έπειτα από ύποπτες ισλαμιστικές επιθέσεις και την ενίσχυση των ακροδεξιών πολιτικών κομμάτων που τάσσονται κατά της μετανάστευσης, ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να δει πώς λειτουργεί η ρύθμιση. Και κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στη Ρώμη τον περασμένο μήνα, ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Κιρ Στάρμερ, επαίνεσε τις προσπάθειες της Μελόνι να μειώσει τις μεταναστευτικές ροές.

Πέρυσι, ο αριθμός των παράτυπων διελεύσεων των συνόρων προς την ΕΕ έφτασε τις περίπου 380.000. Η Ενωση έλαβε 1,1 εκατ. αιτήσεις ασύλου, αύξηση κατά 17% σε σύγκριση με το 2022 – μια σταθερή ανοδική τάση τα τελευταία τρία χρόνια.

Τι είναι όμως το offshoring και θα πετύχει τον στόχο του;

Αυτή η ιδέα προέρχεται από την αμφιλεγόμενη πολιτική ασύλου της Αυστραλίας στις αρχές της δεκαετίας του 2000 – που ονομάστηκε «Λύση του Ειρηνικού» – η οποία έστελνε αιτούντες άσυλο στο Ναούρου και την Παπούα Νέα Γουινέα και επαναπροωθούσε βάρκες από τα αυστραλιανά ύδατα.

Τον περασμένο Νοέμβριο, η κυβέρνηση της Μελόνι υπέγραψε πρωτόκολλο με την Αλβανία για να ανοίξει δύο κέντρα ασύλου στη γειτονική βαλκανική χώρα. Ενα κέντρο στο λιμάνι του Σενγκίν θα ταυτοποιεί και θα καταγράφει ανθρώπους που διασώθηκαν από ιταλικά πλοία στην ανοιχτή θάλασσα και το δεύτερο στο Γκιαντέρ θα διεκπεραιώνει αιτήσεις ασύλου μεταναστών που προέρχονται από ασφαλείς χώρες προέλευσης σε 28 ημέρες και θα συλλαμβάνει αυτούς των οποίων τα αιτήματα απορρίπτονται εν αναμονή του επαναπατρισμού τους.

Ενόψει της εφαρμογής του προγράμματος offshoring, η Ιταλία αύξησε με αμφιλεγόμενο τρόπο τη λίστα με τις ασφαλείς χώρες στις οποίες μπορούν να σταλούν οι αιτούντες άσυλο από 16 σε 22 – συμπεριλαμβανομένων της Αιγύπτου και του Μπανγκλαντές, και πολλών άλλων με κακή κατάσταση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η Τυνησία και η Νιγηρία.

Το ιταλικό κράτος θα παραμείνει υπεύθυνο για την εξέταση των αιτημάτων ασύλου και την επανεγκατάσταση των αναγνωρισμένων προσφύγων. Και τα δύο κέντρα στελεχώνονται από ιταλικό προσωπικό και θα λειτουργούν υπό ιταλική δικαιοδοσία, ενώ ο ρόλος της Αλβανίας – του «τρίτου κράτους» – περιορίζεται στην ενοικίαση της επικράτειάς της και στην παροχή εξωτερικών φρουρών ασφαλείας.

Οι υποστηρικτές του μοντέλου πιστεύουν επίσης ότι είναι πιο ανθρώπινο από την τρέχουσα πρακτική της ΕΕ να ρίχνει εκατομμύρια ευρώ σε χώρες της Βόρειας Αφρικής, όπως η Τυνησία και η Αίγυπτος, καθώς και η Μαυριτανία, για να ενισχύσουν τους συνοριακούς τους ελέγχους ώστε να εμποδίσουν τους μετανάστες να φτάσουν στην ΕΕ.

Είναι όμως η υπεράκτια επεξεργασία των αιτημάτων ασύλου μια αποτελεσματική και ανθρώπινη εναλλακτική λύση για τον περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης; Εχουμε τις αμφιβολίες μας. Η Ιταλία έχει δεσμευτεί ότι οι αιτούντες άσυλο θα αντιμετωπίζονται στην Αλβανία «σαν» να βρίσκονταν στην Ιταλία. Ωστόσο, είναι αμφίβολο εάν αυτή η υπόσχεση μπορεί να τηρηθεί.

Η επένδυση σε μέτρα που διασφαλίζουν την αποτελεσματική πρόσβαση στο άσυλο και παρέχουν αξιοπρεπή υποδοχή και ενσωμάτωση εντός της ΕΕ θα έκανε τη διαφορά.

Η Αντρεΐνα Ντε Λέο είναι διδάκτωρ ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Μάαστριχτ. Ο Μάρκο Τζερμπάντο είναι διδάκτωρ ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Μπόκονι