Η αφαλάτωση, ως βιώσιμη λύση για το νερό

Στα μέσα της δεκαετίας του ’80 όταν οξυδερκείς καθηγητές μας στο Πολυτεχνείο, έθεταν το ζήτημα της μελλοντικής κρίσης της επάρκειας και της κατανομής του νερού παγκόσμια, διατηρούσαμε ως άγουροι ακόμη φοιτητές μία επιφύλαξη. Οπως και ολόκληρη η κοινή γνώμη θεωρούσαμε αδιανόητο να υπάρχει ποτέ ζήτημα νερού. Τόσο άρρηκτα συνδεδεμένο με την ίδια τη ζωή, θεωρούνταν αυτονόητα εξασφαλισμένο σε όλους, και ευκολοπρόσιτο για πάντα. Αποδείχτηκε πως δεν ήταν έτσι όμως.

Σήμερα μια απο τις εκφάνσεις της οικουμενικής κλιματικής κρίσης είναι το νερό. Οι δύο προβληματικές εκδοχές είναι οι πλημμύρες και η λειψυδρία σε παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας, σε συνδυασμό φυσικά με την υπεράντληση, την υπερχρήση ή άσκοπη σπατάλη, τα περιορισμένα όρια του υπογείου υδροφόρου ορίζοντα αλλά και των εγγενών περιορισμών των υδάτινων φυσικών ή τεχνητών πόρων.

Σε επίπεδο πολιτικοϊδεολογικό, η διαχείριση και η δίκαιη κατανομή του νερού αγγίζει και θίγει τα όρια της λεγόμενης κλιματικής δικαιοσύνης, διακυβεύοντας την ευημερία κρατών, ηπείρων, τους ρυθμούς της βιώσιμης ανάπτυξης και της προόδου των κοινωνιών.

Το 70% της επιφάνειας της Γης καλύπτεται από νερό, λιγότερο από το 1% είναι πόσιμο. Ακόμη και αυτοί οι περιορισμένοι πόροι του γλυκού νερού είναι πολύ άνισα κατανεμημένοι. Σε πολύ ξηρές περιοχές με υψηλές θερμοκρασίες, αυξανόμενο πληθυσμό αλλά και αυξανόμενο βιοτικό επίπεδο δεν υπάρχει αρκετό νερό για να καλύψει τις ανάγκες. Η κατάσταση γίνεται ολοένα και πιο δυσμενής λόγω της κλιματικής αλλαγής. Πολλές εναλλακτικές μέθοδοι για την υπαναπλήρωση των υδάτινων πόρων δεν έχουν αποδειχτεί βιώσιμες λύσεις μεγάλης κλίμακας. Η αφαλάτωση των θαλασσών όμως ώστε να ανακτηθεί πόσιμο νερό, αποδεικνύεται υπό προϋποθέσεις μία βιώσιμη λύση.

Η χώρα μας στο ζήτημα του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και ειδικά στη σφαίρα των τεχνοχωρικών πολιτικών είναι ακόμη αναποτελεσματική. Τα θέματα ενέργειας και ΑΠΕ, η βιώσιμη κινητικότητα των πόλεων, η πολεοδομική αναδιοργάνωση και χωροταξική τακτοποίηση, η πολιτική για το νερό, οι περιβαλλοντικές προσαρμογές κινούνται με σχετικά σπασμωδική ή αμφιλεγόμενη πρόοδο αλλά όχι ουσιαστική σύγκλιση στα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Η εθνική πολιτική διαχείρισης του νερού οφείλει να περιλάβει ορθολογικά τεχνικά έργα αλλά όχι φαραωνικά που έχουν τεράστιες δυσκολίες, πρέπει να ενσωματώσουν στη στρατηγική τη διάκριση του πόσιμου και μη πόσιμου νερού στην τελική κατανάλωση, σχεδίου εναλλακτικών καλλιεργειών και εξοικονόμηση στον τομέα της γεωργίας, δραστικό περιορισμό των τεράστιων απωλειών από τα δίκτυα με τη σωστή κατεύθυνση της αναδιοργάνωσης των φορέων διαχείρισης νερού σε όλη την Ελλάδα, και τέλος την εντατικοποίηση της κατασκευής έργων της σύγχρονης αφαλάτωσης με υψηλές περιβαλλοντικές προδιαγραφές.

Τα έργα αφαλατώσεων του θαλασσινού νερού κατά το πρότυπο πολλών πρωτοπόρων χωρών όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ισραήλ αλλά και η Κύπρος, διατίθενται σήμερα ως μια ευκαιρία υψηλής περιβαλλοντικής και κλιματικής προσαρμογής. Ιδανικά στα ελληνικά νησιά, σε στοχευμένες περιοχές και συμπληρωματικά σε αστικά κέντρα γειτνίασης με τη θάλασσα. Περίπου το 47% του παγκόσμιου αφαλατωμένου νερού αυτή τη στιγμή παράγεται στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Οι εγκαταστάσεις αφαλατώσεων είχαν παραδοσιακά στο πρόσφατο παρελθόν και σχεδόν μέχρι το 2000 δύο ισχυρά μειονεκτήματα: πρώτον ήταν ισχυρά ενεργοβόρες με σημαντική συμβολή στις εκπομπές Co2 και δεύτερον είχαν σημαντικό αρνητικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα λόγω της άτακτης συνήθως επαναδιάθεσης της άλμης στη θάλασσα. Σήμερα το μεν πρώτο αντιμετωπίζεται με σύνθετα έργα ΑΠΕ που μπορούν να τροφοδοτούν ενεργειακά τις εγκαταστάσεις αφαλατώσεων και το δεύτερο με προηγμένες τεχνολογίες επαναδιάθεσης στη θάλασσα με ορθολογική διασπορά ή την αξιοποίηση της άλμης σε παραγωγή εναλλακτικών προϊόντων.

Ο Σταύρος Κωνσταντινίδης είναι πολιτικός μηχανικός – περιβαλλοντολόγος – συγκοινωνιολόγος