Νέοι και βία, ένας γόρδιος δεσμός

Μαθητής στην Κρήτη δέχτηκε χτυπήματα από συμμαθητές του και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο. Αγριος καβγάς μεταξύ νέων στα βόρεια προάστια. Ξυλοδαρμός εφήβου σε σχολική εκδρομή στον Βόλο. Τα παραπάνω αποτελούν ελάχιστα περιστατικά εκδήλωσης μαθητικής βίας στη χώρα μας, στα οποία γίναμε όλοι μάρτυρες αυτό το διάστημα. Ανέκαθεν το φαινόμενο αυτό απασχολούσε την κοινωνία μας, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί έξαρση. Οι μορφές της νεανικής βίας, σωματική, λεκτική, ψυχολογική κ.ά. μας επηρεάζουν άμεσα και προκαλούν αρνητικές συνέπειες στη μελλοντική μας ζωή. Ποια είναι λοιπόν τα αίτια που κρύβονται πίσω από τέτοιου είδους συμπεριφορές;

Φταίει μόνο η οικογένεια; Αναμφίβολα η οικογένεια διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη και τη διαμόρφωση του χαρακτήρα ενός ανθρώπου και φέρει μεγάλη ευθύνη για τις πράξεις του. Πολλές φορές οι νέοι που συμπεριφέρονται με βιαιότητα και προσπαθούν να επιβληθούν φαίνεται να προέρχονται από ένα οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο κυρίαρχο στοιχείο και διαρκώς παρούσα είναι η βία. Αυτή δεν αφορά μόνο τη χειροδικία, αλλά κάθε τρόπο με τον οποίο μπορεί να εκδηλωθεί και να στιγματίσει ένα άτομο. Συνεπώς, είναι απόλυτα φυσικό και για ένα παιδί που μεγαλώνει εκεί να υιοθετήσει παρόμοιες αντιλήψεις και κακοποιητικές συμπεριφορές που εκδηλώνονται αρχικά στο σχολείο και ύστερα στην ενήλικη ζωή. Παρ’ όλα αυτά η οικογένεια δεν αποτελεί τη μοναδική αιτία εκδήλωσης της βίας στους νέους. Στο σχολείο συχνά δεν υπάρχει η κατάλληλη και επαρκής εκπαίδευση για θέματα συμπεριφοράς και συχνά οι δάσκαλοι δεν δίνουν την δέουσα προσοχή σε βίαια συμβάντα, θεωρώντας τα απλά-ανώδυνα χωρίς να αντιλαμβάνονται τη διάσταση που μπορεί να αποκτήσουν στο μέλλον. Το γεγονός αυτό ενισχύεται και από την αδιαφορία ορισμένων καθηγητών, οι οποίοι δεν αντιλαμβάνονται ή δεν θέλουν να αντιληφθούν το μέγεθος των βίαιων περιστατικών. Ολα τα παραπάνω συντελούν στο να μην αποκτήσουν πολλοί από τους συνομηλίκους μας βασικές αρχές και αξίες σχετικά με τον συνάνθρωπο, ενώ το ενδιαφέρον πολλών από εμάς επικεντρώνεται στα μαθήματα και στην προετοιμασία για τις εξετάσεις περισσότερο παρά στη συναισθηματική και κοινωνική μας ανάπτυξη. Με ποιους τρόπους όμως είναι δυνατό να βελτιωθεί η κατάσταση; Τι μπορούμε να κάνουμε;

Θα έλεγε κανείς ότι η επιβολή αυστηρών μέτρων για την καταστολή της βίας θα ήταν η πιο αποτελεσματική μέθοδος. Πράγματι, ίσως έτσι μειωνόταν σημαντικά το ποσοστό των περιστατικών βίας λόγω της βαριάς ποινής που θα επιβαλλόταν. Ωστόσο, η ιδανικότερη προσέγγιση στο θέμα αυτό θα έπρεπε να είναι η πρόληψη, δηλαδή η προετοιμασία των νέων από μικρή ηλικία. Αρχικά, καθίσταται αναγκαία η δυνατότητα επικοινωνίας με κοινωνιολόγους και ψυχολόγους που θα μπορούσαν να παρεμβαίνουν άμεσα σε τοξικές και κακοποιητικές οικογένειες, προστατεύοντας κυρίως τα παιδιά-θύματα. Επίσης, οι γονείς πρέπει να μας παροτρύνουν να εκφραζόμαστε ελεύθερα μέσα από έναν υγιή διάλογο, εγκαταλείποντας πρακτικές όπως οι φωνές, οι καβγάδες, οι άδικες τιμωρίες, που προάγουν την επιθετικότητα. Συγχρόνως, το σχολείο έχει επίσης τη δυνατότητα να μας βοηθήσει στην καλλιέργεια αξιών, όπως ο αλληλοσεβασμός και ο διάλογος, οι οποίες έχουν παραμεληθεί. Και μην ξεχνάμε ότι στα σχολεία είναι απαραίτητη η παρουσία ειδικού επιστημονικού προσωπικού που θα μας παρέχει συμβουλευτική, αλλά και βοήθεια, όταν είναι αναγκαίο.

Τέλος, κρίνεται καθοριστική η κοινή συμβολή όλων μας για την αποφυγή περαιτέρω αύξησης των βίαιων περιστατικών ανάμεσα σε νέους. Αν βοηθήσουμε όλοι, αν είμαστε όλοι σε εγρήγορση, αποτινάσσοντας την αδιαφορία και την απάθεια που δυστυχώς – σε πολλές περιπτώσεις – μας χαρακτηρίζει, τότε θα μπορέσουμε να κόψουμε αυτόν τον «γόρδιο δεσμό» ανάμεσα στους νέους και τη βία. Θα θέσουμε έτσι τις βάσεις για μια κοινωνία ειρήνης και όχι αλληλοεξόντωσης.

Ο Χρήστος Μπαλαγιάννης είναι μαθητής Γ’ Λυκείου