Σε αναζήτηση σαφούς πολιτικής ταυτότητας

Η ΝΔ για 50 χρόνια πρωταγωνιστεί στην ελληνική πολιτική ζωή. Η επιτυχία της είναι αδιαμφισβήτητη. Και στον τομέα αυτό δικαίωσε απόλυτα τον ιδρυτή της, τον αείμνηστο Κ. Καραμανλή, που είχε πιστέψει σε ένα κόμμα μόνιμο πρωταγωνιστή στα πολιτικά πράγματα του τόπου. Από τα πρώτα της όμως βήματα η ΝΔ έδειχνε να πάσχει σε έναν σοβαρό τομέα. Στην αποσαφήνιση της πολιτικής της ταυτότητας. Στην ιδιαιτερότητα δηλαδή της ιδεολογικής της φυσιογνωμίας. Για πολλά στελέχη των πρώιμων χρόνων της ζωής της κάτι τέτοιο φάνταζε περιττή πολυτέλεια. Αυτό που είχε γι’ αυτούς σημασία ήταν το κόμμα να έχει συνοχή και επιτυχία στις κάλπες. Εξάλλου, πάλι ο ιδρυτής του είχε αποσαφηνίσει από το ξεκίνημα πως στο ιδεολογικό του οπλοστάσιο μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν όπλα και από τη Δεξιά και από την Αριστερά! Ενα πραγματικά σύγχρονο «catch all» κόμμα. Από τη στιγμή όμως που έφθασε στην εξουσία το σοσιαλιστικό (κατ’ όνομα) ΠΑΣΟΚ του Α. Παπανδρέου, η αποσαφήνιση του ιδεολογικού στίγματος της ΝΔ είχε γίνει απαραίτητη.

Για τους περισσότερους του ηγετικού πυρήνα τότε της ΝΔ η προσαρμογή στην εποχή του ΠΑΣΟΚ εξαντλούνταν στην αντιγραφή της οργανωτικής του δομής, ώστε με βάση το κίνητρο των εξυπηρετήσεων και της ρουσφετολογίας να υπάρξει γνήσιος ανταγωνισμός στη διεκδίκηση της εξουσίας. Στο ΠΑΣΟΚ όμως υπήρχε και το ΚΕΜΕΔΙΑ (Κέντρο Μελετών και Διαφώτισης), που έπαιξε κεντρικό ρόλο στη στρατηγική και στη διατύπωση θέσεων του κόμματος του Α. Παπανδρέου υπό την πετυχημένη αρχικά καθοδήγηση του Κ. Σημίτη. Για τη ΝΔ τότε, η όποια ενασχόληση με θέματα στρατηγικής και πολιτικής φιλοσοφίας αποτελούσε περιττή πολυτέλεια. Που αφορούσε μόνο τους «κουλτουριάρηδες» ανάμεσά μας. Εκτός όμως επίσημης κομματικής δομής δημιουργήθηκε το ΚΠΕΕ (Κέντρο Πολιτικής Ερευνας και Επιμόρφωσης) που ενασχολήθηκε ενεργά, και αποκλειστικά, με την ιδεολογία. Προωθήθηκε έτσι ο σύγχρονος φιλελευθερισμός (νεοφιλελευθερισμός) σαν ιδεολογική ταυτότητα της παράταξης. Με έμφαση στους κλασικούς οικονομικούς θεωρητικούς και στους νεότερους νομπελίστες Φρ. Χάιεκ, Μ. Φρίντμαν, Τζ. Στίγκλερ και στους συνδαιτυμόνες της Μοnt Pelerin Society, η αποτύπωση ιδεολογικών αναζητήσεων ξεκίνησε δυναμικά και επίμονα.

Επί προεδρίας Γεώργιου Ράλλη το ΚΠΕΕ και οι δραστηριότητές του ενισχύθηκαν σημαντικά από το Γερμανικό Χριστιανοδημοκρατικό Ιδρυμα Κόνραντ Αντενάουερ. Μια βοήθεια όμως που διεκόπη επί προεδρίας Ευάγγελου Αβέρωφ με την αιτιολογία πως υπερασπιζόταν αγγλοσαξονικές (θατσερικές, ουσιαστικά) αρχές περί οικονομίας της αγοράς και όχι ευρωπαϊκές αντιλήψεις περί «κοινωνικής» οικονομίας της αγοράς – απροσδιορίστου πραγματικά περιεχομένου. Στη ΝΔ έδειχναν να αντιστρατεύονται τις θέσεις της κυρίας Θάτσερ, αλλά με υπερηφάνεια καλούσαν εκπροσώπους της στα συνέδριά τους (λ.χ. στη Θεσσαλονίκη)! Ενώ εγώ είχα συμμετάσχει σε θριαμβευτικές της εκλογικές εκστρατείες. Μια προσπάθεια εκτός κόμματος για κινητοποίηση του επιχειρηματικού κόσμου σε μια κίνηση υποστήριξης των αρχών της ελεύθερης οικονομίας, το ΚΕΜΕΠ (Κέντρο Μελετών Πολιτικής) στα πρότυπα των θατσερικών Centre for Policy Studies και Institute of Economic Affairs δεν είχε επιτυχία. Μεγάλη απήχηση όμως απέκτησε λίγο αργότερα η ΚΙΠΑΕΑ (Κίνηση για τον Πολυμερή Αφοπλισμό, την Ειρήνη και την Ασφάλεια) που ιδρύσαμε εκτός επίσημου κόμματος για αντίδραση στη μονοπώληση από την Αριστερά των κινημάτων ειρήνης και για τη σύνδεση της ελεύθερης οικονομίας με την ειρήνη, την ευημερία και την ασφάλεια. Με σεμινάρια, εκδόσεις, δημοσιεύματα και τηλεοπτικές παρουσίες, η ΚΙΠΑΕΑ ισχυροποιήθηκε ανοίγοντας παραρτήματα σε πάρα πολλές πόλεις της χώρας. Σε όλα αυτά σημαντικός ήταν ο ρόλος του επικοινωνιολόγου Γιάννη Λούλη και πολλών άλλων σήμερα γνωστών προσώπων (Κατσούδας, Παξινός, Παναγόπουλος, Γ. Λοβέρδος κ.ά.).

Επί προεδρίας Κων. Μητσοτάκη ενισχύθηκε πολύ η προσπάθεια φιλελευθεροποίησης του κόμματος. Αρχικά, μπήκε μπροστά στον τίτλο του η λέξη «φιλελεύθερη», και με την «Πρόταση Ελευθερίας» στις εκλογές του 1985 υπήρξε η μεγαλύτερη στιγμή ιδεολογικής υπεροχής των αρχών της ελευθερίας στην ελληνική πολιτική σκηνή. Παράλληλα, οι γερμανοί Φιλελεύθεροι (Ινστιτούτο Φρίντριχ Νόιμαν) βρέθηκαν στο πλάι του ΚΠΕΕ. Εν τω μεταξύ, μετά την εκλογή μου στη Δημαρχία του Πειραιά, με αντικατέστησε στην ηγεσία της ΚΙΠΑΕΑ ο Κώστας Καραμανλής, πραγματοποιώντας σημαντικές επιτυχίες. Με την κυβέρνηση Μητσοτάκη και την είσοδο Στ. Μάνου και Γ. Παλαιοκρασσά στην κυβέρνηση, έγιναν σημαντικά βήματα τόνωσης της φιλελεύθερης φυσιογνωμίας της παράταξης. Αρχισαν όμως και παρατράγουδα. Με την άρνησή μου να φορολογήσω τα καύσιμα, βρέθηκα κυβερνητικός εκπρόσωπος με υποχρέωση να στηρίζω πολιτικές με τις οποίες δεν μπορούσα να συμφωνήσω. Η παραίτησή μου έδωσε μάλλον οριστικό τέλος στις προσπάθειές μου για αποτύπωση ενός καθαρότερου ιδεολογικού στίγματος στην παράταξη. Ετσι μέχρι και σήμερα η ΝΔ καταγγέλλεται σαν «νεοφιλελεύθερη», ενώ απέχει δραματικά από την εφαρμογή τέτοιων πολιτικών.

Σε κρίσιμο σταυροδρόμι σήμερα, η αναζήτηση καθαρής φιλελεύθερης φυσιογνωμίας εξακολουθεί, κατά τη γνώμη μου, να είναι ζητούμενο. Εξω από λαϊκισμούς, κρατισμούς και αυταρχικά παρεμβατικές συμπεριφορές.