Μονάδες και σύνολο

Εν αρχή ην ο λόγος και στην περίπτωση των «Ικέτιδων» του Αισχύλου, στην παράσταση με τη σκηνοθετική υπογραφή της Μαριάννας Κάλμπαρη, το κείμενο είναι αυτό που κυριαρχεί και την καθορίζει – ξεκινώντας από τον ίδιο τον μύθο, την ιστορία. Το πρώτο και το μοναδικό σωζόμενο έργο της αισχύλειας τετραλογίας «Δαναΐδες» έχει ως πρωταγωνιστή τον Χορό των 50 κοριτσιών (των Δαναΐδων), οι οποίες ζητούν άσυλο στο Αργος μαζί με τον πατέρα τους, τον Δαναό. Ο λόγος; Να γλιτώσουν από τον γάμο, με τη βία, που απαιτούν οι 50 γιοι του Αιγύπτιου.

Ανάμεσα στα θέματα που πραγματεύεται αυτή η τραγωδία συναντάμε τόσο τον ξεριζωμό, την προσφυγιά, ζητήματα δημοκρατίας και δικαιοσύνης, όσο και την πατριαρχία, τη θέση της γυναίκας, την καταπίεση από το ανδρικό φύλο, την υποταγή.

Πλούσιο σε γνωστικό υλικό – ένα γενεαλογικό δένδρο που πηγαίνει πίσω στον Δία –, οι «Ικέτιδες» έχουν τα χαρακτηριστικά ενός παραμυθιού, που αφήνει στα συναισθήματα και στο λυρικό στοιχείο να βρουν τη θέση τους. Ενα παραμύθι για ανθρώπους και τόπους, για θεούς και φυλές.

Με αυτές τις αποσκευές η Μαριάννα Κάλμπαρη δοκίμασε να φέρει στη σκηνή μια μεγάλων διαστάσεων παράσταση και συγχρόνως μια παράσταση συνόλου και μονάδων, συνδέοντας την ιστορία και δίνοντας έμφαση στις γυναίκες. Ο πολυμελής Χορός των νέων κοριτσιών λειτούργησε περισσότερο κινησιολογικά, αλλά διακριτικά, σαν ένα. Η Κορυφαία Χριστίνα Σουγιουλτζή επωμίστηκε όλη τη σωματοποίηση της παράστασης με τις κινήσεις και την ευλυγισία της. Με σκηνογραφικές νύξεις που παραπέμπουν σε απαγορεύσεις και εγκλεισμό (σύνορα και φυλακή), με μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εμπλοκή των κοστουμιών στο τελικό αποτύπωμα – με συμβολισμούς και χρώματα, όλα τα θεατρικά στοιχεία υπηρέτησαν το σκηνοθετικό όραμα.

Στην καθαρή μετάφραση του Ιωάννη Γρυπάρη ως πρώτη ύλη, προστέθηκαν ύμνοι και αποσπάσματα από τη χαμένη τετραλογία, δίνοντας έτσι μια προβολή στο μέλλον και μια πιο ολοκληρωμένη εκδοχή της ιστορίας.

Οι δύο «Κορυφαίες»

Η Μαριάννα Κάλμπαρη εναπόθεσε τον μεγαλύτερο όγκο του κειμένου και των Χορικών στις δύο τρόπον τινά «Κορυφαίες» του 40μελούς Χορού, που εξαρχής κινήθηκαν αυτόνομα, έξω από τον Χορό, και λειτούργησαν ως δίδυμο: η Υπερμνήστρα της Λένας Παπαληγούρα και η Αμυμώνη της Λουκίας Μιχαλοπούλου όχι μόνο αντεπεξήλθαν – παρούσες διαρκώς επί σκηνής –, αλλά συνομίλησαν βαθιά μεταξύ τους και απέδωσαν το κοινό αίσθημα των γυναικών. Περισσότερο εξωστρεφής η Παπαληγούρα, συγκινητικά εσωστρεφής η Μιχαλοπούλου, ενσωμάτωσαν το ζητούμενο της παράστασης.

Το μέγεθος και η θεατρική οντότητα της Λυδίας Κονιόρδου – στον ανδρικό ρόλο του Πελασγού – επανέφεραν στη σκηνή και θύμισαν την αξία της γνώσης και της εμπειρίας στο αρχαίο δράμα. Παράστημα, φωνή, ρυθμός, κίνηση, ακρίβεια.

Ο Ακης Σακελλαρίου ως Δαναός και ο Γιάννης Τσορτέκης ως Αιγύπτιος βρέθηκαν στα γνώριμα υποκριτικά τους λημέρια και δεν διέψευσαν τις προσδοκίες. Ενδεχομένως μια αντιστροφή των ρόλων να είχε περισσότερο σκηνικό ενδιαφέρον και μια αναμέτρηση κόντρα στα αναμενόμενα.

Στο Ηρώδειο – όπως συνέβη στην Επίδαυρο αλλά και στον Λυκαβηττό – η συμμετοχή της Μαρίνας Σάττι είχε μια αυτονομία – ακόμα και αισθητικά.

Εν κατακλείδι, με τις «Ικέτιδες», αυτή τη σπάνια παιζόμενη τραγωδία, αποδεικνύεται για άλλη μια φορά πόσο ενδιαφέρον κρύβεται στο (πιο) άγνωστο αρχαίο δράμα και πόσο δημιουργικό μπορεί να αποδειχθεί σκηνικά το υλικό του.