Μεγάλη απειλή για το διεθνές εμπόριο

Ο προστατευτισμός, ο οποίος χαρακτηρίζεται, μεταξύ άλλων, από το κλείσιμο των συνόρων σε ξένα προϊόντα μέσω της επιβολής δασμών, αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο κατ’ εξοχήν διεθνοποιημένος ναυτιλιακός κλάδος, σύμφωνα με ειδικούς.

Η ναυτιλία αντιμετωπίζει σήμερα μια «άνευ προηγουμένου» απειλή από τον αυξημένο προστατευτισμό, δήλωσε ο γενικός γραμματέας του Διεθνούς Ναυτιλιακού Επιμελητηρίου (ICS) Guy Platten, μιλώντας πρόσφατα στο Xinde Marine Forum στο Λονδίνο.

Τα μονομερή εμπόδια που επιβάλλουν οι χώρες παρουσιάζουν εκθετική αύξηση, απειλώντας όλο και περισσότερο το διεθνές εμπόριο, καθώς τα κράτη επιδιώκουν να αποκτήσουν μεγαλύτερο οικονομικό πλεονέκτημα ή να επιτύχουν πολιτικούς στόχους. Μια πρόσφατη έκθεση, το Βαρόμετρο του ICS, ανέδειξε ότι ο προστατευτισμός, λόγω γεωπολιτικής αστάθειας, εθνικών ενεργειακών ανησυχιών, παγκόσμιων και περιφερειακών οικονομικών κρίσεων και άλλων παραγόντων, θεωρείται αυξανόμενος κίνδυνος για τους ηγέτες της ναυτιλίας.

Το Βαρόμετρο του ICS επικαλείται διεθνείς οργανισμούς, όπως το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, που έχουν επισημάνει ότι η συνεχιζόμενη οικονομική διαταραχή οφείλεται στην απότομη άνοδο του προστατευτισμού, στις κυρώσεις, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας, και στις εμπορικές διαταραχές από τη σύγκρουση ΗΠΑ – Κίνας. Επίσης, στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας δείχνουν ότι οι περιφερειακές εμπορικές συμφωνίες μειώνονται, ενώ οι περιορισμοί στο εμπόριο αυξάνονται ραγδαία. Ταυτόχρονα, καθώς οι παλαιότεροι οικονομικοί δεσμοί αμφισβητούνται, δημιουργούνται νέες συμμαχίες, με πρόσφατο παράδειγμα την αύξηση του εμπορίου μεταξύ Κίνας και Μεξικού, που στοχεύει στην παράκαμψη των αμερικανικών δασμών στα κινεζικά προϊόντα. Επίσης, επανασχεδιάζονται νέες εμπορικές διαδρομές.

Παράλληλα, ενθαρρυντική είναι η συζήτηση για νέες περιφερειακές εμπορικές συμφωνίες, όπως η Αφρικανική Ηπειρωτική Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών, που θα δημιουργήσει τη μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο με συνολικό ΑΕΠ 3,4 τρισ. δολάρια.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν ανησυχητικά μηνύματα, όπως αυτά από τον αμερικανικό οργανισμό Conference Board, που καταγράφουν σημαντική αύξηση στις επιχειρήσεις που επιλέγουν να μεταφέρουν ξανά τις δραστηριότητές τους στις ΗΠΑ (reshoring) για να μειώσουν τον κίνδυνο διακοπών στην εφοδιαστική αλυσίδα. Επίσης, οι πλοιοκτήτες πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων αναφέρουν αύξηση του φαινομένου friendshoring, δηλαδή της μετακίνησης παραγωγικών δραστηριοτήτων σε πιο φιλικές χώρες, όπως από την Κίνα σε χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, γεγονός που συνεπάγεται αλλαγές στις θαλάσσιες διαδρομές και επιπτώσεις στη ζήτηση πλοίων. Δεδομένου ότι η ναυτιλία διαχειρίζεται πάνω από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου, τέτοιες αλλαγές στη μεταποίηση μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά ορισμένους τομείς της ναυτιλίας.

Τρία μέτωπα

Ο αντίκτυπος του προστατευτισμού, σύμφωνα με το Βαρόμετρο του ICS, εκδηλώνεται σε τρία βασικά μέτωπα: στον εφοδιασμό με εναλλακτικά καύσιμα χαμηλών εκπομπών, στην αύξηση του κόστους λόγω του πληθωρισμού και στη μείωση των τονομιλίων των μεταφερόμενων φορτίων. Σχετικά με τα καύσιμα, το κόστος συνεχίζει να αυξάνεται, επηρεαζόμενο από γεωπολιτικές αναταραχές και κυρώσεις. Κάθε χώρα εφαρμόζει διαφορετική ενεργειακή πολιτική, με βάση εθνικά καθορισμένες συνεισφορές για τη μείωση των ρύπων, γεγονός που εντείνει τον ανταγωνισμό μεταξύ κλάδων για την εξασφάλιση εναλλακτικών καυσίμων. Η ναυτιλία, μη ενταγμένη σε αυτές τις εθνικές συνεισφορές (NDCs), μπορεί να μη λάβει προτεραιότητα στη διανομή καυσίμων χαμηλών ή μηδενικών εκπομπών.

Ο δεύτερος σημαντικότερος κίνδυνος είναι η αύξηση του κόστους ή η οικονομική ευπάθεια μιας περιοχής λόγω του επίμονου πληθωρισμού, με αρνητικές επιπτώσεις στην ανθεκτικότητα των ναυτιλιακών επιχειρήσεων σε τοπικές αγορές.

Τέλος, η μείωση των τονομιλίων θεωρείται από τα ανώτατα στελέχη ως ο τρίτος σημαντικότερος παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει τις ναυτιλιακές δραστηριότητες σε ένα αποπαγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Η μετακίνηση της παραγωγής πιο κοντά στη χώρα κατανάλωσης θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στη ναυτιλία εμπορευματοκιβωτίων, σε αντίθεση με την αυξανόμενη ζήτηση στον τομέα των δεξαμενοπλοίων.