«Ορέστειας» ανάγνωση

Η «Ορέστεια» του Αισχύλου, σε σκηνοθεσία Θόδωρου Τερζόπουλου, που παρακολουθήσαμε προχθές στο «Σχολείον», ήταν ήδη μια φορτισμένη παράσταση. Πρωτίστως από τον φόρο τιμής που οι θεατές αποδίδουν προς τον σκηνοθέτη για τον «απολογισμό ζωής» που καταθέτει στο ανέβασμα του αρχαίου δράματος. Αλλά και από την επιτυχία της γεμάτης Επιδαύρου και του Ηρωδείου. «Πρωταγωνιστής» ήταν ο Χορός από τα παλιά (τις «Βάκχες» του 1986, όπως υπέδειξαν οι παλαιότεροι): γυμνασμένος και γεωμετρημένος αντηχούσε τα πάθη των Ατρειδών και τον υποχθόνιο τρόμο με σωματικούς χτύπους, ρευστή χορογραφία και την απήχηση ενός μοιρολογιού. Με όλο τον σεβασμό, που είναι αδιαπραγμάτευτος, η μετάφραση της Ελένης Βαροπούλου είχε τα όριά της. Η επιλογή του λόγιου ύφους εξυπηρετούσε την απόδοση μιας φιλοσοφημένης και στοχαστικής «Ορέστειας», αλλά δεν συμβάδιζε με το ποιητικό υπόστρωμα (όπως στην απόδοση: «Η θάλασσα υφίσταται και ποιος θα την κατασβέσει;»).

Κι ύστερα, το πολυτραγουδισμένο τέλος. Με τον Κορυφαίο να καλωσορίζει στα αγγλικά τις Ερινύες, οι οποίες μεταμορφώνονται σε Σεμνές ή Ευμενίδες. «Welcome to the new world» ακούγεται από τα εκκωφαντικά μεγάφωνα που μεταδίδουν αναγγελίες από χρηματιστήρια του κόσμου και ειδήσεις για νεκρούς στη Γάζα, το Κίεβο, τη Νέα Υόρκη. Ωστε η ψήφος της Αθηνάς που αθωώνει τον Ορέστη δεν οδήγησε σε πραγματική δικαιοσύνη και οι Ερινύες ξαναβγαίνουν στον κόσμο. Η υπόδειξη του Αισχύλου, ωστόσο, δεν αφορά κατ’ ανάγκη το πρόσημο της δικαιοσύνης – η ίδια η Αθηνά θυμίζει στους Αθηναίους να μη διώξουν τον φόβο από την πολιτεία τους, επειδή «χωρίς φόβο κανείς δεν είναι δίκαιος». Αφορά το πέρασμα στην Ιστορία. Ο κόσμος των Ατρειδών έως και τη μητροκτονία του Ορέστη είναι ο κόσμος της αυτοδικίας, της εκδίκησης, της αρχαϊκότητας. Με τον Αρειο Πάγο γίνεται το πέρασμα στην ιστορική συνείδηση. Αλλά από πότε η Ιστορία έχει μόνο θετικό ή αρνητικό πρόσημο; Και, όχι, δεν παρήγαγε μόνο χρηματιστηριακές αξίες. Μια τέτοια εικόνα είναι τόσο εμφανής που καταλήγει χειριστική.

Δ.Δ.