Η έκθεση Ντράγκι προτείνει λύσεις και αποκαλύπτει αγκυλώσεις

Τις δυσκολίες, τους περιορισμούς, αλλά και τις εύκολα εφαρμόσιμες ιδέες για ορισμένες από τις προτάσεις που περιλαμβάνει η έκθεση του Μάριο Ντράγκι αναδεικνύει στη συνέντευξή της στα «ΝΕΑ» η Μαρία Δεμερτζή, επικεφαλής οικονομολόγος του «The Conference Board Europe», του αμερικανικού οργανισμού που σχεδίασε το Marshall Plan. Κατά την έγκριτη οικονομολόγο και ανώτερη συνεργάτη μέχρι πρότινος του Bruegel, η έκθεση των 170 προτάσεων αποτελεί ένα εγχειρίδιο για το πώς λειτουργεί η ευρωπαϊκή οικονομία, αλλά αναρωτιέται αν θα αποτελέσει τελικά σημείο καμπής για την Ευρώπη.

Ας ξεκινήσουμε τη συζήτηση από την άμυνα, για την οποία ο Ντράγκι πρότεινε, μεταξύ άλλων, καλύτερο συντονισμό δαπανών, κοινές προμήθειες, χρηματοδότηση από την ΕΤΕπ. Πώς αξιολογείτε τις προτάσεις αυτές;

Οι κοινές προμήθειες και ο συντονισμός στην άμυνα για να ελαττώσουμε την πανομοιότυπη αναπαραγωγή, μειώνοντας σημαντικά το κόστος, μπορούν να γίνουν γρήγορα και είναι απορίας άξιον γιατί δεν έχουμε συντονιστεί νωρίτερα. Η αμυντική ικανότητα της Ευρώπης δεν είναι το άθροισμα της ικανότητας των χωρών. Θα πρέπει να υπάρξει συντονισμός. Δυσκολότερο είναι το ζήτημα της χρηματοδότησης των επενδύσεων. Αν επενδύσεις στην άμυνα, δεν θα επενδύσεις κάπου αλλού. Δεν θεωρώ ότι θα πρέπει να εμπλακεί η ΕΤΕπ με απευθείας επενδύσεις στην άμυνα πέρα από τη χρηματοδότηση έργων διπλής χρήσης. Η χρηματοδότηση της άμυνας δεν μπορεί να γίνεται με καθαρά οικονομικά κριτήρια. Η πηγή χρηματοδότησης για την άμυνα πρέπει να είναι ο προϋπολογισμός, είτε ο ευρωπαϊκός είτε ο εθνικός με συνεννόηση.

Ο Ντράγκι προτείνει επίσης να δημιουργηθούν μεγάλες αμυντικές βιομηχανίες και να αγοράζει η Ευρώπη εγχώρια, μειώνοντας τις αγορές εξοπλισμού από άλλες χώρες, όπως τις ΗΠΑ.

Η πρόταση είναι απόλυτα ευθυγραμμισμένη με την οικονομική ασφάλεια. Το «σύνθημα» της Κομισιόν θα είναι ασφάλεια και κυρίως οικονομική ασφάλεια. Αυτό σημαίνει διαφοροποίηση και να στέκεσαι στα πόδια σου. Εφόσον έχουμε εισέλθει στην ανάγκη οικονομικής ασφάλειας, έχει λογική να μειώσουμε τις εξαρτήσεις μας από τρίτους.

Πώς, όμως, θα πείθουμε τις ΗΠΑ να ανταποκρίνονται σε άλλες ευρωπαϊκές ανάγκες, αν μειώσουμε την αγορά αμερικανικών όπλων;

Η πολιτική της οικονομικής ασφάλειας θα διαφοροποιήσει απόλυτα τη σχέση μας με τις ΗΠΑ. Είναι σημαντικό ότι η Ευρώπη ετοιμάζεται για μια μη φιλική Αμερική. Αλλά ακόμη και αν εκλεγεί η Χάρις, η Ευρώπη θα πρέπει να υποστηρίξει τα συμφέροντά της, να είναι πιο ανεξάρτητη. Θέλουμε να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο η Ευρώπη στέκεται στα πόδια της.

Ας μιλήσουμε για τα επιπλέον 800 δισ. ευρώ ετησίως, που προτείνει ο Ντράγκι; Πώς θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν;

Η πρώτη επιλογή, μέσω εθνικών προϋπολογισμών, είναι δύσκολη, καθώς οι απανωτές κρίσεις και οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες μειώνουν ολοένα τα περιθώρια. Η δεύτερη επιλογή είναι ιδιωτικά χρήματα. Ο Λέτα και ο Ντράγκι προτείνουν η μερίδα του λέοντος του ποσού αυτού να προέλθει από ιδιωτικά χρήματα. Από τη μια υπάρχουν επενδυτικά κενά 800 δισ. ευρώ ετησίως όπως εκτιμά ο Ντράγκι και από την άλλη 500 δισ. ευρώ τον χρόνο φεύγουν από την Ευρώπη για επενδύσεις εκτός. Πρόκειται για τεράστια ασυνέπεια. Το ζήτημα πρέπει να επιλυθεί, να βρεθεί πώς θα πεισθούν οι ευρωπαϊκές εταιρείες να επενδύσουν στην Ευρώπη. Αυτή είναι η συζήτηση της ένωσης κεφαλαιαγορών. Η τρίτη επιλογή είναι κοινά εργαλεία χρηματοδότησης. Υπάρχει ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, ο οποίος είναι εξαιρετικά αναχρονιστικός. Πρέπει να αλλάξει. Η συζήτηση για την αναθεώρησή του θα είναι πολιτικά δύσκολη και από την αναμόρφωσή του θα πρέπει να βρεθούν χρήματα και για την άμυνα. Για την κάλυψη μέρος των επενδυτικών κενών μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε θεσμούς, που υποχρησιμοποιούνται. Εδώ θα μπορούσε να παίξει σημαντικό ρόλο η ΕΤΕπ. Εχει περιθώριο να αυξήσει την παρουσία της σε ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά, αλλά όχι στην άμυνα, όπως είπαμε. Είναι ενδιαφέρον ότι ο Ντράγκι προτείνει επίσης ότι μπορεί να μοχλεύσουμε περισσότερα χρήματα αν επενδύσουμε πιο έξυπνα, επαναφέρει το ζήτημα της τιτλοποίησης (securatization), το οποίο όταν ήταν πρόεδρος στην ΕΚΤ ταυτιζόταν με το μεγαλύτερο κακό. Υπάρχει επίσης το κοινό χρέος, επιλογή για την οποία ο Ντράγκι επέλεξε να μη δώσει αγώνα, λέγοντας ότι είναι πολύ δύσκολο. Αλλά θα μπορούσε να επιλυθεί αν μας βάλουν το μαχαίρι στον λαιμό.

Πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό;

Με ένα σοκ, όπως έγινε με την πανδημία. Βέβαια, ο Ντράγκι προσπάθησε με τον τόνο που κράτησε να εξηγήσει ότι μη νομίζετε ότι στην ουσία δεν έχουμε το μαχαίρι στον λαιμό. Είμαστε στο χείλος του γκρεμού, τα πράγματα δεν είναι ρόδινα. Η λογική για την έκδοση κοινού χρέους είναι προφανής. Οι επενδύσεις για παράδειγμα στην πράσινη μετάβαση, στην πράσινη τεχνολογία, που αφορούν πολλές επόμενες γενιές, θα πρέπει να πληρωθούν από πολλές γενιές, όχι μόνο από εμάς, που σημαίνει χρέος και δη κοινό, καθώς αποτελούν ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά. Το μέλλον των ευρωπαϊκών επενδύσεων δυστυχώς είναι όμηρος των πολιτικών ασπασμών ορισμένων χωρών. Το παιχνίδι θα κερδηθεί μόνο αν γίνουν καλές μεταρρυθμίσεις. Το Ταμείο Ανάκαμψης θα πρέπει, όταν γίνει απολογισμός, να είναι επιτυχία. Αν υπάρξει σπατάλη, δεν θα υπάρξει νέο κοινό χρέος.

Πέρα από τα ζητήματα που συζητήσαμε ποια πρόταση ξεχωρίζετε;

Το ζήτημα των συγχωνεύσεων και εξαγορών σε ορισμένους τομείς, οι οποίοι να απελευθερωθούν από την τυραννία των ευρωπαϊκών κανόνων, ώστε να δημιουργηθούν ευρωπαϊκοί γίγαντες, να αποκτήσει η Ευρώπη κλίμακα. Ο Ντράγκι ήταν σαφής σε αυτό το ζήτημα. Είναι εντυπωσιακό, καθότι είναι ένας βαθύς οικονομολόγος, ότι επανέρχεται στη βιομηχανική πολιτική, η οποία δεν έχει καθαρά οικονομικά κίνητρα, και κάνουμε πίσω στα βαθιά οικονομικά «πιστεύω». Αλλά η οικονομική ασφάλεια δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με οικονομικά κίνητρα, έχει και τα κίνητρα της ασφάλειας και του να σταθούμε στα πόδια μας. Γενικότερα η έκθεση του Ντράγκι είναι ένα εγχειρίδιο για το πώς λειτουργεί η ευρωπαϊκή οικονομία. Θα ήθελα να δω σε έναν χρόνο αν θα έχει αποτελέσει σημείο καμπής στην Ευρώπη. Ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε. Το σημαντικό είναι οι προτεραιότητες που θα δοθούν και η ταχύτητα.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα;

Η Ελλάδα δεν ήταν ποτέ ενεργειακά ανεξάρτητη, οπότε δεν μπορούσε να γίνει ανταγωνιστική. Εφόσον γίνουν επενδύσεις για τη διασύνδεση του ηλεκτρικού δικτύου στην Ευρώπη, η Ελλάδα μπορεί να εξάγει ενέργεια παραγόμενη από ανανεώσιμες πηγές. Είναι ένα νέο μέλλον για την Ελλάδα, το οποίο πρέπει να επιταχύνουμε. Η αλλαγή παραγωγικού μοντέλου λόγω της ενεργειακής και κλιματικής μετάβασης είναι φοβερή ευκαιρία για την Ελλάδα.