Γλωσσικά παίγνια

Προτείνουμε στο υπό ίδρυση υπουργείο Γλωσσικών Παιγνίων, η διδασκαλία της γλώσσας να αρχίζει από το έμβρυο. Η εγκυμονούσα να διαβάζει μεγαλοφώνως απ’ όλη την βεντάλια της Ελληνικής. Αμα δε τη γεννήσει και μέχρι ο νέος άνθρωπος να μάθει γράμματα να εξακολουθεί, παρουσία του πλέον, την ανάγνωση. Είναι πια καιρός ο προ εκατό ετών γλωσσικός διχασμός να λήξει πανηγυρικά ως γλωσσική ομόνοια. Που, ποιος ξέρει, μπορεί να μας οδηγήσει και σε άλλες σύμπνοιες.

Βέβαια η ζωή με το ποδαράκι της έχει κάνει προ πολλού πέρα τον γλωσσικό διχασμό. Ας είναι καλά οι λογοτεχνικές φιλοδοξίες. Γλώσσα όμως όπως δηλοί η λέξη είναι πρωτίστως η λεκτική εκφορά. Στη σύγχρονη Ελλάδα από κάποιο εθνικό σύμπλεγμα κατωτερότητος περιφρονήσαμε την λαμπρή δημώδη γλωσσική μας παράδοση. Αντιθέτως υπό το σύνδρομο του γραικυλισμού πλημμυρίσαμε την χώρα, σε στεριές και σε νησιά, με κακόηχους, στραμπουλικτικούς αγγλισμούς.

Στο νέο σχολείο της διαχρονικής Ελληνικής τα παιδιά θα διαβάζουν ανάκατα, απ’ όλο το φάσμα, χωρίς να εξετάζονται – μόνον και μόνον για την λογοτεχνική και συνακολούθως ψυχική ευχαρίστηση. Το παιδικόν φιλοπερίεργον, ευφάνταστον και σπογγοειδές θα γεννήσει πάμπολλους νέους γλωσσικούς ανθούς.

Εκ του ανθού κινούμενοι ας προσφέρουμε στα παιδιά, εν συνεργασία με το υπουργείο Γεωργικής Εκπαιδεύσεως, ένα ακόμα δώρο. Τα σχολεία να αποκτήσουν πάλι τον γλωσσικό τους κήπο. Ισως έτσι ξαναδούμε στην επαρχία κήπους και κληματαριές που, αφ’ ότου ξεβλαχέψαμε, τα ξεπαστρέψαμε επειγόμενοι κιόλας. Βέβαια ο κορμός της γλώσσας θα είναι η αρχαία Ελληνική που τροφοδοτεί όλα τα κλωνάρια της – την Ελληνιστική, την Βυζαντινή, την δημώδη, την νεοελληνική. Αν ήταν μητέρα και κόρες κάποιος τρίτος θα έλεγε στη νεοελληνική και κυρίως στην δημώδη, πως είναι ίδιες η μάνα τους.

Ιδού ένα εκπληκτικό λεκτικό φυλλαράκι – απ’ τα μυριάδες στην δημώδη. Ακουγα τη λέξη από μικρό παιδί αλλά μόνον εσχάτως συνειδητοποίησα την προέλευσή της. Το ραδιό στο χωριό μου είναι το ξέφωτο, ο ευκολοδιάβατος τόπος – άμεση φυσικά η σχέση της με το αρχαίο ράδιον. Δυστυχώς ο τραγουδιστός ήχος της δημώδους χάθηκε στις μέρες μας μαζί με τις τελευταίες αγράμματες γριούλες. Αν υπήρχε τρόπος να ακούσει ο αναγνώστης του βιβλίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» το μέγα Ω και γενικά την θεσπέσια προσωδία της αφηγήτριας, θα μπορούσε να κάνει κάποιον παραλληλισμό στο ακουστικό θάμβος της αρχαίας. Στη σχολική, σύγχρονη νεοελληνική – στην Αθηναϊκή ας την πούμε – όχι μόνον χάθηκε το μέλος της προσωδίας αλλά και την θέση του πήρε μια μονόχορδη, ανούσια και κάπως αντιπαθητική εκφορά.

Θα αιτηθώ στο υπουργείο Γλωσσικών Παιγνίων τουλάχιστον να απαγορευθεί διά ροπάλου το σύνηθες μπέρδεμα – κυρίως από προοδευτικούς, κάθε παρατάξεως, πολιτικούς και πανεπιστημιακούς – του επιθέτου και του επιρρήματος απλά και απλώς. Για να τονωθεί η Εθνική γλωσσική υπερηφάνεια προτείνουμε να προβάλλεται κατά καιρούς στα σχολεία αλλά και στην τηλεόραση η κινηματογραφική ταινία «Συλλαβίζοντας το όνειρο». Πρόκειται για μια συγκινητική ταινία που αναφέρεται στους λεκτικούς σχολικούς διαγωνισμούς στην Αμερική. Το μεγαλύτερο μερίδιο σ’ αυτούς τους διαγωνισμούς είναι οι ωραίες, ευρηματικές, παράξενες αρχαιοελληνικές λέξεις. Ευεξήγητο – η λεξηγεννετική της ικανότητα είναι απεριόριστη. Αναπλάθεται δε και διαπλάθεται αενάως – για να θυμηθούμε τις γόνιμες προθέσεις της.

Επίσης η ταύτιση του ήχου και της εικόνας της λέξης με την έννοιά της δημιουργείται από αιτιώδη συνάφεια και όχι από κάποια τυχαία, αυθαίρετη συνομολογία των χρηστών. Ετσι στην κεντρική σκηνή της γλώσσας βολτάρει η χαρίεσσα ετυμολογία και τα διαγωνιζόμενα παιδιά βγάζουν σπίθες στους μαιάνδρους της.

Η Ελληνική στην Αγγλική, αλλά και στις άλλες Ευρωπαϊκές γλώσσες, κατέχει κομβική θέση κυρίως στις ανώτερες – ας τις πούμε – στρώσεις της γλώσσας. Τα πιο πολλά αστέρια στον ουρανό τους – μεταφορικά μιλάμε αλλά ισχύει και κυριολεκτικώς – είναι αρχαιοελληνικές λέξεις. Και ιδού η οργανική σχέση, σχεδόν η ταύτιση, σημαίνοντος και σημαινόμενου που λένε και οι γραμματολόγοι. Τα εν λόγω αστέρια δεν μένουν ποτέ ακίνητα – εκ του στερητικού άλφα και του στέρεος. Είναι δε γνωστό πως οι Αμερικανοί όταν αντιμετωπίζουν κάποια δυσπρόσιτη έννοια λένε πως σίγουρα οι Ελληνες_έχουν_κάποια_λέξη_γι’_αυτό.

Ο γλωσσικός θησαυρός που επισώρευσαν οι αιώνες είναι πια απροσμέτρητος. Αρχαίοι συγγραφείς, μεσαιωνικά και εκκλησιαστικά κείμενα, δημώδη κείμενα από την Κύπρο μέχρι τα βουνά της Ηπείρου, νεοελληνικά κείμενα, θα διευρύνουν εκπληκτικά τα όρια της γλωσσικής μας ικανότητας. Και όπως έχει ειπωθεί υπό τον Λούντβιχ Βιτγκενστάιν τα γλωσσικά όρια ταυτίζονται με τα όρια του εαυτού, με τα όρια των δυνατοτήτων μας. Οταν εκφράζεις ποιητικά, ακριβόλογα και με λεπταποχρώσεις τα του βίου εξαχνούται το κακό που βόσκει εντός μας και αφ’ ετέρου γίνεται πιο στέρεη η γέφυρα προς τους συνανθρώπους μας.

Δυστυχώς όμως σ’ αυτό το σημείο η φωνή του λογοτεχνικού συμφέροντος, μας ωθεί να άρουμε την πρόταση προς το υπουργείο Γλωσσικών Παιγνίων γιατί υπάρχει ο κίνδυνος μέσω της γλωσσικής ανθήσεως να μαραθεί το κακό που, αλλοίμονο, τρέφει σχεδόν αποκλειστικά την λογοτεχνία. Αλλά σθεναρώς θα αντισταθούμε – ελπίζω και οι άλλοι ομότεχνοι – στο συντεχνιακό συμφέρον. Ας απαλειφθεί το κακό κι εμείς προθύμως θα καταθέσουμε γραφίδα και κάλαμον.

Βέβαια ας μην υπερεκτιμούμε τις δυνατότητες του είδους. Και να προσεγγίσουμε την γλωσσική τελειότητα απλώς ίσως διευθετήσουμε κάπως τα της επιφανείας. Το έρεβος της υπάρξεως θα παραμένει πάντοτε θεοσκότεινο για να υποκύψουμε σε μια ταυτολογία. Αλλά ποιος το ξέρει· διαρμονίζοντας έστω τα της επιφανείας ίσως ανοιχτούν νέοι λογοτεχνικοί δρόμοι, αδιανόητοι για την παρούσα γλωσσική δυνατότητα.

Ονειροφαντασίες θα πείτε. Τι να κάνουμε; Μάλλον η ανθρώπινη φύση είναι αδιόρθωτη. Η λογοτεχνική φιλοδοξία όπως βλέπουμε πεθαίνει τελευταία. ισως λοιπόν καταθέσουμε την γραφίδα αλλά τον κάλαμον ποτέ.

Ο Σωτήρης Δημητρίου είναι συγγραφέας. Το τελευταίο του βιβλίο «Αντιπαθητικές λέξεις» κυκλοφορεί από τον Πατάκη