«Καθυστερήσεις σε ορόσημα και στόχους»

Ολα τα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας δεν θα μπορέσουν να ολοκληρώσουν όλα τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης εγκαίρως, οπότε η Επιτροπή πρέπει να σκεφτεί αν θα παρατείνει το RRF ή αν θα αλλάξει τον κανονισμό για να ζητήσει ανάκτηση κονδυλίων που καταβλήθηκαν για μέτρα που δεν θα ολοκληρωθούν, δηλώνει στη συνέντευξή της στα «ΝΕΑ» η Ιβάνα Μαλέτιτς, μέλος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ECA), με αφορμή την έκθεση ελέγχου σχετικά με την απορρόφηση του RRF.

Το 2025 η Ελλάδα θα πρέπει να εκπληρώσει το 40% των ορόσημων και των στόχων που συνδέονται με το 20% της συνολικής πληρωμής. Προκαλεί ανησυχία;

Για την Ελλάδα υπήρχε μια ιδιαιτερότητα, τα προφίλ πληρωμών της ήταν διαφορετικά από τα άλλα κράτη-μέλη. Κάθε πληρωμή είχε την ίδια χρηματοδότηση, πάντα 1,9 δισ. ευρώ, 11,11% της συνολικής χρηματοδότησης, αλλά ο αριθμός των ορόσημων και των στόχων διέφερε σημαντικά, 13 για την πρώτη πληρωμή, 25 για τη δεύτερη, 24 για την τρίτη, 42 για την τέταρτη, 33 για την πέμπτη και μόνο 14 για την έκτη. Η τελευταία, η ένατη για τις επιχορηγήσεις, η οποία είχε προγραμματιστεί για το 2025, ήταν η μεγαλύτερη όσον αφορά τον αριθμό των ορόσημων και των στόχων, με 82 ορόσημα και 23 στόχους. Τα ορόσημα είναι μη μετρήσιμα και συνδέονται κυρίως με τις μεταρρυθμίσεις ή την έναρξη των επενδύσεων, αλλά στην περίπτωση του ελληνικού σχεδίου απλώς ονομάζουν ορόσημα αυτό που είναι στην πράξη στόχοι, για αυτό δεν μπορούμε να πούμε με βάση αυτόν τον μεγάλο αριθμό ορόσημων στο τελευταίο αίτημα πληρωμής ότι η Ελλάδα έχει πράγματι αναβάλει τις μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, το 2025 σχεδίαζαν να εκπληρώσουν τα περισσότερα, έναν τεράστιο αριθμό, 105 σε σύνολο 319 ορόσημων και στόχων. Στην περίπτωση των δανείων η τελευταία πληρωμή, το 2026, συνδέεται με τρεις από τους συνολικά 11 στόχους. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του ελέγχου μας, εισήχθησαν αλλαγές στο σχέδιο τις οποίες δεν μπορέσαμε να συμπεριλάβουμε στην έκθεση. Μια γρήγορη ματιά στις αλλαγές δείχνει ότι τα ποσά ανά αίτημα πληρωμής αλλάζουν και δεν είναι πλέον τα ίδια για όλες τις πληρωμές. Το πιο σημαντικό είναι ότι οι δύο τελευταίες πληρωμές μεταφέρονται για το 2026. Προφανώς συνάγεται το συμπέρασμα ότι δεν είναι δυνατόν να ολοκληρωθούν τα έργα το 2025 όπως είχε αρχικά προγραμματιστεί. Τα ποσά που συνδέονται με αυτά αυξήθηκαν επίσης από 3,8 δισ. ευρώ σε 5,2 δισ. ευρώ.

Δεδομένου ότι στις αιτήσεις πληρωμής τα ποσά είναι παρόμοια, αλλά τα ορόσημα και οι στόχοι διαφέρουν, υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος κακοδιαχείρισης;

Θα υπάρξει μια περίοδος αιχμής το 2025-2026 και όταν έχετε τόσο πολλά έργα να υλοποιήσετε, είστε πιο επιρρεπείς σε λάθη. Δεν μπορούν όλα να ελεγχθούν. Υπάρχει επίσης περισσότερος χώρος για κατάχρηση των κονδυλίων και αυτό είναι σίγουρα προβληματικό. Το μήνυμά μας είναι ότι πρέπει να ενισχύσουμε τους ελέγχους για να διασφαλίσουμε τη νομιμότητα και την κανονικότητα των πληρωμών και πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι οι στόχοι του RRF θα επιτευχθούν.

Στην έκθεση προειδοποιείτε για καθυστερήσεις στην εκπλήρωση ορόσημων και στόχων.

Ολα τα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας θα έχουν καθυστερήσεις, δεν θα μπορέσουν να ολοκληρώσουν όλα τα έργα εγκαίρως γιατί πρόκειται για ένα πραγματικά τεράστιο ποσό έργων προς ολοκλήρωση. Η Επιτροπή πρέπει να σκεφτεί τώρα πώς να το αντιμετωπίσει. Θέλει να παρατείνει το RRF ή θέλει να αλλάξει τον κανονισμό για να ζητήσει ανάκτηση των κεφαλαίων που καταβλήθηκαν για μέτρα που δεν θα οριστικοποιηθούν; Αρα, ο κίνδυνος είναι μεγάλος, εάν υπάρξουν καθυστερήσεις, η Ελλάδα να μην απορροφήσει ολόκληρο το ποσό και να μην επιτύχει τους στόχους. Το γεγονός ότι υπάρχει συσσώρευση καθυστερήσεων στην υλοποίηση των ορόσημων και των στόχων, φαίνεται και από το ότι στην τροποποίηση των σχεδίων οι ελληνικές Αρχές ζήτησαν και έλαβαν παράταση της περιόδου εφαρμογής ορισμένων μέτρων, που σημαίνει ότι δεν είναι εφικτό βάσει του αρχικού σχεδιασμού να εφαρμοστεί αυτό που είχε αρχικά συμφωνηθεί εντός χρόνου. Με βάση τα αρχικά σχέδια τα περισσότερα μέτρα υποτίθεται ότι θα ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2025. Μπορούν να καλύψουν τις καθυστερήσεις μέχρι το τέλος του 2026, αλλά δεν είναι βέβαιο εάν όλα θα γίνουν ακόμη και μέσα σε αυτόν τον επιπλέον χρόνο.

Βάσει της έρευνάς σας δεν γνωρίζουμε ποιοι είναι οι τελικοί αποδέκτες των κονδυλίων του RRF. Συμβαίνει και με την Ελλάδα;

Το πρόβλημα είναι γενικό, αφορά το πώς καταλαβαίνουν τα κράτη-μέλη ποιοι είναι οι αποδέκτες. Ορισμένα δημοσιεύουν ως τελικό αποδέκτη υπουργεία, τοπικές κυβερνήσεις, τράπεζες σε εθνικό επίπεδο, ακόμη και την ΕΤΕπ, την EBRD και άλλα ευρωπαϊκά ιδρύματα. Ορισμένες χώρες δημοσιεύουν τους πραγματικούς τελικούς αποδέκτες, τις επιχειρήσεις που λαμβάνουν τα κεφάλαια μέσω αυτών των μεγάλων προγραμμάτων, τα οποία διαχειρίζονται τράπεζες ή υπουργεία. Είναι θέμα ερμηνείας του ορισμού της Επιτροπής. Το πρόβλημα όμως είναι ότι δεν βλέπουμε πόσα χρήματα φτάνουν πραγματικά στα νοικοκυριά, στις επιχειρήσεις, στα πανεπιστήμια, στα σχολεία, στην οικονομία.

Η ΕΕ δίνει λοιπόν χρήματα χωρίς να γνωρίζει πού καταλήγουν;

Ολες οι χώρες θα πρέπει να μπορούν να εμφανίζουν όλους τους εργολάβους, τους υπεργολάβους, όλους τους τελικούς αποδέκτες και δικαιούχους. Θα πρέπει να έχουν τα πάντα καταγεγραμμένα και να μπορούν να αποκαλύπτουν αυτές τις πληροφορίες. Οι βασικοί κανόνες διαφάνειας θα πρέπει να ισχύουν για όλα τα ταμεία της ΕΕ. Η ιχνηλασιμότητα και η διαφάνεια είναι απαραίτητες. Ωστόσο, δεν έχουμε αυτού του είδους τις αναφορές και δεν έχουμε σύστημα αναφοράς για τις πραγματικές δαπάνες του RRF. Η αναφορά δεν μπορεί να είναι τεχνητός υπολογισμός ή εκτίμηση. Αυτό έχουμε στο RRF. Πρέπει να σταματήσει.

Οπότε οι προβλέψεις της Επιτροπής για τον αντίκτυπο του RRF στην ελληνική και την ευρωπαϊκή οικονομία είναι αμφισβητήσιμες;

Ναι, γιατί αυτό που βλέπετε στον πίνακα αποτελεσμάτων κάτω από τους έξι πυλώνες είναι τεχνητή εκτίμηση. Δεν είναι πραγματική. Δεν ξέρουμε τι πραγματικά δαπανήθηκε, τι πραγματικά επενδύσαμε σε κάθε έναν από τους έξι πυλώνες. Και μετά όλοι οι υπολογισμοί, ο αντίκτυπος στην οικονομία και στην ανάπτυξη, όλα είναι τεχνητά γιατί είναι πολύ γενικά. Η Επιτροπή εκδίδει πράσινα ομόλογα, αλλά δεν αποκαλύπτει πληροφορίες σχετικά με το πραγματικό κόστος και το πόσα επενδύσαμε σε πράσινους ή ψηφιακούς στόχους.