Το γεωπολιτικό σκάκι Τουρκίας – Αιγύπτου

Στη θεωρία η επιδίωξη της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, όταν ανήλθε στην εξουσία ο Ερντογάν, ήταν να έχει «μηδενικά προβλήματα με τους γείτονές της». Στην πράξη, δεν υπήρχε γείτονας που να μην είχε προβλήματα με την Τουρκία. Οι αυτοκρατορικές νοσταλγίες για ηγεμονία και η προβολή στρατιωτικής ισχύος σε περιοχές της πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δημιούργησαν αντισυσπειρώσεις .

Η νεοοθωμανική νοσταλγία της Αγκυρας εκφράστηκε εντονότερα στη Δυτική Ασία. Στην περιοχή αυτή η Τουρκία έδειξε τις ηγεμονικές προθέσεις της καταλαμβάνοντας εδάφη στη Συρία και στο Ιράκ, με πρόσχημα ζητήματα ασφαλείας.

Κεφαλαιοποιώντας επίσης τη δυναμική των αλλαγών που έφερε η Αραβική Ανοιξη στις αρχές της δεκαετίας του 2010, η Τουρκία προσπάθησε να διεισδύσει στη Βόρεια

Αφρική. Παραχώρησε οικονομική βοήθεια στις φιλοϊσλαμικές κυβερνήσεις που εγκαθιδρύθηκαν μετά τις εξεγέρσεις στην Αίγυπτο και τη Λιβύη. Προσπάθησε ταυτόχρονα να εξαγάγει το λεγόμενο «τουρκικό μοντέλο» διακυβέρνησης στις χώρες αυτές. Πάντως, η τουρκική εμπλοκή στην εσωτερική πολιτική της Αιγύπτου με την υποστήριξη των ακραίων ισλαμιστών της Μουσουλμανικής Αδελφότητας έφερε τα αντίθετα αποτελέσματα. Από το 2013 και για μια δεκαετία οι σχέσεις της κυβέρνησης Σίσι με την κυβέρνηση Ερντογάν ήταν εξόφθαλμα εχθρικές. Μεγαλύτερη επιτυχία είχε η Τουρκία στη Λιβύη, όπου ενεπλάκη οικονομικά, διπλωματικά και στρατιωτικά υποστηρίζοντας το καθεστώς της Δυτικής Λιβύης, μιας από τις αντιμαχόμενες παρατάξεις στον εκεί εμφύλιο πόλεμο.

Τα τελευταία δυο χρόνια η Αγκυρα προσπάθησε με επιτυχία να χαμηλώσει τον γεωπολιτικό πυρετό στις σχέσεις της με το Κάιρο. Επόμενος στόχος είναι να προσεταιριστεί το Κάιρο με βάση το γνωστό αφήγημα περί «αμοιβαίου οφέλους». Στην επικείμενη επίσκεψη του αιγύπτιου προέδρου στην Τουρκία (4 Σεπτεμβρίου 2024) έχουν μπει στην ημερήσια διάταξη ζητήματα «χαμηλής πολιτικής» (διπλασιασμός των εμπορικών συναλλαγών, κοινές επενδύσεις) και «υψηλής πολιτικής» (κοινό διπλωματικό μέτωπο για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, άνοιγμα της αιγυπτιακής αγοράς στην τουρκική πολεμική βιομηχανία, ενεργειακή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο και γεωπολιτική συμπόρευση στο πλαίσιο ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος). Ενας επιπλέον στόχος της Αγκυρας είναι ο δελεασμός της Αιγύπτου στην οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων στην Ανατολική Μεσόγειο με τρόπο που συμφέρει στην Τουρκία όπου για «καρότο» προσφέρει στην Αίγυπτο τμήματα της ελληνικής ΑΟΖ ανατολικά της Ρόδου μεταξύ του 28ου έως 30ου μεσημβρινού. Είναι μάλιστα πιθανό αυτός ο στόχος της Αγκυρας να επιτευχθεί παρά τις καλές σχέσεις Ελλάδας – Αιγύπτου.

Ο Αθανάσιος Πλατιάς είναι ομότιμος καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και πρόεδρος του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων