Η ανάκτηση του βιοτικού επιπέδου

Το πραγματικά σοβαρό πρόβλημα για τις περισσότερες δυτικές οικονομίες, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας δεν είναι πλέον η αύξηση του πληθωρισμού, αλλά το γεγονός ότι οι τιμές δεν μειώνονται κάνοντας αβάσταχτη τη ζωή για πολλούς. Εχουμε ένα πρόβλημα βιοτικού επιπέδου, το οποίο έχει επιβαρυνθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Το συνολικό κόστος ζωής έχει σταθεροποιηθεί σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από ό,τι πριν από την πανδημία. Οπότε μοιραία μπαίνει το δίλημμα των καλύτερων δυνατών λύσεων. Αν θα πρέπει να αυξηθούν οι μισθοί, με τον κίνδυνο αναθέρμανσης του πληθωρισμού να είναι ορατός ή αν θα πρέπει να ληφθούν περιοριστικές πολιτικές στο μέτωπο των τιμών.

Πρόκειται για το μεγάλο δίλημμα του φθινοπώρου και αφορά όχι μόνο την Ελλάδα, αλλά τις περισσότερες μεγάλες οικονομίες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο ο μόλις έξι εβδομάδων νεοεκλεγείς εργατικός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ βρίσκεται ήδη σε κλοιό κινητοποιήσεων, με αιτήματα για μισθολογικές αυξήσεις από τα συνδικάτα, που απειλούν με παράλυση του συγκοινωνιακού δικτύου, της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και των δήμων, από τις πρώτες μέρες του φθινοπώρου. Το πρόβλημα στις ΗΠΑ είναι πιο πιεστικό, καθώς η πληθωριστική έκρηξη του 2021 και του 2022 πλήγωσε οικονομικά ανθρώπους για πρώτη ίσως φορά με αυτόν τον τρόπο. Εκτοτε οι τιμές δεν επέστρεψαν.

Η σίγουρη υποψήφια πρόεδρος των Δημοκρατικών Κάμαλα Χάρις σε μια ομιλία της την περασμένη εβδομάδα περιέγραψε το σχέδιό της για την αντιμετώπιση της ακρίβειας. «Ενα καρβέλι ψωμί και το μοσχαρίσιο κρέας», είπε, «κοστίζουν σήμερα 50% ακριβότερα από ό,τι πριν από την πανδημία. Πολλές από τις μεγάλες εταιρείες τροφίμων βλέπουν τα υψηλότερα κέρδη τους εδώ και δύο δεκαετίες. Ξέρω ότι οι περισσότερες επιχειρήσεις δημιουργούν θέσεις εργασίας, συμβάλλουν στην οικονομία μας και παίζουν με τους κανόνες, αλλά μερικές όχι, και αυτό δεν είναι σωστό και πρέπει να αναλάβουμε δράση…». Η ίδια το έκανε πιο συγκεκριμένο, «θα εργαστώ για να περάσω την πρώτη ομοσπονδιακή απαγόρευση της αύξησης των τιμών στα τρόφιμα. Το σχέδιό μου θα περιλαμβάνει νέες κυρώσεις για ευκαιριακές εταιρείες που εκμεταλλεύονται κρίσεις και παραβιάζουν κανόνες».

Ο αντίπαλός της Ντόναλντ Τραμπ έχει υποσχεθεί ότι θα αυξήσει τους δασμούς σε όλες τις εισαγωγές, σε όλους τους τομείς, συνταγή που πολλοί θεωρούν ότι θα αυξήσει ακόμα περισσότερο τις τιμές.

Ολα όσα προτείνουν οι υποψήφιοι πρόεδροι στις ΗΠΑ έχουν ξαναεφαρμοστεί, συμπεριλαμβανομένης και της λύσης Χάρις που εφαρμόστηκε στη δεκαετία του ’70 από τον πρόεδρο Νίξον, με τις τιμές σε όλες τις περιπτώσεις αντί να κάμπτονται να θεριεύουν. Ο προστατευτισμός μόνο προσωρινά δίνει λύσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να μείνουμε άπραγοι. Μια ισορροπία τρόμου που καλούνται να διαχειριστούν και οι κεντρικοί τραπεζίτες. Αν επιλέξουν να μειώσουν απότομα τα επιτόκια κινδυνεύουν να αναζωπυρώσουν τον πληθωρισμό. Αν επιλέξουν πολύ ήπια μείωση μπορεί να απειληθεί η απαραίτητη ανάπτυξη για την επαναφορά των επιπέδων ζωής στα προ πανδημίας επίπεδα.

Η μεγάλη δουλειά έχει ωστόσο να γίνει από τις κυβερνήσεις. Ο τρόπος αντιμετώπισης του πόνου που προκαλεί ένα σοκ τιμών, σαν αυτό που όλοι βιώνουμε, είναι η αποκατάσταση του βιοτικού επιπέδου, μέσω της ανάπτυξης και της μεγαλύτερης – της ανάπτυξης – αύξησης των μισθών. Θα είναι μια δύσκολη και επίπονη προσπάθεια. Οποιος όμως δεν το καταφέρει θα βρεθεί αντιμέτωπος με μεγάλη κοινωνική αντίδραση, έστω και αν τώρα δεν φαίνεται η έντασή της στον ορίζοντα.