Η Γαλλία των «Μεγάλων προσδοκιών»

Η μις Χάβισαμ στις «Μεγάλες προσδοκίες» του Κάρολου Ντίκενς έχει παγώσει τον χρόνο στη στιγμή της ματαίωσης του γάμου της. Ο άνδρας που είχε ερωτευτεί την εγκατέλειψε. Αράχνες τυλίγουν τα έπιπλα του αρχοντικού, τη γαμήλια τούρτα, ενώ η ίδια εξακολουθεί, χρόνια μετά, να φορά το νυφικό. Ακινητοποίησε τον χρόνο προσπαθώντας να αλλάξει τη μοίρα. Να ματαιώσει τη ματαίωση. Αυτό που έδωσε η Γαλλία στην ολυμπιακή τελετή μοιάζει με μια πιο οπορτουνιστική μις Χάβισαμ. Εναντι της μυθιστορηματικής που αιχμαλωτίστηκε στο πένθος, γεμάτο από μια συνεπή και καλοσχεδιασμένη μνησικακία, η μις Χάβισαμ / Γαλλία θέλει να επεκταθεί σε όλα τα περιεχόμενα. Να λάβει όλα τα πρόσωπα, να καταλάβει όλες τις ιδεολογικές και αισθητικές αμφιέσεις. Εναντι του ακινητοποιημένου χρόνου της ηρωίδας του Ντίκενς αντιτάσσει το μορφολογικό πλάτος της ηρωίδας του Μακρόν. (Ισως αυτό ακριβώς να είναι ο μακρονισμός).

Στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων δεν είχαμε μια δραματουργική σύνθεση, ένα χορόδραμα, μια παράσταση, αλλά μια παράταξη ειδών, υφών, μοτίβων. Γεμάτη από καλόγουστα στερεότυπα, από δοκιμασμένες εφαρμογές που συναντάμε στα βιντεοκλίπ, στις επιδείξεις μόδας, στις συναυλιακές παραστάσεις. Ολα γνωστά, σκηνικά σύνολα με πολύ καλό ντιζάιν και με πολύ εύστοχη τηλεοπτική τεχνική. Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Γαλλία θέλει να καιροσκοπήσει σε μια τάχα μου συμπεριληπτική κρέμα, αλλά ο τρόπος που αισθητικοποιεί μια τέτοια προειλημμένη απόφαση. Ο τρόπος που το δείχνει. Κατασκευάζει ένα συμπίλημα, με παρατεταγμένα όλα τα είδη πολιτικής ορθότητας. Σαν να θέλει να κολακεύσει όλες τις «δημοφιλίες».

Γράφτηκαν πολλά, ταξινομημένα με τις παραδοσιακές διχοτομήσεις. Φανατικοί αποκαθηλωτές, έναντι προσήλυτων. Ετσι κι αλλιώς η διχοτόμηση προϋπάρχει και κατά διαστήματα βρίσκει διόδους και αφορμές να εκφραστεί. Πρόκειται μάλιστα για μια εξημερωμένη διχοτόμηση, αφού φρόνιμα οι ακόλουθοι κουμπώνουν στα ποικίλα καλούπια. Ομως δεν με ενδιαφέρει αυτό. Αλλά το ότι η τελετή έναρξης μοιάζει να είναι και η εικονογράφηση μιας πολιτικής λήξης. Δεν υπάρχει κορμός, «κείμενο», σώμα, άξονας, επιθυμία. Ακριβώς όπως η παραγόμενη γαλλική, ευρωπαϊκή πολιτική. Ενα αθροιστικό (όχι δηλαδή αρχιτεκτονημένο) παράπηγμα από υπολείμματα.

Και αυτό το φαινόμενο (το να θες να είσαι όλα) δεν είναι καν ναρκισσιστική διαταραχή. Καταρχήν αυτό που συνέβη ως ολυμπιακό προοίμιο δεν ήθελε να είναι «όλα», δεν ήθελε καν να πακετάρει όλες τις ισοδυναμίες με τις γαλλικές παραδόσεις τέχνης, κοινωνικών μετασχηματισμών, πολιτικής κ.λπ. Ηταν κάτι πιο ηττοπαθές, αμυντικό. Διεκδίκησε την ισοδυναμία, απλώς με τις δεσπόζουσες αισθητικοϊδεολογικές κατηγορίες, τακτοποιημένες μάλιστα σε καλοσχεδιασμένα αντιληπτικά ραφάκια. Αυτά που διαμόρφωσαν χρόνια και χρόνια τηλεοπτικής κατανάλωσης και σοσιαλμιντιακής σούπας. Τα πράγματα (τα θεάματα και τα παραστατικά θέματα) «δηλώθηκαν» με την εξαιρετική επιτήδευση του mainstream. Εν παρατάξει. Δεν συντέθηκαν κάτω από ένα θυμικό ή έστω ιδεολογικό όλον. Αλλά αποτελούσαν μια πεπλατυσμένη μερικότητα. (Σημείωση: το όλον δεν είναι κάτι τσιμεντένιο και συμπαγές αλλά μια επιθυμιακή ύλη που οργανώνει τις αντιφάσεις και τις διαφορές και δεν τις αφήνει σαν ρούχα σε απλώστρα). Η Γαλλία (η Ευρώπη) συνθέτει πολιτική, με συνδυασμούς και ποσοστώσεις. Τόση ελευθερία, τόση καταστολή, τόσα δικαιώματα, τόση εναλλακτικότητα, τόση λαϊκοπόπ, τόση πανεπιστημιακή γλώσσα, τόσοι Γάλλοι, τόσοι «άλλοι», τόση γαλλικότητα, τόση διαπολιτισμικότητα κ.λπ. Ισορροπία ειδών. Που μάλλον θα καταρρεύσουν μέσα στην εξαντλητική και πλαδαρή αμφιθυμία.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ