Μεταπολίτευση, ετών πενήντα

Ο επίκαιρος αναστοχασμός που προκαλεί η επέτειος πενήντα ετών από τη Μεταπολίτευση του 1974 αφορά τελικά στη συλλογική πορεία του λαού μας, μέσα από ένα ταραχώδες και όχι πάντοτε ευοίωνο παρελθόν. Αλλωστε, ίσως, ακόμη και ο όρος «αποκατάσταση» που υιοθετήθηκε εμπεριέχει περισσότερο ευχή – ακόμη και ευφημισμό –, παρά ιστορική ακρίβεια.

Η μετεμφυλιακή «καχεκτική δημοκρατία», το παρακράτος, οι πολιτικές διώξεις, οι βαθιές διαιρετικές τομές, οι διαρκείς παρεμβάσεις του Στέμματος και εξωτερικών παραγόντων, η διάχυτη αίσθηση ότι η Ελλάδα ανήκε στους ξένους, συνέθεταν ένα υπόβαθρο που διέφερε καθοριστικά από το πρότυπο μιας σύγχρονης, φιλελεύθερης δημοκρατίας. Μιας δημοκρατίας που για να μπορέσει να ριζώσει, ύστερα από τον γύψο της επταετούς δικτατορίας, απαιτήθηκε – εκτός από τις πράξεις αντίστασης, εντός κι εκτός Ελλάδας, και την εξέγερση του Πολυτεχνείου – να ανοίξει η θεμέλια πληγή της, η τραγωδία της Κύπρου, του προδοτικού πραξικοπήματος, της τουρκικής εισβολής και κατοχής, που διαρκεί ως σήμερα.

Από την πλευρά του, ο ιστορικά και πολιτειακά ακριβέστερος όρος «Μεταπολίτευση» έχει ήδη σε σημαντικό βαθμό αποδομηθεί, βάναυσα κακοποιηθεί – ιδίως τα τελευταία χρόνια. Οι νεότεροι που – όπως μας λένε – «τα βρήκαμε όλα έτοιμα», είναι αλήθεια πως «βρήκαμε και τοίχο» όταν η μεγάλη κρίση έφτασε στις ακτές μας. Η απλοϊκή και ισοπεδωτική ανάγνωση της Ιστορίας βρήκε άμεσα και με περισσή ευκολία πού να επιρρίψει τις ευθύνες: στο ΠΑΣΟΚ, στον Ανδρέα Παπανδρέου, στην επάρατο Μεταπολίτευση – αμνηστεύοντας αβίαστα άφρονες πολιτικές με ονοματεπώνυμο και κομματική ταυτότητα. Η ιστορία, όμως, ποτέ δεν γράφτηκε με υπεραπλουστεύσεις και αφορισμούς. Κι όσες φορές αφέθηκε κάτι τέτοιο να συμβεί, οι λαοί οδηγήθηκαν συστηματικά στην άγνοια και στην καταστροφή. Είναι αυτή ακριβώς η επίγνωση, που οφείλει να μπολιάσει τον δημόσιο λόγο, ξορκίζοντας τις βολικές κατάρες. Ειδικά σήμερα, με την Ακροδεξιά να απειλεί τις εύθραυστες παραδοχές μας, με τις κοινωνικές ανισότητες να ναρκοθετούν όχι μόνο την ευημερία αλλά ακόμη και την ίδια τη συνοχή του κοινωνικού συνόλου, η ιστορική αλήθεια δεν μπορεί να αγνοείται.

Η Μεταπολίτευση, παρά τα σφάλματα, τα σκάνδαλα, τις ολιγωρίες, τις αμφισημίες, τα επίμονα κοινωνικά πρότυπα, αποτελεί τη μόνη ιστορική περίοδο θεσμικής ωριμότητας – σχετικής ίσως αλλά παρούσας – και ανθεκτικής συνταγματικής τάξης – με την ακώλυτη λειτουργία του Κοινοβουλίου και την ομαλή εναλλαγή στην εξουσία. Την περίοδο της εμπεδωμένης ευρωπαϊκής προοπτικής μιας Ελλάδας που από «μικρά πλην τιμία» χώρα της Νότιας Βαλκανικής εξελίχθηκε σε ισχυρό κράτος – μέλος της ΕΕ, σε πυλώνα ειρήνης και σταθερότητας για την περιοχή της. Τη μόνη περίοδο κοινωνικής συμφιλίωσης και ανοδικής κινητικότητας, μέσω της δημόσιας παιδείας, του συστήματος υγείας, της εργασίας, της περιφερειακής ανάπτυξης. Την πρώτη περίοδο που η κοινωνική δικαιοσύνη από μακρινό σύνθημα, έγινε εφικτό ζητούμενο, που ένας λαός πείστηκε πως τα περιθώρια δεν είναι φυσική συνθήκη αλλά απευκταίο κακό.

Τελικά, η Μεταπολίτευση ως ιστορικό γεγονός «μετάβασης» έχει ήδη συντελεσθεί από τις ημέρες εκείνες του Ιουλίου του ’74. Η «Μεταπολίτευση» ως περίοδος – προόδου, εμβάθυνσης της δημοκρατίας στην πιο «τέλεια» μορφή της, της προεδρευομένης κοινοβουλευτικής – διαρκεί ακόμη. Κι όσο δεν συμβαίνει κάτι ανάλογα τραγικό και βίαιο για να την αναστείλει, θα πρέπει όχι μόνο να ευχόμαστε αλλά τελικά και να αγωνιζόμαστε για να διαρκέσει κι άλλο.

Ο Δημήτρης Μάντζος είναι βουλευτής Επικρατείας, κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής