Οι βαθιές ρίζες της πολιτικής βίας στις ΗΠΑ

Η πολιτική βία στις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελεί ένα ζήτημα με βαθιές ιστορικές ρίζες και σύνθετες κοινωνικοπολιτικές διαστάσεις. Η χρήση ή η απειλή βίας για την επίτευξη πολιτικών σκοπών είναι ένα φαινόμενο που απαντάται σε πολλές κοινωνίες, αλλά στις ΗΠΑ έχει διαμορφωθεί μέσα από την ιδιαίτερη ιστορία της κατάκτησης της περιοχής, της δουλείας και των φυλετικών διακρίσεων.

Μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο, η περίοδος της Ανασυγκρότησης (1865-1877) χαρακτηρίστηκε από έντονη πολιτική και κοινωνική βία, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τις δραστηριότητες της Κου Κλουξ Κλαν και τα λιντσαρίσματα των Αφροαμερικανών στον Νότο. Το φαινόμενο του «μύθου της χαμένης υπόθεσης» (Lost Cause) εξιδανίκευσε την αντίληψη των Νοτίων για τον Εμφύλιο Πόλεμο, ενισχύοντας τη συνέχιση της ρατσιστικής βίας μέχρι και τη δεκαετία του 1960, ως αντίδραση στο Κίνημα Δικαιωμάτων των Πολιτών (Civil Rights Movement), που μαχόταν για την κατάργηση των φυλετικών διαχωρισμών. Ηταν η περίοδος που πολλές πολιτικές προσωπικότητες σκοτώθηκαν ή έγιναν στόχος απόπειρας δολοφονίας. Οι δολοφονίες του Τζον Κένεντι, του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και του Ρόμπερτ Κένεντι σημάδεψαν αυτήν την εποχή. Κατά την ίδια περίοδο, η βία κάθε είδους εξαπλώθηκε και το ποσοστό ανθρωποκτονιών διπλασιάστηκε, και εξακολούθησε να αυξάνεται μέχρι τη δεκαετία του 1990.

Η πολιτική βία στις ΗΠΑ ενισχύεται από τη συνταγματική προστασία του δικαιώματος οπλοκατοχής, το οποίο κατοχυρώνεται στη Δεύτερη Τροπολογία και πλέον έχει μετατραπεί σε ένα εργαλείο που διευκολύνει την πολιτική βία και την εγκληματικότητα. Πρόκειται για έναν συνταγματικό μηχανισμό, σχεδιασμένο από τον Τζέιμς Μάντισον με αρχικό σκοπό την προστασία των πολιτειών από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ταυτόχρονα απέβλεπε στο να επικυρώσουν το Σύνταγμα και να ενωθούν με τον Βορρά, οι δουλοκτητικές Πολιτείες του Νότου, οι πολίτες των οποίων μπορούσαν, έτσι, να σχηματίσουν μια ένοπλη ομάδα, για να διατηρήσουν τον έλεγχο του πληθυσμού των δούλων, ο οποίος υπερείχε αριθμητικά των ελευθέρων ανδρών έως και τέσσερα προς ένα, εκείνη την εποχή.

Η αύξηση της πολιτικής βίας, στον παρόντα χρόνο, είναι αποτέλεσμα της πόλωσης και της ρητορικής μίσους που διαδίδεται από ορισμένους πολιτικούς ηγέτες. Η βία ενισχύεται όταν η πολιτική «φλερτάρει» με αυτή, παρουσιάζοντάς την ως μέσο επίλυσης διαφορών. Αυτό το φαινόμενο επιδεινώνεται από το σύγχρονο κύμα λαϊκισμού, που υπονομεύει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και τη λειτουργία του κράτους δικαίου.

Η πρόσφατη επίθεση κατά του Ντόναλντ Τραμπ σε προεκλογική εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο ιστορικό πλαίσιο μιας νέας αύξησης της πολιτικής βίας στις ΗΠΑ. Από τον σοβαρό τραυματισμό της δημοκρατικής βουλευτού Γκαμπριέλ Γκίφορντς με σφαίρα στο κεφάλι το 2011, την επίθεση κατά της ομάδας μπέιζμπολ των Ρεπουμπλικανών το 2017, έως την επίθεση με σφυρί κατά του συζύγου της Νάνσι Πελόζι το 2022 και την εξέγερση στο Καπιτώλιο το 2021, τα παραδείγματα είναι πολλά και ανησυχητικά.

Για να σταματήσει η εξάπλωση της βίας, είναι σημαντικό να σταματήσει η έστω και έμμεση «νομιμοποίησή» της (normalization of violence) από οποιοδήποτε πολιτικώς δρων πρόσωπο. Ο Τραμπ ευνόησε πρακτικές βίας και έπεσε θύμα της. Νωρίτερα, το 2018, ο Μπολσονάρου στη Βραζιλία με παρόμοια ρητορική, μαχαιρώθηκε, επίσης κατά τη διάρκεια προεκλογικής συγκέντρωσης. Το δίδαγμα της ιστορίας είναι σαφές: Η πρακτική της πολιτικής βίας είναι κάτι σαν… τον κορωνοϊό: εάν εξαπλωθεί δεν ελέγχεται και βλάπτει (ακόμα και) όποιον τη διαδίδει.

Ο Αναστάσιος Παυλόπουλος (anastpavlop@gmail.com) είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου