Ο Ανταμ Σμιθ στο Πεκίνο!

Ενα βιβλίο από τα μέσα της πρώτης δεκαετίας του 2000 τάραξε τα νερά των αναλύσεων για τις διεθνείς εξελίξεις αμφισβητώντας τη διαφαινόμενη τότε κυριαρχία των ΗΠΑ και την ανάδειξη ενός πολυπολικού κόσμου. Πριν ακόμη την αναστροφή της πτήσης του Γεβγκένι Πριμακόφ, πρωθυπουργού τότε της Ρωσίας, πάνω από τον Ατλαντικό, και της περίφημης δήλωσής του πως «μπαίνουμε σε έναν πολυπολικό κόσμο», ο ιταλός καθηγητής Giovanni Arrighi είχε προβλέψει («Ο Ανταμ Σμιθ στο Πεκίνο») τη δραματική άνοδο της Κίνας κι έναν κόσμο με πολλούς ισχυρούς πόλους που θα αμφισβητούσε πλέον την απόλυτη κυριαρχία των ΗΠΑ.

Από τα τέλη του 18ου αιώνα ο μεγάλος οικονομολόγος Ανταμ Σμιθ είχε προβλέψει μια αναπόφευκτη τελική εξίσωση ανάμεσα στην οικονομική ισχύ των μεγάλων δυνάμεων της Δύσης και των περιοχών που είχαν από αυτές κατακτηθεί. Ο Σμιθ είχε οραματιστεί πως μια μη καπιταλιστική οικονομία της αγοράς θα κυριαρχήσει στον κόσμο και θα επαναπροσδιορίσει το παγκόσμιο εμπόριο και την ισορροπία δυνάμεων σε όλη την υφήλιο. Η ανεπανάληπτη πλέον σήμερα άνοδος της Κίνας μάς οδηγεί να επαναξιολογήσουμε το μεγάλο έργο του Ανταμ Σμιθ «Ο πλούτος των εθνών». Οι προσπάθειες των ΗΠΑ πολλά από τα τελευταία χρόνια να χτίσουν μια παγκόσμια αυτοκρατορία έγινε με το μυαλό στην εντυπωσιακή αναβίωση της Κίνας και στην απειλή που αυτή συνιστά για την Ουάσιγκτον για την κυριαρχία στον κόσμο. Η προσπάθεια των ΗΠΑ νομίζω πως προσέκρουσε στο Ιράκ και έκτοτε έκανε τον ανταγωνισμό των δύο περίπου θανατηφόρο.

Το έργο του Arrighi στηρίζεται σε μια καινούργια δυναμική ανάγνωση του μνημειώδους βιβλίου του Σμιθ. Περιγράφοντας τις μεγάλες προσπάθειες της Κίνας να υποτάξει την οικονομία της στις καθοδηγητικές εντολές της αγοράς αναδεικνύει τον δυναμισμό αυτής της κοινωνίας και τις πραγματικές της δυνατότητες για το μέλλον. Είναι χαρακτηριστικές οι δηλώσεις του τότε υπουργού Οικονομικών της Κίνας που, σε μια διεθνή συνάντηση προ ετών στη Γαλλία, αποστόμωσε τους Γάλλους που γκρίνιαζαν για την παγκοσμιοποίηση σημειώνοντας πως το πρόβλημα προέρχεται από την αδυναμία τη δική τους να προσαρμοστούν στις ανάγκες των διεθνών αγορών!

Είναι φανερό πως σήμερα ο Ανταμ Σμιθ έχει εγκατασταθεί πλέον στο Πεκίνο, που με αφοσίωση ακολουθεί τις διδασκαλίες του προσαρμόζοντας την οικονομία της Κίνας στις σύγχρονες απαιτήσεις και στις διακυμάνσεις των διεθνών οικονομικών μεγεθών. Αυτή η εξέλιξη, αν συνεχιστεί, αναπόφευκτα θα οδηγήσει την κινεζική οικονομία στον κορυφή του κόσμου. Αποδεικνύοντας για μία ακόμα φορά τη σοφία του μεγάλου διανοητή του 18ου αιώνα. Το ζήτημα βέβαια είναι πώς θα αντιδράσουν οι ΗΠΑ. Η απώλεια της παγκόσμιας οικονομικής πρωτοκαθεδρίας, που αναπόφευκτα θα συνδυαστεί με απώλεια επιρροής και ισχύος, δεν είναι κάτι που γίνεται ανεκτό εύκολα. Οι αναταράξεις στην Αμερική είναι ήδη ευδιάκριτες. Η τραγική φιγούρα του Τζο Μπάιντεν, ο οποίος επιχειρεί να επανεκλεγεί παρά την προφανή κάμψη των σωματικών του δυνατοτήτων, δείχνει το άγχος που υπάρχει. Η προοπτική επανόδου του Τραμπ προκαλεί ανησυχίες για το πού θα οδηγηθεί η Αμερική. Από την άλλη, το ενδεχόμενο «παλινόρθωσης της αμερικανικής ισχύος» εμπνέει τον κόσμο και ενισχύει τις εκλογικές του προοπτικές. Το φάσμα μιας κυρίαρχης αύριο Κίνας κλονίζει ουσιαστικά σήμερα τα θεμέλια της αμερικανικής δημοκρατίας.