Η αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας στην Ελλάδα

Συμπληρώνονται δεκαοκτώ χρόνια από την ψήφιση του νόμου 3500/2006 «για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας», διάστημα που καθιστά εφικτή μια αποτίμηση για την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητά του.

Ο νόμος ποινικοποίησε την ενδοοικογενειακή βία ως ιδιώνυμο αδίκημα προβλέποντας ιδιώνυμες μορφές αδικημάτων εφόσον τελούνται μεταξύ μελών της οικογένειας (στην οποία εντάχθηκε για την εφαρμογή του νόμου και ο μόνιμος σύντροφος με τα παιδιά του). Με βαρύτερες ποινές τιμωρούνται η ενδοοικογενειακή σωματική βλάβη, η παράνομη βία, η απειλή και η προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας, ενώ τροποποιήθηκαν οι διατάξεις του Ποινικού Κώδικα για τον βιασμό και την κατάχρηση σε ασέλγεια (336, 338 ΠΚ), ώστε να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής τους. Αξιοσημείωτη είναι η καθιέρωση της διαδικασίας ποινικής διαμεσολάβησης στα ενδοοικογενειακά πλημμελήματα που εφόσον ολοκληρώσει συμμορφούμενος ο υπαίτιος μένει ατιμώρητος.

Η ανάγκη αυξημένης νομικής προστασίας των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας εμπεδώθηκε και με την κύρωση της σύμβασης για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (ν. 4531/2018).

Το προστατευτικό αυτό θεσμικό πλαίσιο επέβαλε ένα διαρκώς εντεινόμενο κοινωνικό πρόβλημα που καταγράφηκε με γεωμετρική αύξηση των δεικτών της εγκληματικότητας κατά γυναικών και ανηλίκων. Η έξαρση αποδίδεται μεταξύ άλλων στη μεταβολή των κοινωνικοοικονομικών συσχετισμών και στον επανακαθορισμό των σχέσεων, ρόλων και προκλήσεων που αντιμετωπίζει η σύγχρονη οικογένεια.

Τη μεταρρύθμιση επέσπευσε και η οικονομική και κοινωνική χειραφέτηση των γυναικών υπό την επίδραση των φεμινιστικών κινημάτων και μετέπειτα τη δράση οργανώσεων και φορέων απέναντι στην έμφυλη βία, που συνέβαλαν ώστε να περιοριστούν οι περιπτώσεις βίας που δεν αποκαλύπτονται και δεν καταγγέλλονται. Στον αντίποδα παρατηρούνται και μειονεκτήματα στην εφαρμογή των ρυθμίσεων, όπως λ.χ. σε περιπτώσεις κατάχρησης και εργαλειοποίησης της αυστηρότητας του νόμου προς εξυπηρέτηση προσωπικών επιδιώξεων του καταγγέλλοντος.

Ηταν πετυχημένη η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία; Αναμφίβολα ναι, τόσο θεσμικά, αποτελώντας αναγκαία προσαρμογή της χώρας μας με τα διεθνή δεδομένα, όσο και από δικαιοπολιτική άποψη, γιατί ανταποκρίθηκε στην αναγκαιότητα από την οποία υπαγορεύθηκε. Αυτό πρακτικά επιβεβαιώνεται από τα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία, με τον αριθμό των εκκρεμών υποθέσεων ενδοοικογενειακής βίας κατά την οκταετία 2016 – 2022 να κινείται σταθερά ανοδικά, εκτός της περιόδου της πανδημίας (οι τελεσίδικες καταδίκες για αδικήματα ενδοοικογενειακής βίας από 106 το 2016, έφθασαν στις 333 το 2022 και οι αθωωτικές αποφάσεις από 816 σε 1.626 πρβλ. 4η έκθεση Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων).

Η Εμμη Ευτυχιάδου-Μπάστα είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω ΜSc Hum.St.Th. μέλος της Εταιρείας Οικογενειακού Δικαίου