Σύγχρονη τέχνη στα αρχαία μνημεία

Αλέκος Λούντζης

Παράσταση: «Τεχνητή εμπιστοσύνη»

Αρχαίο Θέατρο Πλευρώνας, Μεσολόγγι, 20-21/7

Μουσική σύνθεση: Ορέστης Παπαϊωάννου.
Σύλληψη, δραματουργία, λιμπρέτο: Αλέκος Λούντζης.
Σκηνοθεσία: Αλέξανδρος Ευκλείδης

«Θα παράγει εφεξής ο πολιτισμός μας πρωτογενές υλικό – στην πολιτική, στην επιστήμη, στις τέχνες, οπουδήποτε – ή κάθε νέα γνώση θα είναι αποτέλεσμα σταχυολόγησης και συνθετικών παραλλαγών από επεξεργαστές άπειρων δεδομένων; Θα υπάρξει ξανά διαθέσιμος χρόνος για την αναπόφευκτη δοκιμή μιας ριζοσπαστικής ιδέας ή θα κουρνιάσουμε στον αλάθητο έλεγχο των έλλογων μηχανών; Ποια καλείται να μιμηθεί τι στο βασίλειο της τεχνητής νοημοσύνης – τα δημιουργήματα τις δημιουργούς ή μήπως αντίστροφα;

Τα ερωτήματα δεν έχουν απαντηθεί ούτε στην εποχή της Τεχνητής Εμπιστοσύνης, η οποία ενδεχομένως να είναι και αυτή ήδη δική μας. Εδώ ωστόσο διατυπώνονται επίμονα στον δημόσιο λόγο. Ο αναστοχασμός έχει γίνει δοκιμή, οι πρώτες δοκιμές σκηνοθετούνται πάντα ως αναμέτρηση και το δυνητικό αποτέλεσμα επηρεάζει εξίσου αντικείμενα και υποκείμενα. Ισως το σημείο τομής να είναι τίνος η μουσική σφραγίζει την τελική διαπραγμάτευση.

Η σκηνική δράση τοποθετείται στον πιο εμβληματικό δημόσιο χώρο του καιρού μας, στο επιτηδευμένα λιτό πλατό ενός διαδικτυακού event αόρατων νημάτων και δεσμών.

Οι διοργανωτές – ό,τι και αν είναι – φιλοδοξούν να παρουσιάσουν ένα θέαμα απαλλαγμένο από τοπικότητες, χρονικότητες και φυσικές παρουσίες. Υπό αυτό το πρίσμα το αρχαίο θέατρο της Πλευρώνας δεν είναι απλώς σε συνομιλία με το έργο αλλά ένας ιδανικός του τόπος. Η αφαιρετική δομή δραματουργίας, μουσικής και σκηνοθεσίας καθιστούν σημαίνον το πρώτο ανέβασμα σε έναν χώρο συμβολικά φορτισμένο και αισθητικά υποδειγματικό, ο οποίος αναδεικνύει το κοντραπούντο του αναλλοίωτου περιβάλλοντος με την παρεμβατική τεχνολογία – εντέλει την οριακή συμβίωση ανθρώπων και μηχανών στη σύγχρονη συνθήκη.

Το αρχαίο θέατρο της Πλευρώνας ως τοπόσημο και ο μη τόπος της δοκιμής συνταξιδεύουν εξαρχής στην αλληγορία του διαλόγου μεταξύ ανθρώπινης/ιστορικής και τεχνητής νοημοσύνης. Εν πλω ακονίζονται όλες οι συνιστώσες της εσωτερικής σύγκρουσης του καιρού μας – η αυτάρκεια, ο εθισμός, η ανοικείωση, η συγχώνευση, η αυταπάτη, η δίκοπη τρυφερότητα. Οσο η απρόβλεπτη κουβέντα μεταξύ της έμβιας και της μηχανικής γυναίκας βαθαίνει τόσο σχηματίζεται η λεπτή νησίδα ισοτιμίας που χωρίζει κάθε αλλαγή υποδείγματος, ενδεχομένως ιεραρχίας ή έστω αλλαγή σελίδας. Γιατί στην Τεχνητή Εμπιστοσύνη το διακυβευόμενο αντικείμενο είμαστε εμείς – όχι η επόμενη σκεπτόμενη μηχανή –, ενώ το επιστημονικοφανές μεταθέαμα μοιάζει να θέτει στο ανθρώπινο διπλωματικό σώμα όλο και πιο μηχανικά διλήμματα επαναφοράς των – δικών μας – “εργοστασιακών ρυθμίσεων”».

Θοδωρής Αμπαζής

Παράσταση: «Et in Arcadia Ego / Hμουν κι εγώ στην Αρκαδία»

Αρχαίο Θέατρο Ορχομενού Αρκαδίας, 31/7-1/8

Κείμενο, δραματουργία: Γρηγόρης Λιακόπουλος.
Σκηνοθεσία: Θοδωρής Αμπαζής

«Το αρχαίο θέατρο του Ορχομενού Αρκαδίας υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα θέατρα του αρχαίου κόσμου με χωρητικότητα πάνω από 4.000 θεατές και βρίσκεται στην ανατολική πλαγιά του λόφου της ακρόπολης της αρχαίας πόλης και μέσα στην αρχαία αγορά. Από εκεί έχει κανείς μια πανοραμική θέα της εύφορης πεδιάδας της Κανδήλας. Μέρος γαλήνιο, όπου ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός συναντά το μεγαλείο της φύσης. Εδώ διαδραματίζεται και το θεατρικό έργο “Et in Arcadia Ego”, που έγραψε ο δραματουργός Γρηγόρης Λιακόπουλος και θα παρουσιάσουμε στo πλαίσιo του προγράμματος “Oλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός”.

Η Αρκαδία είναι, από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα, ο τόπος πάνω στον οποίο η ευρωπαϊκή σκέψη έχει προβάλει την ιδέα ενός χαμένου επί γης παραδείσου. Είναι ο τόπος που ενέπνευσε τον Βιργίλιο, τον Γκαίτε, τον Πουσέν και τον Σίλερ, είναι ένας τόπος όπου μύθος και πραγματικότητα συνενώνονται. Η Αρκαδία περιγράφεται από τους περιηγητές που την επισκέφθηκαν, όσο και από αυτούς που απλώς τη φαντάστηκαν, ως ένας τόπος αρμονίας, απλότητας, σύνδεσης με τη φύση, ως ένας βουκολικός παράδεισος αθωότητας.

Στο έργο μας, πέντε νέοι άνθρωποι αφήνουν τις ανέσεις και τις συνήθειες της πόλης, αφήνουν τις δουλειές τους, τις οικογένειές τους, τους συντρόφους και τους φίλους τους, και έρχονται στην Αρκαδία, με μόνες τους αποσκευές μια κιθάρα, έναν χάρτη, έναν φακό με μπαταρίες, μερικά ποιήματα του Σίλερ, τον “Χαμένο Παράδεισο” του Μίλτον, τη “Θεία Κωμωδία” του Δάντη, το “Εργα και Ημέρες” του Ησίοδου και το “Ελλάδος Περιήγησις” του Παυσανία, με σκοπό να παλινορθώσουν τον χαμένο αρκαδικό παράδεισο, να ιδρύσουν μια αληθινή ουτοπική κοινότητα, σε αρμονία με τη φύση, στην παράδοση του Αρκαδικού Ιδεώδους. Το παρελθόν όμως είναι επίμονο και οι αποκλίσεις από το αρχικό σχέδιο αναπόφευκτες. Ετσι ανακύπτουν έντονες κωμικοτραγικές συγκρούσεις που οδηγούν στον επαναπροσδιορισμό του εγχειρήματος.

Στην παράσταση, η οποία παρουσιάζεται σε φυσικό φως, αξιοποιείται η φυσική “σκηνογραφία” όσο και το ηχητικό περιβάλλον του τόπου. Η χορική αφήγηση εναλλάσσεται με διαλογικά και μονολογικά μέρη αλλά και με σκηνικές συνθέσεις δράσης-ήχου-μουσικής. Η μουσική, η οποία ερμηνεύεται ζωντανά επί σκηνής, περιλαμβάνει οργανικές συνθέσεις, τραγούδια αλλά και ηχητικές παλέτες που προκύπτουν από σύγχρονη επεξεργασία του λόγου των ερμηνευτών».

g

Γιώργος Κουτλής

Παράσταση: «Ψυχορραγήματα»

Νεκρομαντείο Αχέροντα, Πρέβεζα, 1-2/7

Σκηνοθεσία, επιμέλεια σκηνικού χώρου: Γ. Κουτλής. Κείμενο: Suyako. Δραματουργία: Ελένη Κουτσιούμπα. Μουσική σύνθεση: Panú

«Η ιδέα για τη δημιουργία αυτής της παράστασης αντλεί έμπνευση από την προαιώνια σύγκρουση της ζωής με τον θάνατο, του ανθρώπου με τον Χάρο. Από αρχαιοτάτων χρόνων φαίνεται πως ο άνθρωπος στην προσπάθειά του να κατανοήσει τη ζωή έρχεται αντιμέτωπος με τον θάνατο συγκρουσιακά. Ενα από τα κύρια μέσα που χρησιμοποιεί για να εκφράσει αυτή την αγωνία και ενδεχομένως την άρνησή του για το αναπόφευκτό του τέλος είναι η τέχνη. Στη χώρα μας ειδικά η εν λόγω σύγκρουση είναι στον πυρήνα της λαϊκής παράδοσης και έχει εκφραστεί με διάφορους τρόπους από τα ομηρικά έπη μέχρι τα μοιρολόγια και τις παραλογές. Συνεχίζοντας αυτή την παράδοση, αποφασίσαμε να δημιουργήσουμε ένα σύγχρονο κείμενο που θυμίζει όμως κατά πολύ λαϊκή αφήγηση, και πιο συγκεκριμένα παραλογή. Μια γυναίκα στην αυλή του σπιτιού της, μας υποδέχεται και μας διηγείται μια ιστορία απ’ τα παλιά. Την πρώτη της συνάντηση με το φαινόμενο του θανάτου, όπου είδε μπροστά στα μάτια της τις αγωνιώδεις τελευταίες στιγμές της ζωής ενός ψαρά, στο χωριό της. Μαζί της, δίπλα της, ένας μουσικός σαν μια αόρατη φιγούρα, τη συνοδεύει ηχητικά σε αυτή τη σύγχρονη και συνάμα παραδοσιακή αφήγηση, που μοιάζει να είναι, τελικά, το δικό της τελευταίο ταξίδι.

Εχοντας λοιπόν ως βασικό θεματικό άξονα τη σύγκρουση ζωής-θανάτου, ο χώρος του νεκρομαντείου έμοιαζε αυτονόητος. Σε αντίθεση με τα άλλα δύο γνωστά μαντεία της αρχαιότητας – των Δελφών και της Δωδώνης –, όπου οι επισκέπτες αιτούνταν χρησμό, στο νεκρομαντείο του Αχέροντα δεν φαίνεται να υπήρχε αίτημα χρησμού αλλά μυσταγωγία, προσπάθεια επαφής με νεκρά συγγενικά και φιλικά πρόσωπα μέσω μιας συμμετοχικής τελετουργικής διαδικασίας. Αυτός ο χώρος λοιπόν είναι φορτισμένος με το ίδιο το θέμα της παράστασης και αυτό τον κάνει το καταλληλότερο μέρος για το συγκεκριμένο έργο. Αυτά τα αρχετυπικά θέματα, συνήθως, ζητάνε τη μαγική απλότητα του καθαρού ουρανού και της καλοκαιρινής φύσης, οπότε το υπέροχο ελληνικό τοπίο του αρχαιολογικού χώρου συνδέει αυτόματα θεατή και καλλιτέχνες με τις ρίζες της παράδοσης και του πολιτισμού μας, και γι’ αυτό το νεκρομαντείο ήταν η πρώτη μας επιλογή».

g

Πάρις Μέξης

Παράσταση: «Σύγκρουσις / Sýnkrousis»

Αρχαιολογικό Μουσείο Χαλκίδας «Αρέθουσα», 27-28/7

Επιμέλεια, σύνθεση, παρουσίαση κειμένων: Πάρις Μέξης.
Εrgon Ensemble: Φαίδων Μηλιάδης (βιολί), Δημήτρης Τραυλός (τσέλο), Κώστας Τζέκος (κλαρινέτο), Χρήστος Σακελλαρίδης (πιάνο)

«Οι συλλογές των αρχαιολογικών μουσείων παρουσιάζουν τον ανθρώπινο πολιτισμό του παρελθόντος με έναν τρόπο ποιητικό.

Στο ποίημα, ένας – συχνά περιορισμένος – αριθμός λέξεων, όμως λέξεων συγκεκριμένων, φροντισμένων, τοποθετημένων «στη σωστή τους θέση», αποτυπώνει μια αίσθηση της ανθρώπινης κατάστασης. Τα άρθρα, οι σύνδεσμοι, τα ουσιαστικά και τα ρήματα συνδυάζονται σε μια δομή ανώτερη των υλικών της.

Παρομοίως, στη συλλογή ενός αρχαιολογικού μουσείου, μια λαβή από ένα σπαθί, ένα παιδικό παιχνίδι, ένα νόμισμα, μια βελόνα πλεξίματος, ένα λατρευτικό ειδώλιο, μια σατιρική παράσταση, χωρίς να χάνουν την αυτοτέλειά τους, δημιουργούν συνολικά μια αίσθηση της ζωής των ανθρώπων που μόχθησαν, ένιωσαν, βασανίστηκαν, πέτυχαν και τελικά υπήρξαν όπως εμείς. Οι συλλογές των αρχαιολογικών μουσείων μάς παρουσιάζουν, με τρόπο πολλές φορές σοκαριστικά αποκαλυπτικό, πως όσα χρόνια και αν έχουν περάσει οι ανθρώπινες ανησυχίες, ανασφάλειες, αναζητήσεις και ανάγκες παραμένουν λίγο-πολύ οι ίδιες.

Στις 24 και στις 25 Ιουλίου, στο πολύ όμορφο, νέο αρχαιολογικό μουσείο της Χαλκίδας “Αρέθουσα”, πλάι στην πλούσια συλλογή με τα ευρήματα ενός τόπου που υπήρξε κομβικός από την Προϊστορία έως την Οθωμανική εποχή, μαζί με το μουσικό σύνολο Ergon Ensemble θα επιχειρήσουμε να στήσουμε μια “προσωρινή έκθεση με διάρκεια συναυλίας”, όπου τρία σύγχρονα έργα συνομιλούν με ένα από τα βασικά επαναλαμβανόμενα θέματα που συναντά κανείς και στη μόνιμη συλλογή του μουσείου: τη σύγκρουση.

Τα έργα, “Shattila” (2004-05) του Samir Odeh-Tamimi, που συνετέθη με αφορμή τη σφαγή στη Σάμπρα και στη Σατίλα στις 16 Σεπτεμβρίου του 1982, το “Stalag VIII” (2018) του Tristan Murail, που αναφέρεται στο στρατόπεδο συγκέντρωσης των Ναζί Stalag VIII-A, και το “Quatuor pour la fin du temps” (1940) του Olivier Messiaen, το κουαρτέτο που συνέθεσε ο συνθέτης όταν ήταν αιχμάλωτος στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Stalag VIII-A, θα παρουσιαστούν ως ενιαίο αφήγημα για πιάνο, κλαρινέτο, τσέλο, βιολί και αφηγητή μέσα σε μια κιβωτό της μνήμης πολύ παλαιότερων συγκρούσεων που διαμόρφωσαν τον τόπο, τους ανθρώπους και τους πολιτισμούς τους.

Με τη συνεργασία του Ergon Ensemble, το νέο αρχαιολογικό μουσείο της Χαλκίδας “Αρέθουσα” επιβεβαιώνει και διευρύνει την αποστολή του ως θεματοφύλακα της ιστορίας του τόπου και των πολιτισμών που παρουσιάζει, εστιάζοντας στη θεμελιακή και πολύπλευρη έννοια της σύγκρουσης».