Ηχο{CR}δύναμα

Μυστήριο του Πρώιμου Μπαρόκ: Musica Antiqua Praha, Pavel Klikar, SUPRAPHON, 5CD

Η Τσεχία: για τη μουσική, ένα μοναδικό είδος, μία κατηγορία χώρας από μόνη της, μία «μικρή υπερδύναμη». Η χώρα που ο Μότσαρτ θεωρούσε ότι η μουσική του ερμηνεύεται καλύτερα απ’ ό,τι στη Βιέννη της μεγάλης ακμής της. Η πατρίδα του Ντβόρζακ, του Μάλερ, του Γιάνατσεκ και του Μαρτινού, αλλά και πλήθος άλλων σημαντικών συνθετών ανά τους αιώνες, από τα χρόνια του πρώιμου μπαρόκ μέχρι και την πιο εμφατική πρωτοπορία του 20ου αιώνα. Το ίδιο και μεγάλων ερμηνευτών όλων των ειδών μουσικής. Χώρα που δεν έχει να ζηλέψει τίποτε από καμία άλλη. Αντίθετα, σε κάποια από τα πεδία της τέχνης των ήχων κρατά τα σκήπτρα εν μέσω κολοσσών, όπως συμβαίνει με τη μοναδική τσέχικη σχολή των κουαρτέτων εγχόρδων και όχι μόνον. Ως ένα βαθμό, κάτι αντίστοιχο μπορεί να πει κανείς ότι ίσχυσε, τουλάχιστον για ένα διάστημα, και ως προς την εξερεύνηση της λεγόμενης «παλιάς μουσικής» με σειρά σπουδαίων μουσικών, ένας εκ των οποίων ασφαλώς κατέχει εξέχουσα θέση στην τσέχικη αλλά και τη διεθνή σκηνή: ο Pavel Klikar, επικεφαλής του έξοχου συνόλου Musica Antiqua Praha, ο οποίος άνοιξε μεγάλους δρόμους που όχι απλώς έφεραν στο φως μουσική ουσιαστικά άγνωστη σε πολλούς μέχρι τότε, αλλά και που διαμόρφωσαν αντιλήψεις και άνοιξαν ορίζοντες, τόσο στο διεθνές κοινό όσο και σε μελλοντικούς συναδέλφους τους οι οποίοι δέσποσαν στο επόμενο διάστημα σε πολλές χώρες.

Εκτός από εξαίρετος μουσικός, ο Klikar έχει μεγάλη δραστηριότητα και ως επιφανής ερευνητής μουσικολόγος της «παλιάς μουσικής», κάτι απαραίτητο για όλα τα παραπάνω. Οπως απαραίτητο υπήρξε και το να βρίσκεται σε μία από τις χώρες που αυτή η μουσική γράφτηκε και πλήθος άγνωστα έργα της έπρεπε να αναζητηθούν ή και να εντοπιστούν συμπωματικά στο πλαίσιο άλλων ερευνών – ακόμα και σήμερα συμβαίνει αυτό – σε διάφορα σημεία, με τις βιβλιοθήκες και τα μοναστήρια να πρωταγωνιστούν ως τόποι ερευνών. Γι’ αυτό άλλωστε και από τον μεγάλο αριθμό των συνθετών που έργα τους βρίσκονται εδώ ηχογραφημένα πολλά έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: είτε δεν μπορούν καν να αποδοθούν σε συγκεκριμένο συνθέτη, είτε ηχογραφήθηκαν σε αυτή τη συλλογή για πρώτη φορά, είτε, ο συνθέτης, είναι μεν γνωστός, αλλά το κοινό, ακόμα και εκείνο που έχει εντρυφήσει συστηματικά στη μουσική, ακούει εδώ το όνομά του για πρώτη φορά. Επίσης, πολλά από τα έργα αυτά, είναι και μικρά σε διάρκεια και αφορούν σε μουσικές φόρμες και δυνάμεις που ο χρόνος τις προσπέρασε, συμβάλλοντας στη μεταγενέστερη αφάνεια των ίδιων και συχνά των δημιουργών τους.

Ολα τα παραπάνω προσδίδουν σε αυτή τη συλλογή έναν χαρακτήρα «κιβωτού» αυτής της σπάνιας και τόσο ιδιαίτερης μουσικής, που, ασφαλώς, δεν είναι για τον καθένα, ούτε ακούγεται ίσως εύκολα σήμερα, ούτε και μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι περιέχει αριστουργήματα απ’ την αρχή μέχρι το τέλος της, αν και ασφαλώς δεν της λείπουν αυτά. Εκείνο όμως που περιέχει σε πληθώρα, πέρα από τη γοητεία της που είναι ακαταμάχητη, έχει πολύ μεγάλη αξία: είναι ο «γενετικός κώδικας» του μουσικού υλικού πάνω στον οποίο οικοδομήθηκε όλο το μεταγενέστερο μουσικό θαύμα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, καθώς, ουσιαστικά, αυτή είναι μία ανατομία του πώς γεννήθηκαν όλα – και όχι βέβαια μόνον στην Τσεχία, κάθε άλλο.

Οπως ο ίδιος ο Klikar λέει σε μία πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξή του που πάρθηκε για λογαριασμό της SUPRAPHON απαντώντας πού εντοπίζει το «μυστήριο» απ’ όπου πήρε και το όνομά της η συλλογή, πρόκειται για μία «σχεδόν αλχημιστική ποιότητα ικανή να επιδράσει στο μυαλό του ακροατή και να αφυπνίσει τα αισθήματά του». Αποδίδει δε τη δύναμή της αυτή στην πολύπλοκη πλούσια αρμονία της, στην έκσταση της μελωδίας της, στη μοναδική αίσθηση που γεννά. Και ναι, έχει απόλυτο δίκιο.