Θεσμικές αδυναμίες

Το γνωστό περιστατικό ενδοοικογενειακής βίας δημιούργησε μια ασυνήθιστη αναστάτωση στον χώρο της Δικαιοσύνης «αποκαλύπτοντας» θεσμικές αδυναμίες. Αναμφίβολα η βία είναι μια πράξη καταδικαστέα, πολύ δε περισσότερο όταν αυτή ασκείται κατά μέλους μιας οικογένειας. Τα ερωτήματα που προέκυψαν από τα πρόσφατα γεγονότα είναι πολλά και θεσμικά.

Υπήρξε κατ’ αρχάς μια απόφαση της ανακρίτριας με τη σύμφωνη γνώμη του εισαγγελέα για μη προσωρινή κράτηση του κατηγορουμένου για το κακουργηματικό αδίκημα της σκοπούμενης βαριάς σωματικής βλάβης αλλά για επιβολή συγκεκριμένων περιοριστικών όρων. Για την κρίση των δικαστικών λειτουργών υπήρξαν σοβαρές αντιδράσεις τόσο από πολίτες όσο και από τα ΜΜΕ αλλά και από την ηγεσία του ΑΠ.

Το ερώτημα που προέκυψε ήταν αν μπορούσε να επιβληθεί προσωρινή κράτηση στον φερόμενο ως δράστη, δεδομένης και της ομολογίας του. Ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας έχει ως κανόνα την επιβολή περιοριστικών όρων ή τον κατ’ οίκον περιορισμό και ως έσχατο μέτρο την προσωρινή κράτηση, η οποία επιβάλλεται κατ’ εξαίρεση όταν δεν επαρκούν οι λοιποί όροι. Την ίδια θέση περί εσχάτου μέτρου έχει και η πάγια νομολογία του ΕΔΔΑ.

Να επισημανθεί ότι οι δικαστικοί λειτουργοί  διαθέτουν τόσο λειτουργική όσο και προσωπική ανεξαρτησία. Η εκτίμηση των γεγονότων, η αξιολόγηση του αποδεικτικού υλικού και η ερμηνεία των νόμων ανήκουν στην αποκλειστική τους αρμοδιότητα. Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί η δικαστική κρίση να αποτελέσει αντικείμενο πειθαρχικής δίωξης.

Μπορεί όμως να ασκηθεί κριτική στη δικαστική κρίση; Και άραγε μπορεί να ασκήσει κριτική ή να παρέμβει ανώτερος δικαστής στην κρίση του κατώτερου; Σύμφωνα και με την πάγια νομολογία του ΕΔΔΑ, ο δικαστής είναι ex officio δημόσιο πρόσωπο και υποχρεούται να ανέχεται ακόμα και σκληρή κριτική. Ετσι οι πολίτες και τα ΜΜΕ μπορούν να ασκούν αυστηρή κριτική στους δικαστές.

Επίσης η ηγεσία της Δικαιοσύνης δικαιούται στα πλαίσια των καθηκόντων της να παρατηρεί και να εκφράζεται για θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος σε ένα γενικότερο πλαίσιο. Αυτό είναι και χρήσιμο και θεσμικό. Οι παρατηρήσεις όμως για συγκεκριμένους διαδίκους ή για κρίσεις δικαστών δημιουργούν θεσμικά θέματα και συνιστούν παρεμβάσεις που δεν συνάδουν σε ένα κράτος δικαίου.

Ο Βασίλης Χειρδάρης είναι ποινικολόγος