Είναι αναστρέψιμη η φθορά;

Αν κι επικράτησε σε έβδομη σερί εκλογή (εθνική, αυτοδιοικητική κι ευρωπαϊκή), ο Μητσοτάκης πέρασε κάτω από τον πήχη που ο ίδιος είχε θέσει για τις ευρωεκλογές. Σε συνθήκες αποχής ρεκόρ, η ΝΔ έλαβε ένα εκατομμύριο ψήφους λιγότερες από τις εθνικές κάλπες.

Η φθορά είναι προφανής. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να αναστραφεί. Για να απαντηθεί χρειάζεται να ληφθούν υπόψη τρεις παράμετροι.

— Πρώτον, δίχως ισχυρό ΣΥΡΙΖΑ δεν υπάρχει ισχυρό αντι-ΣΥΡΙΖΑ μπλοκ. Αρα υποχωρεί η «συγκολλητική» ουσία της πολυσυλλεκτικής εκλογικής βάσης της ΝΔ. Μοιραία η διαρροή ψηφοφόρων διευκολύνεται. Περισσότερο προς την αποχή, λιγότερο προς τα δεξιά. Διαπιστώθηκε τον Ιούνιο 2023 κι επιβεβαιώθηκε τώρα.

— Δεύτερον, από όσους ψηφοφόρους της απείχαν, οι περισσότεροι προέρχονται από το ευρύτερο Κέντρο. Είτε λόγω δυσαρέσκειας για τον επίμονο πληθωρισμό σε τρόφιμα και ενοίκια. Είτε λόγω δυσαρέσκειας για επιμέρους πρωτοβουλίες που θεωρείται πως έπληξαν επιμέρους ομάδες. Τους ελεύθερους επαγγελματίες με τα τεκμήρια, τους αγρότες με την αγροτική πολιτική και τους νέους με τα μη κρατικά ΑΕΙ. Πρωτοβουλίες βεβαίως που δεν ήταν λάθος και μεσοπρόθεσμα θα αποδώσουν οφέλη. Βραχυπρόθεσμα ωστόσο είχαν κόστος πολιτικό.

— Τρίτον, από όσους προσήλθαν στις κάλπες για να τιμωρήσουν την κυβέρνηση, οι μισοί πήγαν πιο αριστερά και οι άλλοι μισοί ήταν δεξιοί που πήγαν δεξιότερα με επίκεντρο τη Βόρεια Ελλάδα. Η δυσαρέσκεια των δεύτερων δεν είναι τόσο οικονομική όσο πολιτισμική. Αισθάνονται ότι απειλούνται οι παραδοσιακές αξίες που προσδιορίζουν την ταυτότητά τους. Είτε λόγω των ομόφυλων ζευγαριών, είτε λόγω Μεταναστευτικού, είτε λόγω της Συμφωνίας των Πρεσπών. Εξού και με το ακροατήριο αυτό, ο Μητσοτάκης δύσκολα μπορεί πλέον να έρθει σε επαφή. Σε απόλυτους αριθμούς, το άθροισμα των ακροδεξιών κομμάτων που εισήλθαν στην Ευρωβουλή είναι περίπου 664.000. Το αντίστοιχο άθροισμα όσων εισήλθαν πέρυσι στην ελληνική Βουλή ήταν περίπου ίδιο – 668.000. Αρα το ρήγμα έχει παγιωθεί.

Συνεπώς, πιο πιθανό είναι να γυρίσουν στη ΝΔ οι κεντρώοι που κυρίως απείχαν, παρά οι δεξιοί που έφυγαν. Αφού σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και δικαιωμάτων, αλλαγές δεν θα υπάρξουν, το στοίχημα πλέον είναι η οικονομία. Αφενός η διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής. Αφετέρου η αποκλιμάκωση του κόστους ζωής. Κάτι που ενδεχομένως επιτρέψει στην κυβέρνηση να πλησιάσει κι ένα μέρος των ψηφοφόρων ακροδεξιών δυνάμεων οι οποίοι στα οικονομικά ζητήματα επιζητούν καλύτερη κοινωνική πολιτική.

Επομένως, η εκλογική φθορά μόνο εν μέρει μπορεί να αναστραφεί. Αν και η διατήρηση της πρωτοκαθεδρίας στις επόμενες κάλπες είναι εφικτή, η προσέγγιση εκ νέου του 40% απομακρύνεται. Αρα απομακρύνεται και η αυτοδυναμία. Κάτι που θέτει ζήτημα αλλαγής του εκλογικού νόμου, ώστε να αποσυνδεθεί η λήψη του συνολικού μπόνους των 50 εδρών από το ποσοστό του πρώτου κόμματος – που σήμερα είναι τουλάχιστον 40%. Βεβαίως δύσκολα θα συναινέσει η αντιπολίτευση στην αλλαγή του, για να ισχύσει άμεσα στις κάλπες του 2027. Ωστόσο, η ψήφισή του ώστε να εφαρμοστεί στις μεθεπόμενες έστω εκλογές, έχει σημασία. Είτε για να διασφαλιστεί η συνοχή της όποιας κυβέρνησης συνεργασίας προκύψει το 2027. Είτε για να προκηρυχθούν εκ νέου κάλπες αν δεν προκύψει αυτοδυναμία.

Ο Πάνος Κολιαστάσης είναι δρ. Πολιτικής Επικοινωνίας στο Queen Mary University of London και διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ).