Ερμηνείες και εμμονές

Και πρώτα απ’ όλα, το χρωστούμενο ερμηνευτικό γλωσσάρι για τις ας πούμε λόγιες λέξεις από το Γλωσσίδι του προηγούμενου Σαββάτου, με θέμα… ένα πρωί από τη ζωή της Κικής: εωλοκρασία=χανγκόβερ, επιλύχνιο=αμπαζούρ, διπυρίτης άρτος=φρυγανιά, καταιωνηστήρας=ντους, εδραιόλουτρο=μπιντές (η διαδικασία), στιγματογραφία=τατουάζ, ευωνυχία=περιποίηση νυχιών, χειροκομία=μανικιούρ, πεδοκομία=πεντικιούρ, κερδαλεόφρων=φιλοχρήματος, δανειοδίαιτος=τρακαδόρος, ψωλοδίαιτος=ζιγκολό, ομαδογαμία=παρτούζα, φλήναφος=φλύαρος ανοησιολόγος, ληρόσοφος=σοβαροφανής ασημαντολόγος, φιλόθρηνος=κλαψομούνης, βορβορόθυμος=κακόβουλος, μοχθηρός, θηριογνώμων=ισχυρογνώμων, εριστικός, επιθετικός, περιαυχένιο=κασκόλ, πανωφόρι=παλτό, ωνιομανία=σόπινγκ, βαστακτής=τενόρος, Δανιμαρκία=Δανία, ρυθμόβεργα=μπαγκέτα, κουφετοδόχη=μπομπονιέρα, πυκτείον=ρινγκ, βιοτροπία=λάιφσταϊλ, αμφίψωμο=σάντουιτς, πυγολουτήρας=μπιντές (το σκεύος).

Πάμε τώρα και στις εμμονές, που βέβαια τις γεννά η πολυετής ενασχόλησή μου με τη γλώσσα, και όχι κάποιο καπρίτσιο ή χούι μου. Και πρώτα, μια γενική παρατήρηση, κομβικής σημασίας. Η σωστή δημοτική, αυτή που συνηθίζεται πλέον να τη λέμε νεοελληνική κοινή, δευτερευόντως μόνο είναι θέμα γραμματικών τύπων και διαφορετικού λεξιλόγιου. Είναι πριν και πάνω απ’ όλα θέμα σύνταξης, διαφορετικής απ’ ό,τι εκείνη της λόγιας γλώσσας. Χαρακτηριστικά παραδείγματα «κακής» δημοτικής είναι, για παράδειγμα, η κατάχρηση του που (ο λεγόμενος πουπουδισμός) και η κατάχρηση της γενικής πτώσης. Με κίνδυνο να γίνω λίγο «κινδυνολογικός», θα έλεγα ότι πρόκειται για δυο επικίνδυνους – ου μην, αλλά και ύπουλους – εχθρούς της νεοελληνικής κοινής.

Ιδού λοιπόν μερικά παραδείγματα, που επιβεβαιώνουν, νομίζω, τι είδους τέρατα προκύπτουν από την κατάχρηση του αναφορικού που αλλά και από την εσφαλμένη χρήση του, αντί του αναντικατάστατου όπου ή του, επίσης αναντικατάστατου, ο οποίος/η οποία/το οποίο. «Το εργοστάσιο που όλοι θέλουν να δουλεύουν» [Γιατί το καημένο το εργοστάσιο; Τι τους έχει κάμει και θέλουν να το δουλεύουν;]. «Στο σπίτι που έγραψε το έργο του…» [Εύγε στο σπίτι-συγγραφέα!], αντί «στο σπίτι όπου έγραψε το έργο του ο ποιητής…». «Στη γειτονιά που έπαιζε μπάλα ο…» [Μπράβο και στη γειτονιά! Τι θέση να έπαιζε άραγε, μπακ ή σέντερ φορ;]. Να, επίσης, ένα παράδειγμα του αναντικατάστατου ρόλου της αναφορικής αντωνυμίας ο/η/το οποίος/α/ο, αντί του τρισβάρβαρου (στην εν λόγω περίπτωση) που: «Κάλεσαν για το βράδυ δυο ζευγάρια που έκαναν παρέα» (αντί «με τα οποία…»). Ετσι όμως, κάποιοι κάλεσαν δυο ζευγάρια που έκαναν παρέα μεταξύ τους, χωρίς από τη διατύπωση να προκύπτει και αν οι οικοδεσπότες έκαναν παρέα με τα καλεσμένα ζευγάρια. [Φοβάμαι ότι η βραδιά δεν θα κύλησε και πολύ ευχάριστα…]. Και μιας και πιάσαμε τα σχετικά με το που σήμερα, να και μια οδηγία-κλειδί για την αποφυγή του πουπουδισμού: «Ποτέ περισσότερα από ένα που στην ίδια πρόταση». Λίγο απόλυτος, λίγο αυστηρός, αλλά πολύτιμος (άτυπος) κανόνας.

Επιδόρπιο

Η πιο πολυάνθρωπη μάχη της αρχαιότητας, ελληνικής και ρωμαϊκής, ήταν η Μάχη των Πλαταιών, το 479 π.Χ., στην οποία έλαβαν μέρος 400.000 άνδρες. Ισως επειδή έγινε σε ανοιχτό χώρο, σε αναπεπταμένο πεδίο, και επομένως οι αντίπαλοι, Ελληνες και Πέρσες, μπορούσαν να παρατάξουν το μάξιμουμ των δυνάμεών τους.