Ηχοδύναμα

Καρλ Μπεμ: Ηχογραφήσεις Κοντσέρτων 1938-1940. Σολίστ, Στατσκαπέλε της Δρέσδης. Εκδοση σειράς της Ορχήστρας τόμος 48, Profil Hanssler, 4CD

Μία μαύρη αντίφαση σκεπάζει αυτές τις ηχογραφήσεις κοντσέρτων υπό τον σχετικά νέο, τότε, αρχιμουσικό Καρλ Μπεμ, επικεφαλής της ιστορικής Στατσκαπέλε της Δρέσδης. Οχι απλώς μιας από τις σπουδαιότερες, αλλά και τις αρχαιότερες ορχήστρες του κόσμου με τη μακρότερη ηχητική και ερμηνευτική παράδοση, η οποία διασφαλίζεται μέχρι και σήμερα ως κόρην οφθαλμού, χάρη και στη μουσική της ακαδημία που τροφοδοτεί συστηματικά τις τάξεις της. Αντίφαση πικρή όσο δεν πάει: οι ηχογραφήσεις αυτές είναι τόσο σπουδαίες, όσο άθλια υπήρξαν τα χρόνια και το περιβάλλον στο οποίο έγιναν: στη Γερμανία του 1938-1940, για την Electrola, τη γερμανική εκδοχή της αγγλικής ΕΜΙ. Το «τόσο όσο» είναι βέβαια σχήμα λόγου, καθώς τίποτα δεν μπορεί να καταστεί ισοδύναμο της αθλιότητας της Γερμανίας του Τρίτου Ράιχ που είχε πια σαρώσει χιλιάδες με τις συστηματικές επίσημες διώξεις των Εβραίων από τη χώρα, ανάμεσά τους και πλήθους σπουδαίων μουσικών, είχε ήδη αρχίσει τις κατακτήσεις, είχε ξεγελάσει τους Δυτικούς στο Μόναχο και πλέον, πριν τελειώσουν αυτές οι ηχογραφήσεις, είχε ήδη οδηγήσει στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Τη στιγμή που αυτές ολοκληρώνονται – έχει σημασία να το έχει κανείς κατά νου – στη συνείδηση των περισσοτέρων στην κατεχόμενη πλέον Ευρώπη, ο πόλεμος είχε σχεδόν κριθεί οριστικά υπέρ της.

Ολα αυτά ίσως για κάποιους δεν έχουν άμεση συσχέτιση με τη μουσική. Αν έχουν τέτοια αντίληψη, ίσως θα άξιζε να τη θέσουν ακόμη μία φορά σε βάσανο. Πάντως, για να περάσει πλέον κανείς στο αμιγώς μουσικό σκέλος, ο Μπεμ – που η σχέση του με τους Ναζί ουδέποτε δικαιολογήθηκε επαρκώς και η σκιά απλώς «ξεχάστηκε» τεχνηέντως – ήταν ένας από τους γνήσια μεγάλους μαέστρους. Και εδώ βρίσκεται στην εποχή που κάνει θαύματα. Είναι ίσως σε μία από τις καλύτερες στιγμές του και πραγματικά μπροστά από την εποχή του. Δεν μπορεί κανείς να αποφύγει το πικρό σχόλιο ότι, όπως και άλλοι ομότεχνοί του που προτίμησαν να μείνουν και να δουλέψουν στη ναζιστική Γερμανία του μίσους και του πολέμου, ίσως τότε ακόμα δεν ήταν και τόσο δυστυχής με την έκβασή του: Αυστριακός μεν, όμως και ο Χίτλερ το ίδιο δεν ήταν; Πολλοί και σημαντικοί άνθρωποι στη Γερμανία είχαν συναρπαστεί από την ιδέα της χιλιόχρονης κυριαρχίας της «αρίας φυλής», που το ’40 έπνεε με ούριο άνεμο.

Είτε γι’ αυτό είτε όχι, ούριος είναι ασφαλώς ο άνεμος αυτών των ηχητικών καταγραφών ενός μεγάλου μαέστρου, των σολίστ πρώτης γραμμής διεθνούς κλίμακας και μιας ορχήστρας χωρίς αντίπαλο. Και αυτό γίνεται στην έκδοση της Profil πιο εμφανές από ποτέ, όπου κι αν έχουν εμφανιστεί αυτές οι ηχογραφήσεις μέχρι τώρα, ακόμα και στο πολύ καλό ICON της ΕΜΙ, καθώς η δουλειά στην επεξεργασία του ήχου είναι περισσότερο από υποδειγματική. Το ίδιο ισχύει και για την τεκμηρίωση με την οποία η εταιρεία συνοδεύει κάθε τίτλο αυτής της σειράς, την οποία έχει καταστήσει μοναδική στο είδος της.

Ο ακροατής ακούει έναν ήχο που αν δεν γνωρίζει πότε ηχογραφήθηκε δύσκολα το πιστεύει. Και διαβάζοντας μαθαίνει τόσα, που δύσκολα θα μπορούσε αλλού. Αλλωστε, ακριβώς λόγω της μουσικής σημασίας της σε μια ανερχόμενη παγκοσμίως βιομηχανία, η Δρέσδη της εποχής ήταν κέντρο τεχνολογικής ερευνητικής καινοτομίας στην αποτύπωση του ήχου: λίγο μετά, θα θεμελιωθεί εκεί η «επανάσταση» της εγγραφής σε ταινία, που άλλαξε τα πάντα στη δισκογραφία.

Το ρεπερτόριο είναι αυτό που αναμένει κανείς από τους συντελεστές και την εποχή. Απαρτίζεται μόνον από τρία ονόματα συνθετών: Μότσαρτ, Μπετόβεν και Μπραμς. Και αποκλειστικά από κοντσέρτα για βιολί, πιάνο και ένα για κόρνο, το Τρίτο του Μότσαρτ. Με τερατώδεις σολίστ στην ακμή τους: Γκίζεκινγ, Στρουμπ, Σνάιντερχαν, Φίσερ, Ντάμεν, Κολέσα, Τσίμολονγκ, Μπακχάουζ. Οπότε, τι άλλο να γράψει τώρα κανείς…