Φοβάται ο Γιάννης {LF}το θεριό και το θεριό {LF}το Γιάννη

Ακόμη δεν στέγνωσε το μελάνι από τη Διακήρυξη των Αθηνών και άρχισαν να εμφανίζονται ορισμένα ανησυχητικά σύννεφα: Μονή της Χώρας τζαμί και θαλάσσια πάρκα. Το πρώτο όσο και να μας πικραίνει είναι εσωτερικό θέμα της Τουρκίας και άλλωστε κακό κάνει στην ίδια, μη συμβάλλοντας στη θετική της διεθνή εικόνα και σε αυτήν του ηγέτη της, Ερντογάν. Το δεύτερο, όπως εμφανίστηκε, χωρίς συνεννόηση με την Αγκυρα, συν τα περί εγκατάστασης ανεμογεννητριών σε βραχονησίδες πέρα από τα ελληνικά χωρικά, αντιβαίνει προς την καίρια διάταξη της Διακήρυξης των Αθηνών ότι «Τα Μέρη δεσμεύονται να απέχουν από κάθε δήλωση, πρωτοβουλία ή ενέργεια που θα μπορούσε να υπονομεύσει ή να απαξιώσει το γράμμα και το πνεύμα αυτής της Διακήρυξης…».

Το δεύτερα θέμα, με τους Τούρκους να αντιδρούν κάπως υπερβολικά (κόκκινη γραμμή, πάρκα και από τη δική τους πλευρά), οφείλεται στο ότι δεν θεωρούν τα θαλάσσια πάρκα αθώα ιδέα (απλή μέριμνα για το περιβάλλον που άλλωστε δεν έχει σχέση με κυριαρχικά δικαιώματα), αλλά εκ του πονηρού. Η Τουρκία είναι πεπεισμένη ότι η Ελλάδα επιχειρεί να επεκταθεί στο Αιγαίο με στόχο το Αιγαίο ως «ελληνική λίμνη» (αυτή ήταν για την Αγκυρα και η ουσία της διένεξης των Ιμίων που την οδήγησε στα περί «γκρίζων ζωνών»).

Η ατζέντα της διένεξης του Αιγαίου ήταν ήδη βεβαρυμένη, με έξι διενέξεις (χωρικά ύδατα, εναέριος χώρος, υφαλοκρηπίδα, στρατιωτικοποίηση, Ιμια και «γκρίζες ζώνες» και FIR) και έχουμε και τη δυνητική προσθήκη της ΑΟΖ, της έρευνας και διάσωσης (SAR: search and rescue) και τώρα και τα θαλάσσια πάρκα.

Ολα δείχνουν ότι παρά το χαμήλωμα των τόνων, τη Διακήρυξη των Αθηνών και το σταμάτημα των υπερπτήσεων συνεχίζουν να υφίστανται έλλειψη εμπιστοσύνης και έντονη αμοιβαία καχυποψία. Οσο για τις εκατέρωθεν μη εποικοδομητικές κινήσεις, δεν μπορούν να ερμηνευθούν μόνο με γνώμονα την εσωτερική κατανάλωση. Στους μεν Τούρκους έχει καρφωθεί η ιδέα ότι ο στόχος της Ελλάδας είναι να μετατρέψουν σταδιακά, βήμα-βήμα, το Αιγαίο σε «ελληνική θάλασσα», καταλήγοντας με την επέκταση στα 12 μίλια. Στους δε Ελληνες έχει καρφωθεί η ιδέα ότι ο στόχος της Τουρκίας είναι να διαιρέσουν το Αιγαίο στη μέση και μετά να αμφισβητήσουν την κυριαρχία των ελληνικών νησιών των Ανατολικού Αιγαίου. Αν και ούτε το ένα ούτε το άλλο θα γίνει, ούτε είναι δυνατόν ποτέ να γίνει, έτσι δηλητηριάζονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, κάτι που έρχεται γάντι στους εκατέρωθεν εθνικιστές και spoilers που έχουν δυσανασχετήσει σφόδρα με την πρόσφατη ύφεση και την προσπάθεια αποτελεσματικού ελληνοτουρκικού διαλόγου.

Πέρα από το Αιγαίο και τις εκατέρωθεν στρεβλές αντιλήψεις που είπαμε, υπάρχει και κάτι ακόμη, οι εκατέρωθεν μπαμπούλες: από τη μία ο νεο-οθωμανισμός· από την άλλη η Μεγάλη Ιδέα που θεωρείται ότι έχει αναβιώσει, αν και πιο έντεχνα και λιγότερα μετωπικά στο Αιγαίο αλλά και, από το 2020, στην Ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο η Τουρκία ανέκαθεν επιμένει ότι, αντίθετα από την Ελλάδα, εκείνη δεν είναι αναθεωρητική των συνόρων, παραμένει πάντοτε πιστή στο Misak-ı Millî, το Εθνικό Συμβόλαιο του 1920 (στα υπάρχοντα σημερινά της σύνορα). Είναι ικανοποιημένη με την επικράτεια της χώρας ως έχει και ειδικά σε σχέση με την Ελλάδα δεν έχει καμία απολύτως εδαφική διεκδίκηση. Και ανέκαθεν ήμουν της γνώμης ότι ως προς αυτό η Τουρκία είναι ειλικρινής. Και αν έχει κάποιες εδαφικές βλέψεις είναι αλλού, συγκεκριμένα έναντι του Ιράκ, στα εκεί κουρδικά εδάφη (Μοσούλη), μια παλιά της επιδίωξη στη δεκαετία του 1920 που δεν επιτεύχθηκε λόγω Βρετανίας.

Εν κατακλείδι, «φοβάται ο Γιάννης το θεριό και το θεριό το Γιάννη» και το ζητούμενο είναι πώς αυτό θα μπορέσει να ξεπεραστεί προς όφελος των δύο κρατών και των λαών τους.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι ομότιμος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και συγγραφέας 4 βιβλίων στα ελληνικά και στα αγγλικά για την επίλυση της διένεξης του Αιγαίου