Θα λειτουργήσει ξανά ο γαλλογερμανικός άξονας;

Η διάχυτη ανησυχία που υπάρχει στις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για την έκβαση των ευρωεκλογών σχετίζεται με την άνοδο των κομμάτων της Ακροδεξιάς, όπως καταγράφεται στις πανευρωπαϊκές δημοσκοπήσεις. Σχετίζεται όμως και με την απουσία «μπούσουλα» στην ευρωπαϊκή σκηνή που οφείλεται στη δυσλειτουργία μιας σχέσης που υπήρξε κομβική για την πορεία της Ευρώπης τα προηγούμενα χρόνια. Μιλάμε βεβαίως για τον γαλλογερμανικό άξονα. Αυτό το άτυπο «διευθυντήριο» δεν παραβίαζε την αρχή της ισότητας μεταξύ των χωρών-μελών, αφού οι αποφάσεις απαιτούν πλειοψηφία, αλλά χάρασσε τη στρατηγική κατεύθυνση της ΕΕ. Αν δεν λειτουργούσε, η διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης το 1991 μπορεί να μην ήταν τόσο ομαλή και οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης μπορεί να περίμεναν ακόμη στον προθάλαμο της ΕΕ. Και η γερμανική ενοποίηση μπορεί επίσης να μην ήταν τόσο βελούδινη αν Κολ και Μιτεράν δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν. Το ίδιο ισχύει και για την ΟΝΕ και για το ευρώ. Το ίδιο και για την οικονομική κρίση και τη δική μας χρεοκοπία. Μέρκελ και Ολάντ είχαν την άνεση της προσωπικής επαφής και πίστευαν στον καθοδηγητικό ρόλο των χωρών τους.

Γιατί αυτή η σχέση έχει διαρραγεί; Για δύο κυρίως λόγους: Ο ένας έχει να κάνει με την προσωπικότητα των ηγετών. Ο Μακρόν είναι ένας υπερφιλόδοξος ηγέτης που παράγει ιδέες, ο Σολτς δεν διακρίνεται από τον ίδιο δυναμισμό και πολλοί τού προσάπτουν ότι το κοστούμι του καγκελαρίου τού πέφτει φαρδύ. Ο άλλος λόγος έχει να κάνει με τις προτεραιότητες της κάθε χώρας. Για τη Γερμανία οι συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία δεν είναι μόνο πολιτικές αλλά και οικονομικές. Η οικονομία της λειτουργούσε με φθηνό ρωσικό αέριο και η απουσία του της κοστίζει πολύ ακριβά. Οι ελίτ της χώρας, κυρίως οι οικονομικές, δεν είναι αντιρωσικές. Η ρήξη της ΕΕ με τη Ρωσία δεν τους αρέσει.

Επιπλέον, ο Σολτς ηγείται ενός συνασπισμού που διαφωνεί συνεχώς με ευρωπαϊκές επιλογές, όπως για παράδειγμα την πράσινη ατζέντα. Στις Βρυξέλες δεν είναι μυστικό ότι φιλόδοξες πολιτικές πρωτοβουλίες σκοντάφτουν στην άρνηση της Γερμανίας να τις υιοθετήσει. «Πρώτα η Γερμανία» είναι η επιλογή της κυβέρνησης Σολτς.

Στον αντίποδα, ο Μακρόν, παρά τα πολύ σοβαρά εσωτερικά προβλήματα που έχει αντιμετωπίσει έως τώρα, και παρά την προβλεπόμενη πρωτιά της Λεπέν στις ευρωεκλογές, εξακολουθεί να επιδιώκει ευρωπαϊκές λύσεις για τα προβλήματα των χωρών της ΕΕ. Επιθυμεί μια Ευρώπη-υπερδύναμη, καθώς είναι η μόνη κατεύθυνση που μπορεί να διασώσει το ευρωπαϊκό οικοδόμημα σε ένα διεθνές περιβάλλον ανταγωνισμού υπερδυνάμεων.

Το χάσμα ανάμεσα στις δύο ισχυρότερες χώρες της ΕΕ είναι δύσκολο να γεφυρωθεί. Οι ηγέτες τους θα βγουν εξασθενημένοι από τις ευρωεκλογές αν οι προβλέψεις επαληθευθούν. Και στις δύο χώρες αναμένεται να αυξηθεί η δύναμη της Ακροδεξιάς και το αντιευρωπαϊκό ρεύμα. Στη Γερμανία, οι εκλογές για ανάδειξη καγκελαρίου θα γίνουν το 2025. Στη Γαλλία, ο Μακρόν έχει περισσότερο χρόνο, μέχρι το 2027, αλλά ισχνή κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Αν καταφέρει να επιβάλει τα πρόσωπα που θέλει στη νέα σύνθεση των ευρωπαϊκών θεσμών, Επιτροπή, Συμβούλιο, Κοινοβούλιο, ίσως να καταφέρει να επιβάλει μέρος της ευρωπαϊκής ατζέντας σε συνεργασία με άλλες χώρες, όπως η Πολωνία που έχει αντίστοιχες φιλοδοξίες.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων