Αδιάφορες ευρωεκλογές; Ξανασκέψου το…

Υπερκινητικοί πολιτικοί αρχηγοί, αδιάφορο κοινό, ευρωεκλογές μέσα σε βαθιά χασμουρητά. Ως εάν το αποτέλεσμά τους, προεξοφλημένο ως έναν βαθμό από τις δημοσκοπήσεις, να μην έχει καμιά επιρροή στη ζωή μας. Κι όμως. Η κοινή πεποίθηση ότι οι ευρωεκλογές δεν αλλάζουν τίποτε, ίσως να είναι αυτή τη φορά πιο παραπλανητική παρά ποτέ. Γιατί ακόμη και αν δεν οδηγούν, φυσικά, σε αλλαγή κυβέρνησης σε εθνικό επίπεδο, μπορεί να αλλάξουν δραστικά το ευρωπαϊκό τοπίο. Να αλλάξουν τον τρόπο που κυβερνιέται η Ευρώπη. Και αυτό, πρακτικά, μπορεί να αποδειχθεί πολύ σημαντικότερο για τη ζωή μας, από μια αλλαγή των εσωτερικών πολιτικών συσχετισμών.

Δεκαετίες τώρα, την Ευρώπη κυβέρνησε μια μεγάλη συμμαχία Συντηρητικών, Σοσιαλδημοκρατών και Φιλελεύθερων. Οι τρεις μεγάλες παρατάξεις είχαν στο απερχόμενο Ευρωκοινοβούλιο μια άνετη, ευρύτατη πλειοψηφία. Οι συμβιβασμοί μεταξύ τους, συχνά αργόσυρτοι και δύσκολοι, εξασφάλιζαν τη διακυβέρνηση της Ενωσης, την παραγωγή του νομοθετικού έργου και την αναπαραγωγή των ιδρυτικών της ιδεών. Μα ίσως στο νέο κοινοβούλιο, αυτή η συνθήκη να πάψει, για πρώτη φορά, να ισχύει.

Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, θα έχει 170 έδρες, έξι λιγότερες απ’ ό,τι σήμερα. Τα τέσσερα κόμματα της ευρωπαϊκής συναίνεσης, μαζί με τους Πράσινους, προβλέπεται να έχουν συνολικά έως και 100 έδρες λιγότερες. Οι ομάδες που βρίσκονται δεξιότερα του ΕΡΡ, μια πανσπερμία λαϊκιστών, ακροδεξιών, εθνικιστών, οπαδών του Πούτιν ή νοσταλγών του Χίτλερ, μπορεί να φθάσουν έως και 184 έδρες. Να είναι, δηλαδή, τυπικά η δεύτερη και άτυπα η πρώτη δύναμη στη νέα Ευρωβουλή.

Το ευτύχημα είναι ότι αυτές οι ομάδες δύσκολα συγκροτούν κοινή ατζέντα. Αλλά ένας διπλός κίνδυνος προβάλλει. Από τη μια, έχει ξεκινήσει ένα έντονο και δημόσιο φλερτ της Λεπέν προς τη Μελόνι, ώστε οι δύο μεγαλύτερες ακροδεξιές ομάδες, το ID και το ECR, να ενώσουν τις δυνάμεις τους και τις 144 έδρες τους. Προσήλθε ως προξενητής και ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας. Από την άλλη, και ενόψει αυτού του κινδύνου, έχει ξεκινήσει ένα επίσης δημόσιο και έντονο φλερτ του Λαϊκού Κόμματος προς τη Μελόνι, ώστε να προσεταιριστούν τη δική της εκδοχή soft Ακροδεξιάς. Η Φον ντερ Λάιεν διακινδυνεύει μια ρήξη με τους σοσιαλδημοκράτες κλείνοντας το μάτι στην ιταλίδα πρωθυπουργό. Με μια προχθεσινή συνέντευξή του, διεκδίκησε ρόλο στο φλερτ και ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, το τέλος της μεγάλης ευρωπαϊκής συναίνεσης προβάλλει πια ως πιθανότητα. Στη θέση της μεγάλης πλειοψηφίας Λαϊκού Κόμματος – Σοσιαλδημοκρατών – Φιλελεύθερων, μπορεί να προκύψει μια πολωμένη πολυδιάσπαση. Με αποτέλεσμα είτε την παραλυτική αδυναμία να ληφθούν αποφάσεις είτε να σχηματίζονται ad hoc πλειοψηφίες, διαφορετικές για κάθε θέμα. Οπου, για πρώτη φορά, θα μετέχουν στο ευρωπαϊκό mainstream κάποιοι από τους ως χθες περιθωριακούς ευρω-σκεπτικιστές. Η εκλογή της νέας Επιτροπής, θα είναι το πρώτο τεστ. Μεγάλα θέματα, όπως η πράσινη μετάβαση, η προστασία του κράτους δικαίου, η υποστήριξη στην Ουκρανία ή η πολιτική για τη μετανάστευση θα γίνουν τα επόμενα πεδία της μάχης.

Η αλλαγή συσχετισμών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καθρεφτίζει μια διπλή αλλαγή στον πολιτικό και κοινωνικό χάρτη της Ευρώπης.

Η μία είναι πως το κύμα της ριζοσπαστικής αντι-συστημικότητας δεν εκκινεί αυτή τη φορά από την περιφέρεια. Μα από τον πυρήνα της Ευρώπης. Τα κόμματα του δεξιότατου άκρου του πολιτικού φάσματος διεκδικούν την πρώτη θέση σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Αυστρία, η Ολλανδία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία και τη δεύτερη θέση σε χώρες όπως η Γερμανία, η Πολωνία και η Ρουμανία.

Η δεύτερη, και πολύ σημαντικότερη, αλλαγή είναι πως το κύμα αυτή τη φορά δεν το οδηγούν οι φοβισμένες, συντηρητικές μεγαλύτερες ηλικίες. Το οδηγούν οι νεότεροι. Η γενιά Ζ, οι γεννημένοι μεταξύ 1995 και 2012.

Το 2022, στη Βρετανία, μια μεγάλη έρευνα είχε προκαλέσει σοκ, όταν κατέγραψε πως μόνον ένα 48% των παιδιών της γενιάς Ζ θεωρούσε τη Δημοκρατία το καλύτερο δυνατό πολίτευμα. Ενα 47% δήλωνε πως η διακυβέρνηση από στρατιωτικό καθεστώς μπορεί να είναι καλύτερη ιδέα. Και ένα εντυπωσιακό 61% δήλωνε πως προτιμά έναν ισχυρό ηγέτη που κυβερνά δίχως τον περιορισμό ενός κοινοβουλίου ή το άγχος των εκλογών. Την ίδια εκείνη χρονιά, στις γαλλικές εκλογές, η Μαρίν Λεπέν κέρδισε το 39% των ψήφων στις ηλικίες 18-24 και το 49% των ηλικιών 25-34. Η τάση φαίνεται να ενισχύεται στις ευρωεκλογές. Στην Πορτογαλία, το ακροδεξιό Chega έχει την προτίμηση του 8% των άνω των 65 ετών, αλλά παίρνει 25% στις ηλικίες 18-34. Στην Ισπανία, η υποστήριξη στο Vox στις ίδιες ηλικίες ξεπερνά το 30%. Στις γαλλικές δημοσκοπήσεις, ο Εθνικός Συναγερμός συγκεντρώνει 32% στους κάτω των 25 ετών. Η «μάτσο» εθνικιστική Ακροδεξιά κερδίζει το 32% ειδικά των νέων ανδρών στο Βέλγιο κι ένα αντίστοιχο 33% στη Φινλανδία. Και στη Γερμανία, στις ηλικίες 14-29 ετών, η Εναλλακτική (την οποία η γερμανική αστυνομία ελέγχει για έσοδα από τα μαύρα ταμεία του Πούτιν και η Λεπέν απέβαλε από την ευρω-ομάδα της έπειτα από σχόλια του επικεφαλής της πως η πλειοψηφία των SS ήταν μια χαρά άνθρωποι) έχει ανέβει από 8% πέρυσι σε 14,5% φέτος.

Η τάση γενικεύεται και εσωτερικεύεται στη μια χώρα μετά την άλλη. Κανείς – ούτε εμείς – δεν είναι άτρωτος. Μια μεγάλη συζήτηση ανοίγει για τις αιτίες αυτής της μεγάλης στροφής. Είναι δομικό ρεύμα ή συγκυριακή, συναισθηματική αντίδραση σε μια αρνητική συγκυρία κρίσεων; Προλέγουν οι ευρωπαϊκές κάλπες αυτό που θα συμβεί σε λίγους μήνες στις αμερικανικές εκλογές; Και μήπως οι δύο μαζί επιβεβαιώνουν τους απαισιόδοξους προφήτες του «τέλους της Δύσης»;

Μεγάλη συζήτηση, που δεν θα ανασταλεί, ακόμη κι αν οι δημοσκοπήσεις δεν επιβεβαιωθούν στις πιο ζοφερές εκτιμήσεις τους, ακόμη κι αν μια δημοκρατική αντίδραση τις τελευταίες ημέρες ανακόψει τις τάσεις υποχώρησης της σοσιαλδημοκρατικής και της πράσινης Ευρώπης. Οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες. Μα προς το παρόν, η συζήτηση η ίδια μπορεί να δίνει μια απάντηση σε εκείνους που αναζητούν έναν λόγο, ένα κίνητρο για να συμμετάσχουν στις ευρωεκλογές και έναν οδηγό χρήσιμης ψήφου σε αυτές.