Αδυναμίες και ερμηνείες

«Στα έργα του ο Πίντερ αποκαλύπτει το κενό κάτω από τις καθημερινές φλυαρίες κι έτσι οδηγεί με τη “βία” στα κλειστά δωμάτια της καταπίεσης». Αυτή είναι μια φράση από το σκεπτικό της Σουηδικής Ακαδημίας κατά τη διάρκεια της απονομής του Βραβείου Νομπέλ Λογοτεχνίας στον Χάρολντ Πίντερ το 2005. Και αποδεικνύεται αντιπροσωπευτική, καθοριστική αλλά και αποκαλυπτική για το σύνολο του έργου του.

Ο άγγλος συγγραφέας Χάρολντ Πίντερ (Harold Pinter, 1930-2008) ξεκίνησε ως ηθοποιός. Κι αν με το πρώτο, επίσημο, έργο του, το «Πάρτι γενεθλίων» (1958), γνώρισε την αποτυχία, το δεύτερο, «Ο επιστάτης» (1960), καθόρισε την πορεία του λόγω της μεγάλης του επιτυχίας. Επηρεασμένος από τον Μπέκετ, με τον οποίο τον συνέδεσε βαθιά φιλία, ο Πίντερ συνομίλησε, με τον δικό του τρόπο, με το θέατρο του Παραλόγου.

Οι «Αλλες εποχές» («Old Times», 1970, που στην Ελλάδα έγινε γνωστό το θεατρικό με τον τίτλο «Παλιοί καιροί») διαχειρίζονται ένα από τα θέματα που απασχόλησαν και απασχολούν το σύγχρονο θέατρο: τη μνήμη. Ενα ζευγάρι, η Κέιτ και ο Ντίλι, έχουν απομονωθεί σε ένα σπίτι κοντά στη θάλασσα όπου ζουν μακριά από την πραγματικότητα. Οταν η Αννα, μια παλιά φίλη της Κέιτ, αποφασίζει να τους επισκεφθεί, τα πράγματα μοιάζουν φυσιολογικά. Αποδεικνύεται όμως ότι δεν είναι. Η άφιξή της φέρνει σταδιακά – με τρόπο σιωπηλό αρχικά, υπόγειο στη συνέχεια, μια σειρά από ανατροπές. Αποκαλύψεις και κρυμμένα μυστικά – ή όχι(;) -, μνήμες από το παρελθόν, συγκεχυμένες καταστάσεις και πολλές, διαφορετικές, εκδοχές. Ανάμεσα στο τρίγωνο των ηρώων αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια του έργου διαρκώς μεταβαλλόμενα δίδυμα. Ολοι και όλα βρίσκονται στον αέρα, με τις σχέσεις των ανθρώπων να αιωρούνται.

Ο Αρης Τρουπάκης που σκηνοθετεί το πιντερικό έργο είναι και εκείνος που έδωσε τον (καινούργιο) τίτλο «Αλλες εποχές», θεωρώντας ότι αποδίδει ουσιαστικότερα το νόημα. Πάνω στη σκηνή του Θεάτρου της Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής έστησε αυτό το σπίτι στο πουθενά, με ελάχιστα σκηνογραφικά στοιχεία, τέσσερις πολυθρόνες όλες κι όλες, και έναν πίνακα που παραπέμπει στον ανοιχτό ορίζοντα και τη θάλασσα.

Η σκηνοθετική ματιά

Ξεκινώντας από το σκηνικό, χωρίς διακριτό στίγμα ο σκηνοθέτης μεταφέρει την πλοκή και την ιστορία, φέρνει σε πρώτο πλάνο τα πρόσωπα, ακολουθεί την τεθλασμένη τους πορεία, αλλά όλο αυτό το κάνει με τρόπο μονότονο, σαν να μην μπορεί να παρακολουθήσει τις λεπτές αποχρώσεις του.

Η διαχείριση της μνήμης με τον αριστοτεχνικό τρόπο που το κάνει ο Πίντερ, το ασαφές μυστήριο που καλύπτει τις καταστάσεις, απουσιάζει από την παράσταση, ενώ το λεπτό χιούμορ δεν καταφέρνει να ενσωματωθεί. Ο Τρουπάκης αντιμετωπίζει το έργο χωρίς τη βαθιά κατανόηση του πιντερικού κόσμου. Στο θέατρο του άγγλου νομπελίστα συγγραφέα τα πράγματα μοιάζουν απλά, συνηθισμένα, όπως και οι σχέσεις των ηρώων, σε πρώτο επίπεδο. Κρύβουν όμως από κάτω, στο δεύτερο, τρίτο, τέταρτο επίπεδο, μια ένταση, μια υπαρξιακή αγωνία, μια εσωτερική αμφισβήτηση, μια αμφιβολία για αυτά που βλέπουμε ή δεν βλέπουμε.

Κι αν η σκηνοθετική ματιά αδυνατεί να αναδείξει σε μεγάλο βαθμό τις ποιότητες του Πίντερ, οι τρεις ηθοποιοί που επωμίστηκαν τους ρόλους το καταφέρνουν, φέροντας ο καθένας τον όγκο του ρόλου του. Η Δέσποινα Κούρτη ενσωματώνει με ακρίβεια στην ερμηνεία και στις κινήσεις τη μυστηριώδη και αινιγματική Αννα. Ο Δημήτρης Αλεξανδρής παρακολουθεί στενά την πορεία του Ντίλι, ακολουθώντας τις ψυχικές του διακυμάνσεις. Η Ερατώ Πίσση ερμηνεύει μια λιγότερη επικίνδυνη αλλά εξίσου ενδιαφέρουσα Κέιτ.

Το άλμα του Οδυσσέα

Πριν από 20 χρόνια, τη σεζόν 2004-2005, η Κατερίνα Μαραγκού μαζί με τον Βίλη Ανδρέου εγκαινίασαν μια νέα θεατρική σκηνή στην Αθήνα. Πολύ κεντρικά, λίγο κάτω από την πλατεία Ομονοίας και το Εθνικό Θέατρο, στην οδό Ακομινάτου. Πήραν τις αποσκευές τους από το κεντρικό θέατρο Αθηνών και εγκαταστάθηκαν στο καινούργιο, που το βάφτισαν «Αλμα». Καλαίσθητο, φινετσάτο, με μια αίγλη απ’ τα παλιά και μια τεχνολογία απ’ τα καινούργια, φιλοξένησε παραστάσεις και συνεργασίες για δύο σχεδόν δεκαετίες…

Και τώρα ήρθε η ώρα για αλλαγή σκυτάλης. Το θέατρο Αλμα περνάει σε νέα χέρια, σε νεότερη γενιά. Κι όπως όλα δείχνουν, ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος (φωτογραφία) είναι εκείνος που θα κάνει το άλμα – σε συνεργασία με την Prime Entertainment. Και πολύ καλά κάνει.

Χαμηλότονος και δουλευταράς, ήρεμη δύναμη και άνθρωπος με ανησυχίες, συναντήθηκε «τυχαία» στο σχολείο με το θέατρο και επειδή το θεώρησε «εύκολο, διασκεδαστικό, σωτήριο» (!) το ακολούθησε. Από εκεί και πέρα τα πράγματα πήραν τον δρόμο τους και βρήκαν τη θέση τους. Μετά τις σπουδές στη Δραματική Σχολή του Θεάτρου Τέχνης ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος άρχισε να περπατάει τον δρόμο του.

Τους ρόλους διαδέχθηκαν οι σκηνοθεσίες, που εμφανίστηκαν κι αυτές σιωπηλά στην αρχή και στη συνέχεια άρχισαν να κάνουν όλο και πιο πολύ θόρυβο – μεγάλες επιτυχίες έχουν την υπογραφή του. Σήμερα στα 45 του χρόνια, χαμηλότονος πάντα, εξακολουθεί να μιλάει περισσότερο με αυτά που κάνει παρά με αυτά που (δεν) λέει.

Και έχει ενδιαφέρον ότι πλάι σε ένα ρεπερτόριο και ξένο και ελληνικό στην Κεντρική Σκηνή («Festen» των Τόμας Βίντερμπεργκ και Μπο Χάνσεν, σε διασκευή και σκηνοθεσία δική του, «Blue train» του Γεράσιμου Ευαγγελάτου, σε σκηνοθεσία Γιώργου Σουλεϊμάν, «Εκλεκτός» σε σύνθεση κειμένων-δραματουργική επεξεργασία Στεφανίας Γουλιώτη – Οδυσσέα  Παπασπηλιόπουλου), εναλλακτικά θα λειτουργήσει η μικρή σκηνή του Αλμα. Θα φιλοξενήσει ομάδες νέων δημιουργών με άξονα το πρωτότυπο ελληνικό έργο – και αφετηρία το δεύτερο μισό της σεζόν 2024-25. Οπως κι έχει μεγάλη σημασία με ποιους θα συνεργαστεί – ανάμεσά τους, η Λυδία Φωτοπούλου, η Στεφανία Γουλιώτη, ο Προμηθέας Αλειφερόπουλος, η Ιωάννα Κολιοπούλου, ο Γιώργος Ζιόβας, η Λουκία Πιστιόλα. Ολα δείχνουν πως το άλμα του Οδυσσέα είναι καλά μετρημένο…