Περισσότεροι αιωνόβιοι, λιγότερα μωρά στον ανεπτυγμένο κόσμο

Ολοένα λιγότερα μωρά εξαιτίας της υπογεννητικότητας, αλλά ολοένα και περισσότεροι υπέργηροι και υπεραιωνόβιοι. Αυτή είναι η δίδυμη τάση στις ανεπτυγμένες οικονομικά χώρες, ανάμεσά τους και τις ευρωπαϊκές, έχοντας ως συνέπεια τη διαρκή γήρανση του πληθυσμού τους. Μοιάζει, μάλιστα, να επιταχύνεται διαρκώς, αναγκάζοντας πολιτικούς και επιστήμονες να αναζητούν επειγόντως λύσεις – τις οποίες, όπως διαπιστώνουν στην πράξη, είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρουν, καθώς έρχονται σε σύγκρουση με αρκετές από τις υπόλοιπες προτεραιότητές τους.

Τα επίσημα στοιχεία αποδεικνύουν του λόγου το αληθές. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ΟΗΕ, ο πλανήτης φιλοξενεί σήμερα περίπου 722.000 ανθρώπους άνω των 100 ετών, με τους περισσότερους να βρίσκονται σε Ιαπωνία και ΗΠΑ. Μέσα στα επόμενα 30 χρόνια, δηλαδή ως το 2054, εφόσον δεν μεσολαβήσει κάτι που θα ανατρέψει δραματικά τη ροή των γεγονότων, ο παραπάνω αριθμός αναμένεται να εξαπλασιαστεί, μιας και οι αιωνόβιοι θα ξεπερνούν τα 4 εκατομμύρια – με τους περισσότερους τότε να κατοικούν στην Κίνα, η οποία θα συγκαταλέγεται χωρίς αστερίσκους στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Η παραπάνω αύξηση, μάλιστα, αποτυπώνεται ακόμη καλύτερα στην αναλογία των υπεραιωνόβιων σε σύγκριση με τον πληθυσμό κάθε χώρας. Ετσι, στην Ιαπωνία από 12 ανά 10.000 κατοίκους που είναι σήμερα θα φτάσει τους 40 το 2054, στις ΗΠΑ από 3 τους 14, στην Κίνα από κάτω του 1 θα φτάσει τους 6, ενώ στην Ταϊλάνδη θα υπάρξει σχεδόν δεκαπλασιασμός – από 5 τους 49 ανά 10.000 κατοίκους.

Η Ευρώπη και οι άλλοι

Στο άλλο άκρο, η καμπύλη των γεννήσεων είναι σταθερά καθοδική, από την Αυστραλία μέχρι τον Καναδά και από τη Γαλλία, η οποία παραμένει «πρωταθλήτρια» στην Ευρώπη, μέχρι τη Νότια Κορέα και την Κίνα. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Εθνικών Δημογραφικών Μελετών (INED) της Γαλλίας, στην Αυστραλία και την Ιαπωνία ο μέσος όρος γεννήσεων ανά γυναίκα μειώθηκε από 1,89 και 1,75 στις αρχές της δεκαετίας του 1980 σε 1,60 και 1,30 αντιστοίχως το 2021. Στις ΗΠΑ, η αναλογία στο ίδιο διάστημα μειώθηκε από 1,84 σε 1,66, στον Καναδά από 1,67 σε 1,46, ενώ στη Νότια Κορέα από 2,54 μόλις σε 0,88.

Εξαιρετικά δυσοίωνη είναι η εικόνα στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat (2022), ο μέσος όρος γεννήσεων ανά γυναίκα στα 27 κράτη – μέλη διαμορφώθηκε σε 1,46, κάτι που σημαίνει ότι γεννήθηκαν λιγότερα από 4 εκατομμύρια μωρά (3,88), έναντι 1,57 και 4,6 εκατομμυρίων γεννήσεων το 2010. Φυσικά, η εικόνα δεν είναι ενιαία σε όλες τις χώρες, καθώς ο μέσος όρος γεννήσεων κυμαίνεται από το 1,08 της Μάλτας στο 1,79 της Γαλλίας. Η Ελλάδα καταγράφει επιδόσεις ανάμεσα στις χειρότερες πανευρωπαϊκά, με 1,32 γεννήσεις ανά γυναίκα, ενώ ακόμη πιο χαμηλά βρίσκονται Ισπανία και Ιταλία, με 1,16 και 1,24 αντιστοίχως.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τους ειδικούς, η ελάχιστη αναλογία για την «αναπλήρωση» του πληθυσμού στις ανεπτυγμένες χώρες είναι 2,1 γεννήσεις ανά γυναίκα, ενώ όταν αυτή πέφτει κάτω από το 1,3 εκτιμάται ότι έχει ξεπεραστεί το κατώτατο αποδεκτό όριο. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι οι «σειρήνες» ηχούν ήδη δυνατά στο έδαφος αρκετών από τους 27, ενώ σύντομα θα ακουστούν παντού, εάν δεν ληφθούν επειγόντως μέτρα. Διαφορετικά, η δημογραφική ωρολογιακή βόμβα θα εκραγεί με απρόβλεπτες συνέπειες για τις κοινωνίες και τις οικονομίες.

Σε αυτό το φόντο, αρκετοί ηγέτες – όπως ο Εμανουέλ Μακρόν ή η Τζόρτζια Μελόνι – διακηρύττουν ότι η αντιμετώπιση της υπογεννητικότητας είναι ανάμεσα στις κορυφαίες προτεραιότητές τους. Ωστόσο, οι συνθήκες που επικρατούν μάλλον δεν δικαιολογούν ιδιαίτερη αισιοδοξία. Η εντεινόμενη ακρίβεια σε βασικά είδη διαβίωσης, η στασιμότητα ή ακόμη και η μείωση των πραγματικών μισθών και της αγοραστικής δύναμης, η εργασιακή ανασφάλεια και μια σειρά άλλων παραγόντων δεν αντιμετωπίζονται σε καμία περίπτωση με διακηρύξεις ή καλές προθέσεις. Απαιτούν γενναία μέτρα και πολλά χρήματα, σε μια στιγμή που η δαμόκλειος σπάθη της δημοσιονομικής σταθερότητας κρέμεται εκ νέου πάνω από την Ευρώπη.

Βαθιά ταξικό το κλαμπ των υπεραιωνόβιων

Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Deloitte, ο κύκλος εργασιών στην παγκόσμια αγορά του κλάδου της υγείας θα φτάσει το 2028 τα 665,8 δισ. δολάρια. Στην περίπτωση, δε, που οι σημερινές τάσεις συνεχιστούν, προβλέπεται ότι το ποσό αυτό θα εκτιναχθεί στα 12 τρισ. ως το 2040, αντιπροσωπεύοντας το 26% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Το «Forbes», από την πλευρά του, θεωρεί ότι υπάρχουν πολλοί παράγοντες οι οποίοι θα επιδράσουν στην περαιτέρω πορεία του συγκεκριμένου κλάδου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει την Τεχνητή Νοημοσύνη με τα εργαλεία της, που υπό προϋποθέσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μια επανάσταση στον χώρο της υγείας – τόσο της πρόληψης όσο και της θεραπείας. Κάτι που, με τη σειρά του, θα συμβάλει αποφασιστικά στην αλματώδη αύξηση του προσδόκιμου ζωής και του αριθμού των υπεραιωνόβιων.

Οι ειδικοί, ωστόσο, προειδοποιούν ότι, αν και οι παραπάνω εξελίξεις είναι σημαντικές, δεν θα δρέψουν όλοι ισότιμα τους καρπούς της προόδου. Με απλά λόγια: οι «έχοντες» θα διευρύνουν και σε αυτό το επίπεδο το χάσμα που τους χωρίζει από τους «μη έχοντες», καθώς θα έχουν τα υλικά μέσα ώστε να αντιμετωπίσουν το κόστος που συνεπάγεται η μακροζωία. Πολύ, δε, περισσότερο η… αθανασία, καθώς είναι γνωστό ότι αρκετοί δισεκατομμυριούχοι επενδύουν τεράστια ποσά προκειμένου να κατορθώσουν να ανακαλύψουν το ελιξίριό της.

Στις δύο βασικές χώρες του αγγλοσαξονικού κόσμου, για παράδειγμα, ΗΠΑ και Βρετανία, οι στατιστικές οδηγούν στο συμπέρασμα πως οι πλούσιες γυναίκες έχουν κατά μέσο όρο 33 χρόνια υγιούς ή σχετικά υγιούς ζωής μετά τα 50 – άρα και περισσότερες πιθανότητες να φτάσουν ή να ξεπεράσουν τα 100 –, χρονικό διάστημα που είναι μεγαλύτερο κατά 8-9 χρόνια σε σύγκριση με τις φτωχές. Αντιστοίχως, οι εύποροι άνδρες εκτιμάται πως θα ζήσουν 31 χρόνια χωρίς σοβαρά προβλήματα μετά τα 50 – επίσης 8-9 χρόνια περισσότερα από ό,τι οι φτωχοί.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ