Καταγραφή, αρχειακή έρευνα και μαρτυρίες

Η ΜΟΝUMENTA από το 2013 εκπονεί προγράμματα καταγραφής και τεκμηρίωσης κτιρίων. Κύριος στόχος των προγραμμάτων είναι η έρευνα και η καταγραφή των κτιρίων της περιόδου 1830-1940, με σκοπό τη μελέτη, την προστασία και την ανάδειξή τους. Στο πλαίσιο αυτό πέρα από την επιτόπια καταγραφή, τη βιβλιογραφική και αρχειακή έρευνα, συγκεντρώνει τεκμήρια (φωτογραφίες, σχέδια) και προφορικές μαρτυρίες για την ιστορία των κτιρίων, ακόμα και των κατεδαφισμένων. Η MONUMENTA στοχεύει παράλληλα μέσα από τα προγράμματα καταγραφής να εντάξει το ενδιαφέρον για τα ιστορικά κτίρια στην καθημερινή ζωή κατοίκων και επισκεπτών της πόλης με μια σειρά δραστηριοτήτων και εκδηλώσεων (εκπαιδευτικά προγράμματα, ημερίδες, ξεναγήσεις κ.λπ.) αλλά και με την ενεργό συμμετοχή στην καταγραφή, στην πληροφόρηση για τα κτίρια.

Μέχρι τώρα έχει καταγράψει όλα τα κτίρια της περιόδου που προαναφέρθηκε και διατηρούνται στην Αθήνα (11.500 κτίρια) με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Στη Θεσσαλονίκη έχει καταγράψει 1.600 κτίρια, σημαντικό αριθμό στην Καλαμάτα και στη Σκιάθο. Πιλοτικές καταγραφές έχουν γίνει στη Νέα Σμύρνη και στο Ψυχικό. Από το φθινόπωρο του 2023 καταγράφει συστηματικά τα κτίρια του Πειραιά.

Η καταγραφή των κτιρίων περιλαμβάνει τρία στάδια: α) την προεργασία κατά την οποία ετοιμάζονται τα υπόβαθρα με τα κτίρια που θα καταγραφούν, β) την επιτόπια καταγραφή με τη φωτογράφιση και γ) τον έλεγχο των δελτίων καταγραφής, την ονομασία των φωτογραφιών και την καταχώριση των πληροφοριών στην ελεύθερα προσβάσιμη βάση δεδομένων, στην ιστοσελίδα www.monumenta.org. Η συλλογή των προφορικών μαρτυριών είναι μια παράλληλη βασική δράση και αποτελεί μεθοδολογικό εργαλείο στη διαδικασία της καταγραφής. Οι μαρτυρίες συλλέγονται μέσω συνεντεύξεων με τους ιδιοκτήτες των παλαιών κτιρίων.

Η καταγραφή στον Πειραιά ξεκίνησε από τη 2η Δημοτική Κοινότητα. Πραγματοποιείται από συνεργάτες της MONUMENTA και εθελοντές. Η αρχιτέκτων, Σταματίνα Μαλικούτη, είναι η επιστημονική υπεύθυνη του μεγάλου αυτού προγράμματος. Δύο φορές την εβδομάδα ομάδες 2-3 ατόμων βγαίνουν για καταγραφή. Κατά τη διάρκεια της καταγραφής επιδιώκουμε να συνομιλούμε με ιδιοκτήτες καταστημάτων αλλά και ιδιοκτήτες κατοικιών για να αντλήσουμε πληροφορίες που αφορούν το έτος ανέγερσης, τον μηχανικό που σχεδίασε ή κατασκεύασε το κτίριο.

Μέχρι τώρα μας έχει εντυπωσιάσει η προθυμία με την οποία μας δίδουν πληροφορίες αλλά και η αγάπη για την πόλη. Οι συνεντεύξεις με τους ιδιοκτήτες είχαν σαν αποτέλεσμα να έρθουν στο φως πολυάριθμες φωτογραφίες, έγγραφα και σχέδια κτιρίων του Πειραιά. Η εμπιστοσύνη που αναπτύσσεται με τους πληροφορητές και η επιθυμία τους να συμβάλλουν στο έργο της τεκμηρίωσης των κτιρίων έχουν δημιουργήσει έναν πραγματικό θησαυρό τεκμηρίων που αφορούν κυρίως τις δεκαετίες 1950 και 1960. Να σημειωθεί ότι το αρχειακό υλικό ψηφιοποιείται και επιστρέφεται στους ιδιοκτήτες του. Η συμμετοχή στην καταγραφή και την τεκμηρίωση των κτιρίων είναι ανοιχτή. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με τη MONUMENTA στο info@monumenta.org.

Η Ειρήνη Γρατσία είναι συντονίστρια της MONUMENTA