Πόσο βέβαιοι είστε ότι τελικά δεν θα απέχετε από τις ευρωεκλογές;

Σκεφτείτε τον εαυτό σας πριν από έναν χρόνο τέτοιες μέρες, με τις διπλές κάλπες να βρίσκονται προ των πυλών. Πόσο βέβαιοι ήσασταν για την ψήφο σας; Σύμφωνα με τις έρευνες της περιόδου εκείνης, το 15% του εκλογικού σώματος δεν είχε αποφασίσει ακόμα, ενώ ένα επιπρόσθετο 25% δήλωνε ότι είναι λιγότερο από 80% βέβαιο για την ψήφο που πάντως εξέφραζε στην έρευνα. Πέρυσι τέτοιες μέρες, λοιπόν, 4 στους 10 Ελληνες δεν ήταν βέβαιοι για την ψήφο τους. Εναν χρόνο μετά, και με τις κάλπες των ευρωεκλογών να είναι απολύτως αποσυνδεδεμένες από πολιτικές της καθημερινότητας, όπως αυτές που αφορούν το κράτος πρόνοιας, τη δημόσια τάξη, την καταπολέμηση της ακρίβειας, το ποσοστό των αβέβαιων ψηφοφόρων είναι ακόμα μεγαλύτερο. Περίπου 1 στους 3 από εκείνους που δηλώνουν κατά τη διάρκεια μιας δημοσκόπησης την πρόθεσή τους να στηρίξουν ένα κόμμα είναι λιγότερο από 80% βέβαιος ότι τελικά θα το κάνει. Την ίδια ώρα περίπου το 15% του συνόλου δεν διευκρινίζει καν την πρόθεσή του. Κοντολογίς, οι έρευνες είναι σε θέση να προβλέψουν την ψήφο μόνο λίγο περισσότερων από τους μισούς από εμάς. Τι συνεπάγεται όμως μια τέτοια διαπίστωση, πέραν βεβαίως της επιφυλακτικότητας με την οποία πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα απλοποιημένα γραφήματα πρόθεσης ψήφου;

Η καταγραφόμενη αβεβαιότητα μεγάλου τμήματος των επιλογών ψήφου – ακόμα και όταν αυτές δηλώνονται καθαρά από τον ερωτώμενο – υποδηλώνει χαμηλή δέσμευση των ψηφοφόρων με τα κόμματά τους. Ενας ψηφοφόρος που δεν επιθυμεί δεσμεύσεις είναι ένας ψηφοφόρος που αφενός δεν εμπιστεύεται πλήρως το κόμμα που διαλέγει, αφετέρου θέλει να έχει την ελευθερία να βρεθεί, περιστασιακά ή για ένα διάστημα, κάτω από τη στέγη ενός άλλου κόμματος. Οπως ακριβώς και ένας σύντροφος που αντιστέκεται στη δέσμευση μιας μόνιμης σχέσης. Η αβεβαιότητα ψήφου καθίσταται λοιπόν το κρίσιμο μέγεθος για την εκτίμηση των εκλογικών επιδόσεων των κομμάτων. Κόμματα με υψηλό ποσοστό αβέβαιων ψηφοφόρων, όπως εμφανίζονται αυτήν τη στιγμή να είναι η ΝΔ, ο ΣΥΡΙΖΑ, η Ελληνική Λύση και η Πλεύση Ελευθερίας, κινδυνεύουν να βρεθούν σημαντικά χαμηλότερα από τα προβλεπόμενα βάσει των ερευνών ποσοστά, αν οι αυτοπροσδιοριζόμενοι στις έρευνες ως αβέβαιοι ψηφοφόροι τους τελικά δεν τα επιλέξουν. Και τι τελικά θα πράξουν αν στρίψουν το τιμόνι την τελευταία στιγμή μακριά από το κόμμα που δηλώνουν;

Το απολύτως φυσιολογικό αυτό ερώτημα δείχνει την αξία που έχει για τις έρευνες κοινής γνώμης η καταγραφή των διαθέσεων κάθε ψηφοφόρου έναντι όλων των κομμάτων, ώστε να είναι εφικτή η ανάγνωση και των εναλλακτικών που βλέπει μπροστά του ο αβέβαιος ψηφοφόρος. Στη δεδομένη συγκυρία πάντως, ως κυρίαρχη εναλλακτική των αβέβαιων όλων των κομμάτων προβάλλει η αποχή. Η χρονική εγγύτητα με τις προηγούμενες εκλογές, το γενικότερο αίσθημα απογοήτευσης από την πολιτική και η αίσθηση μηδενικού διακυβεύματος γύρω από τη συγκεκριμένη αναμέτρηση φέρνουν την επιλογή της αποχής στο προσκήνιο. Παρότι η αποχή των δικών σου ψηφοφόρων δεν ενισχύει τους αντιπάλους σου, πιθανές ασυμμετρίες στην επιλογή αποχής μεταξύ ψηφοφόρων διαφορετικών κομμάτων θα οδηγήσουν σε πλασματικές υπερεπιδόσεις κάποιων κομμάτων και, αντιστοίχως, υποεπιδόσεις κάποιων άλλων. Σε συνθήκες υψηλότατης αποχής, όπως αυτή που αναμένεται τον επόμενο μήνα, οι επιδόσεις των κομμάτων είναι ούτως ή άλλως πλασματικές. Οσο είναι άλλωστε και οι συσπειρώσεις των κομμάτων, αφ’ ης στιγμής οι δηλώσεις πρόθεσης ψήφου έχουν τόσο μεγάλο βαθμό αβεβαιότητας.

Ο Γιάννης Κωνσταντινίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Πανεπιστημίου Μακεδονίας