Ο κίνδυνος {LF}της βαλκανιοποίησης

Η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει κάνει συχνά στο παρελθόν ένα βήμα μπρος και δύο βήματα πίσω. Είναι προϊόν των αγκυλώσεων που διακρίνουν τους επιφορτισμένους με την άσκησή της. Για να γίνουμε πιο σαφείς, είχαμε το τελευταίο δεκαήμερο απτά δείγματα.

Το θετικό, η επίσκεψη Μητσοτάκη στην Αγκυρα. Τα αρνητικά, η επίσκεψη Ράμα στην Αθήνα και η ορκωμοσία της νέας προέδρου της Βόρειας Μακεδονίας. Τα δύο τελευταία ανέσυραν τα σύνδρομα του παρελθόντος και αν αφεθούν ανεξέλεγκτα δεν θα είναι δύσκολο να μας εγκλωβίσουν και πάλι στη βαλκανιοποίηση της εξωτερικής πολιτικής μας.

Η απόπειρα οικοδόμησης μιας καλύτερης σχέσης με την Τουρκία είναι δείγμα υψηλής πολιτικής παρότι εστιάζεται προς το παρόν σε θέματα χαμηλής πολιτικής. Οι βαλκανικοί καβγάδες δεν ωφελούν την ελληνική πλευρά χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα πρέπει να αγνοεί προκλήσεις. Ακόμη και αν οι γείτονές μας έχουν λυμένο το ζωνάρι τους για καβγά, η Ελλάδα, είτε το θέλουν είτε όχι, είναι ισχυρότερη χώρα. Και κρατάει επίσης τα κλειδιά για την ευρωπαϊκή τους πορεία. Επομένως, ο συσχετισμός ισχύος την ευνοεί.

Στο πραγματικό διακύβευμα εξωτερικής πολιτικής που είναι η Τουρκία, τα πράγματα είναι σαφώς πιο σύνθετα κυρίως για λόγους που υπερβαίνουν το διμερές πλαίσιο. Προφανώς ουδείς τρίτος θα είχε αντίρρηση να του φέρουν οι δύο χώρες τη λύση στο πιάτο, αλλά πόσο πιθανό είναι αυτό; Με δεδομένη την απόσταση των δύο χωρών στο μείζον θέμα των θαλασσίων ζωνών αλλά και στο Κυπριακό, ο μόνος τρόπος να εδραιωθεί η αντίληψη κοινού συμφέροντος θα ήταν η ύπαρξη απτών δειγμάτων αμοιβαίου οφέλους. Γιατί μας συμφέρει να τα βρούμε και όχι να τα σπάσουμε. Εδώ οι τρίτοι θα μπορούσαν να παίξουν αποφασιστικό ρόλο.

Η μεγάλη «Τρίτη» είναι η Ευρωπαϊκή Ενωση. Εχει την οικονομική δύναμη να προσφέρει προγράμματα συνεργασίας σε χώρες-μέλη αλλά και σε υποψήφιες χώρες όπως η Τουρκία. Η ΕΕ, όσο παράδοξο αυτό είναι, δεν έχει μεσογειακή πολιτική καθώς δεν υπάρχει προοπτική ένταξης των χωρών της μεσογειακής λεκάνης, ρεαλιστικά μιλώντας ούτε της Τουρκίας. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να αφήνεται η περιοχή αυτή στην επιρροή άλλων δυνάμεων. Η Μεσόγειος παράγει πολλά προβλήματα για την ΕΕ: μετανάστευση, κλιματική κρίση, φυσικές καταστροφές, ασφάλεια θαλασσίων μεταφορών, τρομοκρατία. Και τα θαλάσσια σύνορα φυλάσσονται δυσκολότερα από τα χερσαία. Θα έπρεπε λοιπόν και με αφορμή τον πόλεμο στη Γάζα, να αποκτήσει η ΕΕ μεσογειακή πολιτική. Στην εφαρμογή της η ελληνο-τουρκική συνεργασία θα μπορούσε να είναι καθοριστική.

H εξέλιξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή επηρεάζει όλη την περιοχή και τις ελληνο-τουρκικές σχέσεις καθώς αφαιρεί ένα μεγάλο «καρότο», την ενεργειακή συνεργασία. Αν αυτό υπήρχε, η διαπραγμάτευση με την Τουρκία ίσως ήταν ευκολότερη. Αλλά οι σχέσεις της τελευταίας με το Ισραήλ πολύ δύσκολα θα βελτιωθούν. Επιπλέον, ακόμη και στην απίθανη περίπτωση που οι χώρες της περιοχής συμφωνούσαν να συνεργασθούν για την αξιοποίηση του ενεργειακού τους πλούτου, ποιος θα έβγαζε τα κοιτάσματα στην αγορά; Το επιχειρηματικό ενδιαφέρον φαίνεται να έχει εκλείψει και ίσως τελικά να είναι καλύτερα για τη Μεσόγειο να μη μεταβληθεί σε Αραβικό Κόλπο.

Αυτά τα κρίσιμα ζητήματα πρέπει να μπουν στο επίκεντρο της εξωτερικής μας πολιτικής και όχι οι βαλκανικοί καβγάδες.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων.