«Να μη φτιάξουν άλλοι την αφήγηση για εμάς»

Με αφορμή την εκδήλωση των εκδόσεων Θράκα, «Γυναίκες στη λογοτεχνία: Aνάμεσα και πέρα από τα είδη / Aνάμεσα και πέρα από το φύλο», η οποία διεξάγεται το  Σάββατο 18 Μαΐου στην αίθουσα Βαβέλ της Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, συζητούμε με τέσσερις συντελέστριες της εκδήλωσης, δίνοντας μια βαθύτερη ματιά στον πυρήνα της εκδήλωσης καθώς και στους λόγους της διοργάνωσής της.

Γιατί πρέπει να μελετήσουμε τη σχέση λογοτεχνίας και φύλου;

«Κάθε βιβλίο, κατά κάποιον τρόπο, αντιπροσωπεύει την αληθινή, ζωντανή και συγκεκριμένη πραγματικότητα του ατόμου που το έγραψε. Οι γυναίκες αποτελούν τον μισό πληθυσμό του κόσμου κι ωστόσο, όταν μιλάμε για την εκπροσώπηση των γυναικών σε προγράμματα πολιτισμού η κατάσταση απέχει ακόμη πολύ από το να είναι ισότιμη με τους άντρες. Αισθάνομαι χαρά που η εικόνα αυτή αρχίζει να αλλάζει και που όλο και περισσότερες εκδηλώσεις ρίχνουν φως σε ιστορικά παραμελημένες κοινότητες. Μία εξ αυτών είναι και η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, γι’ αυτό και χαίρομαι ιδιαίτερα που το φετινό πρόγραμμα περιλαμβάνει στις φετινές του θεματικές τη γυναικεία γραφή. Ελπίζω ότι μια μέρα οι γυναίκες θα καταφέρουν να εκπροσωπούνται ισότιμα όχι μόνο μέσω θετικών δράσεων, αλλά ότι η ισότητα θα είναι μια καθημερινή βιωμένη πραγματικότητα», λέει η Marija Dejanovic (Μάρια Ντεγιάνοβιτς), ποιήτρια και εκδότρια στη Θράκα, μέλος της Διεθνούς Επιτροπής Γυναικών Συγγραφέων της ΠΕΝ.

«Η γυναικεία φωνή έχει και πρέπει να έχει σημασία, η λογοτεχνία που γράφεται από γυναίκες έχει και πρέπει να έχει σημασία. Είναι, άλλωστε, προφανές το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού γι’ αυτά που γράφουν οι θηλυκότητες. Οι θηλυκότητες αναζητούν και ενδιαφέρονται για ποίηση και πεζογραφία γραμμένες από άλλες θηλυκότητες. Οπως,επίσης, είναι προφανές, πως πλέον υφίσταται λογοτεχνία που γράφεται με τον τρόπο των γυναικών σε σχέση με το βίωμά τους», προσθέτει η Γωγώ Πονηράκου, εικαστική φωτογράφος και ποιήτρια.

Ως συγγραφείς, πώς μελετάτε αυτή τη σχέση και ποια είναι η σημασία του για σας;

«Το είδος είναι μια αναπόδραστη λογοτεχνική ταυτότητα· ένας επίμονος ταξιθέτης που τοποθετεί το κείμενο στο ράφι ενός βιβλιοπωλείου ή σε ένα ορισμένο κεφάλαιο της λογοτεχνικής ιστορίας. Από μόνη της η συγγραφέας δεν αποδίδει κανένα είδος στoν εαυτό της. Αντίθετα, συχνά χειρονομεί αποδομητικά. Ας πούμε, να γράφω μέσα από το φύλο σημαίνει να αφουγκράζομαι το σώμα, την ύλη των λέξεων. Σημαίνει, ακόμα, τη γραφή ως έναν χώρο ιδανικό για παιχνιδίσματα και μεταμορφώσεις. Εκεί έγκειται η χαρούμενη άσκηση της μορφής. Διαφορετικά, θα κινδυνεύαμε να θεωρήσουμε τα είδη σταθερά, τη γλώσσα αμετακίνητη. Ομως, η σημασία κρύβεται στις παλλόμενες μεμβράνες του λόγου και, πάνω από όλα, στην ικανότητα της γλώσσας να επινοεί διαρκώς τον εαυτό της», απαντά η Τώνια Τζιρίτα Ζαχαράτου, ποιήτρια.

Ποια θα ήταν η συμβουλή σας σε νέους συγγραφείς που θέλουν να εξερευνήσουν τη συγκεκριμένη σχέση;

«Στη μελέτη του φύλου θα βρεθεί κανείς  αντιμέτωπος με αρκετές δυσκολίες. Εχουμε δει πώς ενοχλητικές φωνές, παραδόσεις ολόκληρες, μεταξύ των οποίων και η γυναικεία, έχουν αλλοιωθεί ή σβηστεί εντελώς, γιατί αμφισβήτησαν το αφήγημα του καθολικού ανθρώπου (το αφήγημα του άνδρα). Ακριβώς για αυτό το λόγο, λοιπόν, πρέπει να γράψουμε γι αυτό, γιατί αν δεν το κάνουμε εμείς για τον εαυτό μας και τον κόσμο μας, άλλοι θα φτιάξουν την αφήγηση για εμάς. Αυτή είναι η συμβουλή μου», επισημαίνει η Βάγια Κάλφα, ποιητ@, διδακτορικ@ ερευνήτ@ φύλου και λογοτεχνίας.

Ο Γιώργος Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας, μεταφραστής και υπεύθυνος της γραμματείας του Ινστιτούτου Φιλοσοφίας, ΙWPR (Institute for World Philosophical Research).