Ποιοι καταναλωτές ζητούν πλέον δάνεια

Πρόσφατα αποτελέσματα από την Ερευνα Καταναλωτικών Προσδοκιών (CES) της ΕΚΤ δείχνουν σημαντική αύξηση στο μερίδιο των καταναλωτών που υπέβαλαν αίτηση για πίστωση. Αυτό μπορεί να φαίνεται εκπληκτικό, καθώς επί του παρόντος οι δανειολήπτες πρέπει να πληρώνουν υψηλότερα επιτόκια, ενώ οι τράπεζες παρέχουν λιγότερη πίστωση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Ποιοι είναι οι κύριοι παράγοντες πίσω από αυτή τη δυναμική; Τα μικροδεδομένα του CES υποδηλώνουν ότι έχουν σημειωθεί σημαντικές αλλαγές στη σύνθεση των ομάδων καταναλωτών που υποβάλλουν αίτηση για πίστωση. Οι καταναλωτές με υψηλότερο εισόδημα πλέον υποβάλλουν αίτηση για νέα δάνεια λιγότερο συχνά, ενώ τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα υποβάλλουν αιτήσεις για αυτά πιο συχνά, ιδίως στην καταναλωτική πίστη. Με τη σειρά τους, οι τράπεζες απορρίπτουν πλέον μεγαλύτερο ποσοστό αιτήσεων.

Ειδικότερα, ο ρυθμός αιτήσεων για πιστώσεις μειώθηκε κάπως από τον Απρίλιο του 2021, σε χαμηλό 12,6% τον Ιούλιο του 2022. Εκτοτε αυξήθηκε σταδιακά σε περίπου 17% στις αρχές του 2024. Το ποσοστό αιτήσεων για το 20% των κορυφαίων εισοδηματιών μειώνεται σταθερά. Για το κατώτερο 50% της κατανομής του εισοδήματος, από την άλλη πλευρά, υπήρξε αξιοσημείωτη αύξηση στις αιτήσεις για δάνεια.

Προηγούμενες εργασίες στην ΕΚΤ τεκμηρίωσαν την υψηλότερη οικονομική επιβάρυνση που έχουν αντιμετωπίσει τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα ως συνέπεια της αύξησης των τιμών της ενέργειας και του επακόλουθου πληθωριστικού περιβάλλοντος. Επιπλέον, πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι οι καταναλωτές αντιδρούν με διαφορετικούς τρόπους σε αυτή την επιβάρυνση, για παράδειγμα προσαρμόζοντας τα καταναλωτικά τους πρότυπα σε διαφορετικά περιθώρια κέρδους ή αναθεωρώντας την αποταμιευτική και δανειοδοτική τους συμπεριφορά. Την ίδια ώρα, οι τράπεζες απορρίπτουν περισσότερες αιτήσεις δανείων.

Διαπιστώνουμε ότι η πρόσφατη αύξηση των αιτήσεων πιστώσεων οφείλεται κυρίως στα νοικοκυριά από το χαμηλότερο μισό της κατανομής του εισοδήματος, ιδιαίτερα εκείνα που υποβάλλουν αίτηση για καταναλωτική πίστη. Αυτή η αλλαγή στη σύνθεση των αιτήσεων δανείων μπορεί να έχει κάνει τις τράπεζες να αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο δανεισμού ως υψηλότερο από πριν. Πράγματι, τα ποσοστά απόρριψης στεγαστικών δανείων και καταναλωτικών δανείων, τα οποία είναι γενικά υψηλότερα για τους καταναλωτές με χαμηλότερο εισόδημα, έχουν επίσης αυξηθεί. Συνολικά, οι παρατηρήσεις που τεκμηριώνουμε συμβάλλουν επίσης στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο τρέχων κύκλος σύσφιγξης μετακυλίεται σε διαφορετικές ομάδες νοικοκυριών όσον αφορά τη συμμετοχή τους στην πιστωτική αγορά.

Ο Ομηρος Κουβαβάς και ο Αθανάσιος Τσιόρτας είναι οικονομολόγος (Economist – Economics, Business Cycle Analysis) και αναλυτής (Research Analyst Statistics, Monetary & Economic Statistics) της ΕΚΤ αντίστοιχα.
Το άρθρο αποτελεί σύνοψη εκτενέστερης ανάλυσης που δημοσιεύεται στο Blog της ΕΚΤ