Διαμαρτυρίες απόγνωσης

Είναι τρελοί καιροί που ζούμε. Βιβλικές διαταραχές στη φύση φαίνεται να αντικατοπτρίζουν το υπερθερμασμένο πολιτικό και κοινωνικό μας περιβάλλον. Σε τέτοιες στιγμές, είναι ζωτικής σημασίας να αναλύουμε τα γεγονότα ψύχραιμα.

Λίγα φαινόμενα στις μέρες μας είναι πιο περίεργα από τις διαδηλώσεις γύρω από τον βομβαρδισμό και την εισβολή του Ισραήλ στη Γάζα ως απάντηση στην τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς τον περασμένο Οκτώβριο. Θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι, παρά τη μαζική παρουσία Εβραίων μεταξύ των διαδηλωτών, υπάρχουν λίγοι αληθινοί αντισημίτες ανάμεσά τους (όπως ακριβώς υπάρχουν και κάποιοι μανιακοί που ζητούν γενοκτονία των Παλαιστινίων στο Ισραήλ). Ενώ πολλοί σχολιαστές συγκρίνουν τις σημερινές φιλοπαλαιστινιακές διαδηλώσεις με τις φοιτητικές διαδηλώσεις του 1968 κατά του πολέμου του Βιετνάμ, ο ιταλός φιλόσοφος Φράνκο Μπεράρντι επισημαίνει μια σημαντική διαφορά. Ρητορικά, τουλάχιστον, οι διαδηλωτές του 1968 ταυτίστηκαν ρητά με την αντιιμπεριαλιστική θέση των Βιετκόνγκ και ένα ευρύτερο, θετικό σοσιαλιστικό σχέδιο, ενώ οι σημερινοί διαδηλωτές πολύ σπάνια ταυτίζονται με τη Χαμάς – αντίθετα «ταυτίζονται με την απόγνωση».

Οπως το θέτει ο Μπεράρντι: «Η απόγνωση είναι το ψυχολογικό και πολιτιστικό χαρακτηριστικό που εξηγεί την ευρεία ταύτιση των νέων με τους Παλαιστίνιους. Νομίζω ότι η πλειονότητα των μαθητών σήμερα αναμένει συνειδητά ή ασυνείδητα τη μη αναστρέψιμη επιδείνωση των συνθηκών ζωής, τη μη αναστρέψιμη κλιματική αλλαγή, μια μακροχρόνια περίοδο πολέμου και τον διαφαινόμενο κίνδυνο πυρηνικής διάστασης των συγκρούσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη σε πολλά σημεία του γεωπολιτικού χάρτη».

Θα ήταν δύσκολο να εξηγηθεί καλύτερα η κατάσταση. Η σκληρή καταστολή δεν υποκινείται από φόβο ότι οι διαδηλώσεις θα ξεκινήσουν ένα νέο πολιτικό κίνημα. Μάλλον, είναι έκφραση πανικού – μια μάταιη άρνηση να αντιμετωπίσουμε την απόγνωση που διαπερνά τις κοινωνίες μας.

Τι πρέπει να κάνει η κυβέρνηση Μπάιντεν; Για αρχή, οι ΗΠΑ μπορούν να συμμετάσχουν στην παγκόσμια πρωτοβουλία για την αναγνώριση της Παλαιστίνης ως κράτους – προϋπόθεση για κάθε σοβαρή διαπραγμάτευση μεταξύ των δύο πλευρών. Αντίθετα, η απόρριψη (ή η ατελείωτη αναβολή) μιας τέτοιας αναγνώρισης θα υποστηρίξει αναπόφευκτα το μοιρολατρικό συμπέρασμα ότι ο πόλεμος είναι η μόνη επιλογή. Οσο παράξενο κι αν ακούγεται, γινόμαστε μάρτυρες ενός από τα μειονεκτήματα της απώλειας της ηγεμονικής ισχύος από τις ΗΠΑ  (όπως συνέβη στη βόρεια Συρία και στο Αφγανιστάν).

Στην ιδανική περίπτωση, οι ΗΠΑ απλώς θα εισέβαλαν στη Γάζα από τη θάλασσα, θα αποκαθιστούσαν την ειρήνη και την τάξη και θα παρείχαν στον πληθυσμό ανθρωπιστική βοήθεια. Αλλά μην το υπολογίζετε. Μπορεί κάποιος πάντα να βασιστεί στις ΗΠΑ ότι θα χάσουν την ευκαιρία να αναπτύξουν την εναπομείνασα δύναμή τους για καλό σκοπό.

Ο Σλαβόι Ζίζεκ είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Ανθρωπιστικών Επιστημών Birkbeck στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.