Γιατί οι ευρωεκλογές {LF}δεν «συγκινούν» τους πολίτες

Από το 1981 έως σήμερα, η αποχή στις ελληνικές ευρωεκλογές είναι σχεδόν σταθερά υψηλότερη από εκείνη στις βουλευτικές (με εξαίρεση το 2019 λόγω ειδικών συνθηκών).

Φαινόμενο που εξηγείται κυρίως από την αμφίβολη κρισιμότητα της αναμέτρησης. Δύσκολα πείθονται οι πολίτες ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) διαθέτει εξουσίες ανάλογες εθνικού Κοινοβουλίου που εκλέγει κυβέρνηση και καθορίζει νόμους. Συνεπώς η επιλογή ευρωβουλευτών δεν συγκινεί.

Βεβαίως οι εξουσίες του έχουν πλέον διευρυνθεί. Μεταξύ άλλων, έχει ρόλο «συν-νομοθέτη» σε πολλές περιοχές πολιτικής κι επιλέγει έμμεσα τον πρόεδρο της Επιτροπής προκρίνοντας τον υποψήφιο του ευρωπαϊκού κόμματος που πλειοψηφεί.

Ωστόσο το ΕΚ αν και ενισχυμένο, παραμένει σχετικά ανίσχυρο. Tα θεσμικά όργανα που ελέγχονται από τις εθνικές κυβερνήσεις θεωρούνται ισχυρότερα, ενώ οι ευρωβουλευτές μοιάζουν να επηρεάζονται από τα εθνικά κόμματα προέλευσης. Συναφώς, στην επιλογή του προέδρου της Επιτροπής, το αποτέλεσμα της κάλπης ενίοτε παραβλέπεται. Το 2014 επελέγη ο Γιούνκερ αλλά το 2019, αντί για τον υποψήφιο Βέμπερ, προέκυψε η Φον ντερ Λάιεν.

Συνολικά οι ευρωεκλογές μοιάζουν να στερούνται ισχυρού ευρωπαϊκού διακυβεύματος. Συνεπώς η αποχή αναμένεται και πάλι υψηλή. Ειδικά όταν η διεξαγωγή τους δεν συμπίπτει με άλλες κάλπες όπως παλαιότερα. Ούτε αυτοδιοικητικές (2014, 2019), ούτε εθνικές (1981, 1989).

Το μέγεθος της αποχής βέβαια δεν μπορεί να εκτιμηθεί ευθέως δημοσκοπικά. Οσοι δεν προσέρχονται στις κάλπες, δύσκολα απαντούν στις δημοσκοπήσεις. Μπορεί όμως να προσεγγιστεί έμμεσα μέσω της αδιευκρίνιστης ψήφου. Το μεγαλύτερο μέρος της οποίας προέρχεται πρωτίστως από τη ΝΔ και δευτερευόντως από τον ΣΥΡΙΖΑ.

Το ερώτημα είναι ποιο κόμμα θα πληγεί περισσότερο.

Κατ’ αρχάς δύο δεδομένα.

Πρώτον, στις ευρωεκλογές, συγκριτικά με τις εθνικές, η εκάστοτε κυβέρνηση καταγράφει γενικώς και διαχρονικά μεγαλύτερες απώλειες από ό,τι η εκάστοτε αξιωματική αντιπολίτευση.

Δεύτερον, το εύρος των απωλειών εξαρτάται, ανάμεσα σε άλλα, από την ικανότητα των κομμάτων να κινητοποιούν τους παραδοσιακούς ψηφοφόρους.

Στο πλαίσιο αυτό, η διάθεση διαμαρτυρίας κατά της ΝΔ μέσω αποχής τροφοδοτείται, πέραν του πληθωρισμού ή της καχυποψίας για τα Τέμπη, από την προώθηση πολιτικών που την έφεραν σε σύγκρουση με παραδοσιακές της δυνάμεις. Οπως οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι αγρότες, η Εκκλησία και το πιο συντηρητικό κοινό. Εξού και ο Μητσοτάκης επιχειρεί να περιορίσει τις διαρροές κυρίως προς τα δεξιά του, προτάσσοντας το εθνικό διακύβευμα της κάλπης.

Αντίστοιχα, η διάθεση διαμαρτυρίας κατά του ΣΥΡΙΖΑ μέσω αποχής, αφορά κυρίως αριστερούς ψηφοφόρους και αποτυπώνεται τόσο στη χαμηλή συσπείρωση όσο και τις διαρροές προς τα αριστερά. Κάτι που, πέραν της διάσπασης, οφείλεται στην επιλογή Κασσελάκη να «περπατήσει» έξω από τα παραδοσιακά όρια της Αριστεράς για να προσεγγίσει ευρύτερα ακροατήρια. Είναι ενδεικτικές οι αναφορές υπέρ του ΝΑΤΟ και του Ισραήλ ή η αναγνώριση του ρόλου του κεφαλαίου και της επιχειρηματικότητας. Επιλογή όμως που δεν στοχεύει στην επανασυσπείρωση όσων έχουν αποχωρήσει αλλά στην προσέλκυση όσων μέχρι πρότινος ήταν «απέναντι» στον ΣΥΡΙΖΑ.

Σε κάθε περίπτωση η αποτελεσματικότητα των δύο στρατηγικών μένει να φανεί. Η εξέλιξη πάντως που μοιάζει πιθανότερη για την ώρα, είναι η αποχή να επιδράσει αναλογικά και στους δύο, χωρίς να μεταβάλει τους πολιτικούς συσχετισμούς.

Ο Πάνος Κολιαστάσης είναι δρ Πολιτικής Επικοινωνίας του Queen Mary University of London και διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ).