Κηδείες διασήμων

Η αμερικανίδα ηθοποιός Τζόαν Ρίβερς που πέθανε το 2014, είχε πει ότι θα ήθελε, στην κηδεία της, η Μέριλ Στριπ να κλαίει σε πέντε διαφορετικές προφορές – αναφερόμενη προφανώς στο ταλέντο της σπουδαίας ηθοποιού. Και στο μυθιστόρημα του Μένη Κουμανταρέα «Δυο φορές Ελληνας», η ηρωίδα, όταν επιστρέφει στο σπίτι της μετά την κηδεία της αδελφής της, θέλει να πάρει τηλέφωνο την πεθαμένη για να της πει τι έγινε στο νεκροταφείο. Είναι ένα παράξενο συναίσθημα που το βίωσα κι εγώ μετά την κηδεία του Μάνου Ελευθερίου. Η μεγαλύτερη επιθυμία μου εκείνη τη στιγμή ήταν να του τηλεφωνήσω (αν είναι δυνατόν!) και να του πω ποιοι ήρθαν, ποιοι δεν ήρθαν, τι είπαν στους επικήδειους, ποιοι έκλαιγαν, όλα, τέλος πάντων, τα κουσέλια – έτσι λέμε τα κουτσομπολιά στη Σύρο.

Είναι μια παράξενη τελετή η κηδεία. Θλιβερή και απελευθερωτική συγχρόνως. Και ενώ ο «πρωταγωνιστής» είναι ο νεκρός, το νόημα το δίνουν αυτοί που έχουν πάει για να τον αποχαιρετήσουν. Στους παρευρισκόμενους κάνουμε focus, όχι στον απόντα. Και έτσι, η κηδεία, από τελετή γίνεται «είδηση». Οικογενειακή ή κοινωνική όταν πρόκειται για τους δικούς μας ανθρώπους και τηλεοπτική όταν πρόκειται για διάσημους. Οσον αφορά σε αυτούς ειδικά, μπορεί για το κοινό, η κηδεία να είναι πιο σημαντική από την απώλειά τους. Μοιάζει σαν την τελευταία πράξη ενός «θεάματος» το οποίο παρακολουθούσαν για χρόνια. Και μάλιστα, με πολλούς γκεστ σταρ. Μοιάζει με κουτσομπολιό αλλά μέχρις ενός σημείου, είναι φυσιολογικό. Η επιθυμία, όχι πάντα κακοπροαίρετη, να δεις αγαπημένους καλλιτέχνες σε αυτό που έχουμε συνηθίσει να λέμε «ανθρώπινες στιγμές τους».

Το παρατηρούσα στα πλάνα από την κηδεία της Αννας Παναγιωτοπούλου. Γνωστοί ηθοποιοί, άνθρωποι που έχουμε συνδέσει με το γέλιο, σε ένα διαφορετικό «κουστούμι». Θλιμμένοι, αποσβολωμένοι, συντετριμμένοι είναι σαν να επιβεβαιώνουν τη ματαιότητα της ζωής ενώ, συγχρόνως, επισημαίνουν την «αιωνιότητα» της Τέχνης και του θεάματος. Σαν να μας λένε ότι, σε λίγο καιρό, όσοι δεν τη γνώριζαν προσωπικά, θα ξεχάσουν ότι η Αννα δεν ζει πια, γι’ αυτούς θα υπάρχει η «ζωντανή» ανάμνηση των θεατρικών και τηλεοπτικών ρόλων της. Και μόνο για τους δικούς της ανθρώπους και τους στενούς συνεργάτες τους θα είναι απούσα.

Θυμάμαι την πρώτη κηδεία ηθοποιού που, σε καιρούς που δεν υπήρχε η σημερινή τηλεοπτική κάλυψη, συγκέντρωσε πλήθος «θαυμαστών». Και για να το πούμε πιο κυνικά, ανθρώπους που πήγαν στο νεκροταφείο για «να δουν διάσημους». Ηταν τον Σεπτέμβριο του 1983 όταν έφυγε η Ελλη Λαμπέτη. Στο νεκροταφείο έγινε πανικός από τον κόσμο.

Και κάποιοι ξέφυγαν, ξεχνώντας πού βρίσκονταν και για ποιο σκοπό. Μιλούσαν δυνατά, την έπεφταν στους ηθοποιούς, ζητούσαν αυτόγραφα. Θυμάμαι ότι μια παρέα γυναικών πλησίασε αλαλάζοντας την Αλίκη Βουγιουκλάκη. Της χάιδευαν τα μαλλιά, έπιαναν τα ρούχα της, ζητούσαν αυτόγραφα. Εκείνη εκνευρίστηκε και τους την είπε: «Σε νεκροταφείο είμαστε, τι είναι αυτά που κάνετε, κάφροι είστε;». Και με την ευκολία που ο θαυμασμός γίνεται θυμός, οι κυρίες έφυγαν βρίζοντάς την. «Ακους εκεί! Ενα αυτόγραφο πήγαμε να της ζητήσουμε και αυτή μας είπε Κάθριν. Δεν ξέρω ποια είναι αυτή η Κάθριν αλλά Κάθριν εμείς δεν είμαστε».