Οταν ανάβεις το κερί

Στην αυτοβιογραφία του ο παγκοσµίως διακεκριµένος φυσικός Δηµήτρης Νανόπουλος σηµειώνει ότι αν δεν υπήρχε η πολιτισµική παρέµβαση του χριστιανισµού στον δυτικό κόσµο, ενδεχοµένως να είχαµε πατήσει στο φεγγάρι δύο αιώνες νωρίτερα. Η θέση ασφαλώς δεν επιδέχεται τεκµηρίωση, είναι µία εκτίµηση, ίσως και ευφυολόγηµα, για να καταδείξει τη θεµελιώδη αντίθεση ανάµεσα στην επιστήµη και στις υπαρξιακές αναζητήσεις των ανθρώπων. Η επιστήµη στηρίζεται σε έρευνα και πειραµατικές αποδείξεις. Τα υπαρξιακά και θρησκευτικά πατούν σε πίστη και πεποιθήσεις. Η σύγκρουση αυτή βασίζεται και σε κάτι ακόµα. Για χιλιάδες χρόνια η θρησκεία είχε αναλάβει και τη δουλειά της επιστήµης, πριν την παραδώσει στη φιλοσοφία. Ηταν το µέσο που χρησιµοποίησαν οι άνθρωποι για να εξηγήσουν τον κόσµο, αλλά και για να απαντήσουν παρηγορητικά στην αγωνία του θανάτου.

Επίσης η θρησκεία ήταν και ένα µέσο κοινωνικής συνοχής και ελέγχου πάνω στο οποίο βασίστηκε σε µεγάλο βαθµό η συγκρότηση της κοσµικής εξουσίας. Για αιώνες οι οργανωµένες κοινωνίες, όταν δεν απέδιδαν στον ηγεµόνα θεία χαρακτηριστικά, πίστευαν ότι η ισχύς του εκπορεύεται ελέω Θεού, από τον Δηµιουργό. Οµως όσο εξελίσσεται η επιστήµη και εµπλουτίζεται η ανθρώπινη γνώση, η θρησκευτική πίστη οπισθοχωρεί, τουλάχιστον στις δυτικές κοινωνίες. Και αυτό είναι λογικό. Η επιστήµη δίνει απαντήσεις, ενώ τον 20ο αιώνα οι άνθρωποι κατάλαβαν ότι τα αντιβιοτικά προσφέρουν πιο άµεσες και αποτελεσµατικές λύσεις από την προσευχή. Πολλοί τα συνδυάζουν και τα δύο, αλλά µέχρι στιγµής η προσευχή δεν έχει αποδειχθεί ισχυρότερη από τα φάρµακα.

Σύµφωνα µε στοιχεία έρευνας που δηµοσιοποίησε η διαΝΕΟσις (και δηµοσιεύθηκε εκτενώς στο φύλλο της Μεγάλης Τρίτης), κατά την τελευταία εικοσαετία ο αριθµός των συµπατριωτών µας που δηλώνουν ότι πιστεύουν στον Θεό, µειώθηκε σχεδόν κατά 20%. Το 2005 ήταν στο 92% και τώρα είναι κάπου στο 75%. Πού αποδίδεται αυτή η εξέλιξη; Μα στην άφιξη νέων γενεών που µορφώνονται καλύτερα και αντιλαµβάνονται µε µεγαλύτερη αµεσότητα τα επιστηµονικά επιτεύγµατα. Σε έναν υλιστικό κόσµο η πνευµατικότητα, αναγκαστικά, κάνει στην άκρη. Και εντέλει, εκεί που κάποτε υπήρχε µόνο προσευχή και εξοµολόγηση, σήµερα διατίθενται ψυχοφάρµακα και ψυχαναλυτικές συνεδρίες.

Ωστόσο υπάρχει ένα πεδίο στο οποίο η επιστήμη δεν πρόκειται ποτέ να απαντήσει πειστικά ή, καλύτερα, καταπραϋντικά στην αγωνία των ανθρώπων. Είναι η αγωνία του θανάτου. Στο μέλλον, βέβαια, η επιστήμη μπορεί να ακυρώσει το ερώτημα, προσφέροντας την αθανασία. Αλλά μέχρι τότε, οι άνθρωποι θα αναζητούν κάτι για να ακουμπήσουν την αγωνία, την απελπισία, την προσδοκία του αδιανόητου που μόνο ένα θαύμα μπορεί να ικανοποιήσει. Είναι Μεγάλη Παρασκευή, ανάβεις ένα κερί στους νεκρούς σου και συλλογιέσαι, έστω για μία στιγμή, ότι είσαι κοντά τους. Η φλόγα του κεριού περιέχει το πρόσωπό τους και η ζεστασιά του το χάδι τους. Αυτό το αίσθημα δεν μπορεί να αναπληρωθεί μήτε από την επιστήμη, μήτε από τη ψυχοθεραπεία. Η πίστη οφείλει πολλά στον θάνατο, είτε πρόκειται για τον επερχόμενο δικό σου, είτε για την απώλεια των αγαπημένων. Υπάρχουν βέβαια και εκείνοι, οι βαθιά προσηλωμένοι, καθυποταγμένοι στην πίστη, που ζουν για τον θάνατό τους. Συμπεριφέρονται σαν παίκτες παιχνιδιού με σκοπό να μαζέψουν, εν ζωή, τους περισσότερους πόντους και να τους εξαργυρώσουν στο ταμείο της άλλης ζωής. Ευτυχώς οι περισσότεροι, ελπίζω, δεν είναι έτσι.

Παρατηρώ αυτές τις µέρες τους ανθρώπους που συρρέουν στις εκκλησίες για να παρακολουθήσουν τη λειτουργία ή έστω να ανάψουν ένα κερί. Ολο το µυστικό βρίσκεται στις σκέψεις που κάνουν όταν αφήνουν το κερί στο χώµα, σαν µία συµβολική τελετή ενταφιασµού, αλλά και όταν σταυροκοπιούνται µπροστά στα εικονίσµατα. Τι σκέφτονται εκείνη τι στιγµή; Απευθύνονται στον Θεό όπως περιγράφεται από τα απλοϊκά αρχαία σχήµατα, µίας ανδρικής µορφής, ενίοτε τιµωρητικής, που επέλεξε το Ισραήλ ως εκλεκτό λαό, στέλνοντας στη Γη τον Υιό Του; Νοµίζω πως όχι. Απλώς ψάχνουν ένα κανάλι, µία δίοδο που οδηγεί µακριά από εδώ, στο Υπερφυσικό. Νιώθουν αδύναµοι και λυγίζουν µπροστά στο ενδεχόµενο της συµπαντικής µοναξιάς. Δεν πιστεύω σε τίποτα και καµιά φορά αισθάνοµαι δυστυχής για αυτό. Και µόνος. Οµως όσο µεγαλώνω, βρίσκω στην απλή θρησκευτική πίστη, που θεωρώ αυταπάτη, κάτι που µας συνδέει µε τους µακρινούς προγόνους µας. Μία αδυναµία που µας περιγράφει και µας ορίζει ως ανθρώπους.