Κεφαλαιοποίηση της φθοράς

Τα πράγματα για την κυβέρνηση δεν πάνε καλά. Οπως δεν πάνε πολύ καλά και για την αντιπολίτευση. Σήμερα, βέβαια, δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για το πώς θα διαμορφωθούν οι συσχετισμοί δυνάμεων μετά τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών, καθώς βασιζόμαστε κυρίως σε δημοσκοπικά ευρήματα.

Πέραν όμως των ερευνών της κοινής γνώμης που παρουσιάζουν τις βασικές τάσεις, υπάρχουν και τα δεδομένα. Η προτελευταία θέση μας σε αγοραστική δύναμη στην Ευρώπη, η αδυναμία άρθρωσης ενός οράματος για τη χώρα, πέραν της γενικόλογης διακήρυξης περί σταθερότητας, και φυσικά – ίσως το πιο σημαντικό μέχρι στιγμής δεδομένο – η αμφισβήτηση του κυβερνητικού αφηγήματος στις εκλογές της Τοπικής Αυτοδιοίκησης το 2023.

Στις τοπικές εκλογές, για πρώτη φορά από το 2019, παρατηρήσαμε τη διαμόρφωση ενός αντι-ΝΔ μετώπου. Οι επίσημοι υποψήφιοι της ΝΔ που πέρασαν στον δεύτερο γύρο των εκλογών ηττήθηκαν κατά κράτος. Για ορισμένους μάλιστα, η ήττα αυτή ήταν εμφατική, καθώς κατά τη διάρκεια της προεκλογικής καμπάνιας ο Πρωθυπουργός ηγήθηκε προσωπικά της προεκλογικής τους εκστρατείας.

Με άλλα λόγια, η σημερινή εικόνα της κυβερνητικής φθοράς δεν αποτελεί απλώς μία τάση. Αυτό γεννά το επόμενο και πιο κρίσιμο ερώτημα: Ποιος μπορεί να κεφαλαιοποιήσει αυτή τη φθορά;

Μπορεί η Κεντροαριστερά; Η στρατηγική ήττα της Κεντροαριστεράς στις εκλογές του 2023 δεν δημιούργησε αντανακλαστικά ανάκαμψης. Τουλάχιστον μέχρι στιγμής. Ο ΣΥΡΙΖΑ ψάχνει να βρει νέο βηματισμό, με τον επικεφαλής του να φλερτάρει ανάμεσα σε μια πολυσυλλεκτική στρατηγική προσέγγισης άλλων πολιτικών χώρων, αλλά και στη – διστακτική – υπεράσπιση του κυβερνητικού του παρελθόντος. Το ΠΑΣΟΚ, σε άλλο μήκος κύματος, βιώνει με αμηχανία μια στασιμότητα στα δημοσκοπικά του ποσοστά. Η Κεντροαριστερά, σήμερα, δεν φαίνεται να μπορεί να κάνει την υπέρβαση. Ο πολιτικός της λόγος δεν εμφανίζεται αρκετά ελκυστικός, ενώ αδυνατεί να θέσει τη δική της πολιτική ατζέντα.

Μπορεί η κυβέρνηση; Μάλλον όχι. Η κυβέρνηση δεν έχει δείξει διάθεση αναδόμησης του αφηγήματός της. Κατά μία έννοια αυτό είναι στρατηγικά ορθό, καθώς δεν έχει υπάρξει ένα γεγονός ευθείας αποδοκιμασίας του έργου της. Τα αποτελέσματα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, εξάλλου, επιδέχονται διαφορετικών ερμηνειών.

Μπορεί η Ακροδεξιά; Τα κόμματα της Ακροδεξιάς σήμερα προσφέρουν συγκεκριμένες, όχι απαραίτητα ορθές, αλλά εύηχες απαντήσεις. Για την ακρίβεια φταίει η διαφθορά, για τη διαχειριστική αναποτελεσματικότητα, οι ελίτ και το σύστημα. Αυτά μπορεί να συνοδεύονται –ενίοτε – με ρατσιστικές απόψεις και πατερναλιστικές αξίες. Ομως στην ουσία των ζητημάτων που θέτει, δεν έχει άδικο. Και το καύσιμο στην άνοδο της Ακροδεξιάς δεν το παρέχει η ηγεσία της, αλλά τα εδραιωμένα κόμματα. Η απόσταση από τους πολίτες, η έλλειψη ιδιοκτησίας των βασικών πολιτικών πρωτοβουλιών, η χαλαρότητα υπεράσπισης του φιλελεύθερου πυλώνα της δημοκρατίας, όπως το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα, κλείνουν το μάτι σε κάθε φλερτ ακροδεξιών επιλογών.

Δεν θα αποτελούσε έκπληξη η κεφαλαιοποίηση της απογοήτευσης από τα άκρα. Το γιατί οι υπόλοιπες συστημικές δυνάμεις δεν πείθουν είναι φυσικά μια πιο σημαντική συζήτηση. Αυτό θα πρέπει να αναζητηθεί στις ίδιες αιτίες ανόδου των άκρων.

Ο Γιώργος Σιάκας είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Συμπεριφοράς στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας