Η Εκκλησία στις κάλπες

Μέσω των τηλεοπτικών καναλιών και του άμβωνος πορεύεται η χώρα προς τις ευρωεκλογές. Και η μεν καθοριστική επίδραση της τηλεόρασης έχει προεξοφληθεί σε μια κοινωνία που η πολιτική μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε θέαμα, με τους τηλεαστέρες να διεκδικούν μάλιστα την εκπροσώπηση στην Ευρωβουλή… Το θυμίαμα όμως που αναδύεται από τη σχέση ανάμεσα στα κυρίαρχα κόμματα και την Εκκλησία, αποτελεί άλλη μια παράμετρο της σοβούσας πολιτικής κρίσης.

Τα τελευταία χρόνια, με αφορμή την πανδημία, εστίες ανορθολογισμού κατέκλυσαν το σώμα της Εκκλησίας. Τώρα η Ιεραρχία διεκδικεί άμεσα πολιτικό ρόλο, όπως φαίνεται με την αντίδρασή της στον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών. Στην πρώτη περίπτωση επλήγη το κύρος της εκκλησιαστικής εξουσίας, καθώς ένα μεγάλο μέρος της εμφανίστηκε να παραβλέπει την αξία της δημόσιας υγείας, δηλαδή της ζωής. Στη δεύτερη περίπτωση η εκκλησιαστική ηγεσία επιχειρεί «μπραντεφέρ», πρωτοστατούσα στον «ηθικό πανικό». Είναι αλήθεια ότι έχει περάσει πολύς χρόνος από την εποχή των ταυτοτήτων και του Χριστόδουλου, ο οποίος δίκην κομματάρχη καλωσόριζε την κυβέρνηση Καραμανλή ως τη «δεξιά του Κυρίου». Στην παρούσα φάση η Ιεραρχία απέφυγε τις λαοσυνάξεις, επέμεινε όμως στα αναχρονιστικά στερεότυπα και συμπεριφέρεται, αν και ΝΠΔΔ, ως «κοινωνική ομάδα πίεσης».

Η Εκκλησία έχει το δικαίωμα να διατυπώνει τις απόψεις της. Αλλωστε στον δημόσιο χώρο λειτουργούν και οι πιστοί. Με την παρέμβασή της όμως συχνά αμφισβητεί την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, σύμφωνα με την οποία μόνο η εκάστοτε κυβέρνηση είναι υπεύθυνη να κυβερνά. Χαρακτηριστική είναι η επιμονή της να ασκεί εξωτερική πολιτική, κατάλοιπο της προνεωτερικής εθναρχικής περιόδου, που συνδέεται με το γεγονός ότι οι ορθόδοξες εκκλησίες συγκροτούνται σε εθνοκρατική και όχι οικουμενική βάση. Η παρουσία της Ιεράς Συνόδου στο συλλαλητήριο κατά της Συμφωνίας των Πρεσπών είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Στην παρούσα φάση, όπου εκδηλώνονται τάσεις συντηρητικής αναδίπλωσης στην κοινωνία, τόσο η ΝΔ όσο και άλλα κόμματα (με χαρακτηριστική τη μετάλλαξη του ΣΥΡΙΖΑ του κ. Κασσελάκη) συναγωνίζονται για το ποιος θα εκφράσει «γνησιότερα» το τρίπτυχο «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια». Πρόκειται για μια εγχώρια εκδοχή του πολέμου των ταυτοτήτων, στον οποίο επιδίδεται η παγκόσμια δεξιά, η alt right. Η «ακροδεξιά του Κυρίου» ανταγωνίζεται τη «δεξιά του Κυρίου»! Η «ακροδεξιά του Κυρίου» διεισδύει στη δεξιά με κόμματα που είτε συμπεριφέρονται ως σέχτα καλογήρων ζηλωτών είτε ο αρχηγός του εμπορεύεται αλληλογραφία με τον Ιησού! Βέβαια υπάρχει και άλλος αρχηγός, ο οποίος καταδύεται στο θαύμα της βάπτισής του… Πρόκειται για αδίστακτη δημαγωγία, για πολιτικές συμπεριφορές που επιχειρούν την κομματική διαίρεση του «χριστεπώνυμου πληρώματος» παραβιάζοντας την ευαγγελική εντολή «ίνα ώσι εν».

Ο χωρισμός της Εκκλησίας – Κράτους αποτελεί ώριμο δημοκρατικό αίτημα. Είναι αναγκαίος για να αντιμετωπιστεί αφενός η εισπήδηση της Εκκλησίας στον κομματικό ανταγωνισμό, αφετέρου ο θρησκευτικός λαϊκισμός των κομμάτων που πλήττει το δημοκρατικό ήθος. Ενόψει της συνταγματικής Αναθεώρησης είναι αναγκαίο να αναληφθεί πρωτοβουλία απροκατάληπτου διαλόγου για τον Χωρισμό, που θα αφορά την κατάργηση της διάταξης για την επικρατούσα θρησκεία, τον θρησκευτικό αποχρωματισμό του κράτους, τη θέσπιση πολιτικού όρκου για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας κ.ά. Εν τω μεταξύ μπορεί να υπάρξουν νομοθετικές αλλαγές, όπως η υπαγωγή της αρμοδιότητας των Θρησκευμάτων στο υπουργείο Εσωτερικών, η μετατροπή του μαθήματος των θρησκευτικών σε θρησκειολογία, η ρύθμιση της εκκλησιαστικής περιουσίας, η αλλαγή του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Ο Χωρισμός θα αποδειχτεί επωφελής και για τα δύο μέρη. Θα καταστήσει την Εκκλησία ζωντανό οργανισμό (και όχι προσάρτημα της κρατικής γραφειοκρατίας) που θα στηρίζεται στην πίστη του πληρώματος και όχι στην κοσμική εξουσία. Το καθεστώς της κρατικής Εκκλησίας διαμορφώνει συνθήκες «βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας» ή ανίερης εκλογικής κερδοσκοπίας για τα κόμματα. Μια Εκκλησία που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες της εποχής, αναμετρώμενη με το «κοινωνικό αμάρτημα» (κοινωνικές ανισότητες, εκμετάλλευση, πολέμους και προσφυγιά) και το «περιβαλλοντικό αμάρτημα», κατευθύνσεις που ήδη έχει χαράξει το Οικουμενικό Πατριαρχείο ανταποκρινόμενο στον οικουμενικό ρόλο του.

Ο Νίκος Φίλης υπήρξε υπουργός Παιδείας, Ερευνας και Θρησκευμάτων και είναι υποψήφιος ευρωβουλευτής με τη Νέα Αριστερά