Πτυχώσεις ή η όψη του αεικίνητου

Με τα χρόνια, η τελετή αφής της Ολυμπιακής Φλόγας έγινε κάτι σαν εθνική μας μόστρα. Τι σημασία έχει που οι απαρχές της βρίσκονται στους Ολυμπιακούς του Βερολίνου το 1936, με τον Χίτλερ στο γενικό πρόσταγμα; Πρώτη φορά έχω τόσο πολλά μαζεμένα και δεν με χωράει ο τόπος. Θα προσπαθήσω ωστόσο να σας μεταφέρω πώς τοποθετείται επί του θέματος ο Γιάννης Τσαρούχης, σε σειρά ομιλιών του το 1981 στη Χίο, από τον εκπληκτικό τόμο που κυκλοφόρησε πρόσφατα η Αγρα. Εξηγώντας την παντελή απουσία πορτρέτων και κάθε άλλη απεικονιστική απόπειρα πολιτών στην αρχαία ελληνική ζωγραφική και γλυπτική, ο Τσαρούχης επιστρατεύει το αυτονόητο. Οι αρχαίοι καλλιτέχνες είχαν ζητούμενο το απόλυτο κάλλος και τη θέωσή του εξού και αδιαφορούσαν πλήρως για τους ασουλούπωτους, ή τους καθημερινούς πρακτικούς ανθρώπους, αν προτιμάτε. Δεν έπαιζαν με το ενσταντανέ αλλά με την αιωνιότητα, τελεία και παύλα.

Και τώρα που λύσαμε τον βασικό αισθητικό γρίφο που μας θέτει η αρχαιότητα, ας δούμε τι μας προτείνει η σύγχρονη διαχείρισή του. Προχείρως συνοψίζω. Αν δεν είχαμε ακούσει να θροΐζουν οι αρχαιοελληνικής εμπνεύσεως εσθήτες της Madame Grès (1903-1993) και οι στερεομετρικές πτυχώσεις του προσφάτως εκλιπόντος γιαπωνέζου σχεδιαστή Issey Miyake, αν δεν είχαμε δει πώς επιτυγχάνεται η αίσθηση της διαφάνειας και της πτύχωσης  στα ερυθρόμορφα αγγεία, ίσως η κυρία Κατράντζου να ήταν ελεύθερη να αντλήσει έμπνευση ακόμη και από το στρατσόχαρτο. Ή από την άκαμπτη ποδιά του ακτινολόγου που μπλοκάρει την ιοντίζουσα ακτινοβολία, ή από το ρυπογόνο πολυεστερικό Terylen που έδωσε ώθηση στη βιομηχανία του υφάσματος τη δεκαετία του 1960 και απάλλαξε τη μαμά μου από το μαρτύριο του σιδερώματος της πλισέ μου φούστας.

Ο καθένας βλέπει την αρχαία ελληνική τυπολογία όπως νομίζει. Αν μάλιστα έλειπαν οι συγκλονιστικές Καρυάτιδες, οι λογής Νίκες -άπτερος, πτερωμένη και μονοσάνδαλη- καθώς και οι σωματικά γενναιόδωρες Αφροδίτες, ο δειγματισμός μπορεί να ήταν πολύ πιο ευρύς και να φτάναμε ίσαμε με το Middle East σύμπαν της Μαρίνας Σάττι με τον μισοτελειωμένο φραπέ και το καρεκλάκι του γύφτου.