Α, ρε καημένε Γουλιμή

Ολοι λίγο πολύ έχουμε ακούσει τη φράση «Ανθ’ ημών Γουλιμής», προκειμένου να δηλωθεί έκπληξη, απογοήτευση, ενίοτε και αποδοκιμασία για την εκλογή ή την επιλογή κάποιου ήσσονος, κάποιου πιο «λίγου», πιο «λιμού», στη θέση κάποιου πιο αξιόλογου ή πιο σημαντικού. Πόσο ακριβές είναι, όμως, ότι η φράση αντιστοιχεί πράγματι σε ό,τι έχουν κατά νου αυτοί που τη χρησιμοποιούν;

Η φράση ειπώθηκε από τον Χαρίλαο Τρικούπη την άνοιξη του 1895, όταν πληροφορήθηκε τα εκλογικά αποτελέσματα. Με βάση αυτά, στην εκλογική του περιφέρεια, στο Μεσολόγγι, ερχόταν τρίτος και δεν εκλεγόταν. Μάλιστα, η διαφορά του δεύτερου Γουλιμή από τον τρίτο Τρικούπη ήταν ελάχιστη, τέσσερις ή πέντε ψήφοι. Ωστόσο, ως προς το όλο συμβάν, νομίζω ότι είναι απαραίτητες κάποιες «διορθωτικές» διευκρινίσεις. Και εξηγούμαι.

Πρώτον, ο Μιλτιάδης Γουλιμής δεν ήταν κάποιος ασήμαντος ή κάποιος που εμφανίστηκε από το πουθενά. Ηταν απόγονος οικογένειας αρματολών με δράση ήδη από την περίοδο της Οθωμανοκρατίας. Ο προπάππους του είχε πολεμήσει στα Ορλωφικά, ενώ ο πατέρας του, Γεώργιος Γουλιμής, είχε εκλεγεί επανειλημμένα βουλευτής και είχε διατελέσει υπουργός για ένα διάστημα. Δεύτερον, ο Μιλτιάδης Γουλιμής ήταν επί χρόνια πολιτικός φίλος και όχι αντίπαλος του Χαρίλαου Τρικούπη. Μόνον όταν ο Τρικούπης, μάλλον αυθαίρετα, τον «έκοψε» το 1895 από τον συνδυασμό του κόμματός του, ο πρώην συνεργάτης του «κατέβηκε» στις εκλογές με το κόμμα του Δηλιγιάννη. Τρίτον, όταν έγιναν γνωστά τα αποτελέσματα, ο Γουλιμής, ταπεινότατα και ευγενέστατα, προσφέρθηκε να παραιτηθεί ώστε να καταλάβει τη θέση του ο Τρικούπης. Τέταρτον, η φράση που έμελλε να γίνει διάσημη δεν ειπώθηκε από τον Τρικούπη με απαξιωτική διάθεση προς τον πρώην  συνοδοιπόρο του. Απ’ ό,τι φαίνεται, ειπώθηκε ως έκφραση και συμπύκνωση της γενικότερης απογοήτευσης του πρώην πρωθυπουργού για το εκλογικό αποτέλεσμα. Συνέπεια, άλλωστε, του αρνητικού για το κόμμα του και για τον ίδιον αποτελέσματος ήταν να αποχωρήσει ο Χαρίλαος Τρικούπης από την πολιτική και να εγκατασταθεί στη Γαλλία, όπου και πέθανε τον επόμενο χρόνο, το 1896. Παρεμπιπτόντως, τι συνήθεια κι αυτή των παλαιότερων ελλήνων πολιτικών, να καταφεύγουν ειδικά στη Γαλλία έπειτα από κάποιο αρνητικό για αυτούς εκλογικό αποτέλεσμα!

Αυτά λοιπόν για τη «χαμένη τιμή» του Μιλτιάδη Γουλιμή. Α, ναι, και κάτι ακόμα. Τι καλύτερο παράδειγμα πώς το νόημα μιας φράσης ή έκφρασης μπορεί να αλλοιωθεί μέσω της συχνής χρήσης της ή της κατάχρησής της; Αλλωστε, φράσεις με ιστορικό βάρος καλό είναι να αξιολογούνται και να ερμηνεύονται πάντα σε συνάρτηση με τα συμφραζόμενα, ακόμα και με το γενικότερο πλαίσιο και κλίμα στο οποίο ειπώθηκαν.

Επιδόρπιο

Δυο γλωσσικά, «υπόλοιπα» από τη σχετικά πρόσφατη «ρωμαιολογία». Ο όρος αρένα (λατ. arena) προέρχεται από τη λέξη harena που σημαίνει άμμος, και βέβαια προήλθε από το ότι, στα αμφιθέατρα όπου γίνονταν οι μονομαχίες και οι θηριομαχίες, ο στίβος ήταν καλυμμένος με άμμο. Επίσης, στα λατινικά negotium, απ’ όπου το ιταλικό negotio (=δουλειά, ασχολία, εμπορική δραστηριότητα, αλισιβερίσι, μαγαζί), ήταν το αντίθετο του otium (=ελεύθερος χρόνος, σχόλη).