Διαφθορά και τρόποι αντιμετώπισής της

Η αστυνομική παραβατικότητα, όταν εκδηλώνεται με οποιαδήποτε μορφή, αμαυρώνει την εικόνα της Αστυνομίας, διαβρώνει τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ κοινωνίας και Αστυνομίας και επιδρά καταλυτικά στο συλλογικό αίσθημα ασφάλειας των πολιτών, με αποτέλεσμα η κοινωνική αποδοχή του αστυνομικού σώματος να τίθεται σε αμφισβήτηση.

Σε μια δημοκρατική κοινωνία, η Αστυνομία εκτελεί τα καθήκοντά της αυστηρά στο πλαίσιο του Συντάγματος, των νόμων και της αστυνομικής δεοντολογίας. Αντιθέτως, σε μία κοινωνία όπου τα θεσμικά όργανα δυσλειτουργούν, οι ατομικές ελευθερίες και τα κοινωνικά δικαιώματα συχνά παραβιάζονται, η αστυνομική ακεραιότητα αμφισβητείται ευρέως και οι σχέσεις μεταξύ Αστυνομίας – Κοινωνίας διέπονται από ένα κλίμα δυσπιστίας και έλλειψης εμπιστοσύνης. Ενα τέτοιο αρνητικό κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον συμβάλλει στη διαμόρφωση των συνθηκών εκείνων που προάγουν την αστυνομική διαφθορά.

Στις κοινωνιολογικές και εγκληματολογικές μελέτες, ως γενεσιουργές αιτίες της αστυνομικής διαφθοράς έχουν επισημανθεί η αυξημένη υπηρεσιακή πίεση, το άγχος, ο φόρτος εργασίας, η επικινδυνότητα του αστυνομικού επαγγέλματος, οι σκληρές συνθήκες εργασίας και οι χαμηλές οικονομικές αποδοχές που οδηγούν τον αστυνομικό στην εκδήλωση διάφορων μορφών παραβατικής συμπεριφοράς. Βεβαίως, αυτές οι γενεσιουργές αιτίες σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να εκληφθούν ως παράγοντες δικαιολόγησης της  αστυνομικής παραβατικότητας. Μπορούν όμως να αποτελέσουν τη βάση για την ενδελεχή εξέταση των προβλημάτων των αστυνομικών κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους, έτσι να ώστε να αμβλυνθούν οι γενεσιουργές αιτίες της αστυνομικής διαφθοράς.

Στο υπηρεσιακό περιβάλλον του αστυνομικού μπορεί να αναπτυχθεί μία κακώς εννοούμενη «συναδελφική αλληλεγγύη» σε θέματα αστυνομικής παραβατικότητας. Πρόκειται για την αποκαλούμενη αστυνομική υποκουλτούρα, ένα ζήτημα μείζονος σημασίας στη διαμόρφωση του συστήματος αξιών, στάσεων, αντιλήψεων και συμπεριφορών του αστυνομικού προσωπικού. Οι κοινωνιολογικές έρευνες συνδέουν τα στοιχεία της αστυνομικής υποκουλτούρας με τη διαφθορά στις τάξεις της Αστυνομίας. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της αστυνομικής διαφθοράς, πέραν των αυστηρών πειθαρχικών και ποινικών κυρώσεων που πρέπει να επιβάλλονται, δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς την καλλιέργεια της κατάλληλης αστυνομικής κουλτούρας, η οποία διαμορφώνεται μέσα από ένα άρτιο και επιστημονικά ολοκληρωμένο αστυνομικό εκπαιδευτικό σύστημα και πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα της πολιτείας.

Τέλος, τα κρούσματα διαφθοράς στις τάξεις της Ελληνικής Αστυνομίας, όπως καταγράφονται στις ετήσιες εκθέσεις της Υπηρεσίας Εσωτερικών Υποθέσεων, είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικά. Επισημαίνεται ότι τα στατιστικά στοιχεία των εν λόγω εκθέσεων καταδεικνύουν ότι οι καταγγελίες σε βάρος αστυνομικών παρουσίασαν ιδιαιτέρως υψηλές αυξητικές τάσεις εν μέσω της οικονομικής κρίσης και συνεχίζουν να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα. Η Ελληνική Αστυνομία έχει κάνει σημαντικά βήματα για την εξάλειψη της αστυνομικής διαφθοράς με τη σύσταση της Υπηρεσίας Εσωτερικών Υποθέσεων από τις αρχές του 2000, ωστόσο απομένει να γίνουν πολλές και σημαντικές μεταρρυθμίσεις στο πειθαρχικό σύστημα, καθώς και αστυνομικό εκπαιδευτικό σύστημα με έμφαση στον τομέα της διά βίου μάθησης.

Ο Ευάγγελος Στεργιούλης είναι διδάκτωρ Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, υποστράτηγος ε.α. της Ελληνικής Αστυνομίας