Τέχνη της ψυχής

Ενα ξύλινο, περιστρεφόμενο, τετράγωνο μπαλκόνι αποτελεί το μόνο σκηνικό στοιχείο, πολλαπλών δυνατοτήτων και χρήσεων, και είναι τοποθετημένο στο κέντρο της σκηνής του θεάτρου της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών (ΑΣΚΤ). Εκεί, πίσω, πάνω, δεξιά και αριστερά, μόνος ή όχι, ζει, μεγαλώνει, ονειρεύεται και ζωγραφίζει ο Θεόφιλος, στην παράσταση που έστησε η Ολια Λαζαρίδου, βασισμένη στη ζωή του λαϊκού ζωγράφου. Η πρεμιέρα δόθηκε στα τέλη του περασμένου Μαρτίου στο Φουγάρο, στο Ναύπλιο.

Γεννημένος στη Λέσβο, ο Θεόφιλος (Θεόφιλος Κεφάλας ή Κεφαλάς – Χατζημιχαήλ, 1870-1934) ήταν αυτοδίδακτος λαϊκός ζωγράφος και αγιογράφος με χαρακτηριστικό στοιχείο των έργων του τη βαθιά ελληνικότητα και την εικονογράφηση θρησκευτικών παραστάσεων από τη λαϊκή μας παράδοση και ιστορία. Επηρεασμένος από τον αγιογράφο παππού του που του έμαθε τα χρώματα και τη ζωγραφική, ο Θεόφιλος ταύτισε το όνομά του με το καλλιτεχνικό είδος που υπηρέτησε όλη του τη ζωή χωρίς να έχει επίγνωση του μεγαλείου και του ταλέντου του. Εζησε, εκτός από τη Μυτιλήνη, στον Βόλο και στο Πήλιο, όπου ζωγράφιζε περιστασιακά, αφήνοντας πίσω του έναν πλούτο έργων και τοιχογραφιών. Επιστρέφοντας στον γενέθλιο τόπο τον συνάντησε ο τεχνοκριτικός και συλλέκτης Στρατής Ελευθεριάδης, γνωστός ως Τεριάντ (Tériade), που ζούσε στο Παρίσι. Γοητευμένος από την τέχνη του Θεόφιλου, συνέβαλε καθοριστικά στην αναγνώριση και στη γνωριμία του διεθνούς κοινού με το έργο του.

Ντυμένος με τη φουστανέλα του, όπως συνήθιζε, και γι’ αυτό τον χλεύαζαν οι άλλοι γύρω του από τότε που ήταν παιδί, με μια αθώα, καλόκαρδη αλλά και πονεμένη διάθεση, ο Θεόφιλος ζωντανεύει πάνω στη σκηνή και διατρέχει τη ζωή του.

Με τα συστατικά του Θεόφιλου

Με το κείμενο του Σαμψών Ρακά, μια δραματοποιημένη προσέγγιση της ζωής του λαϊκού ζωγράφου, η Ολια Λαζαρίδου, από την οποία ξεκίνησε όλη η ιδέα της παραγωγής, έφτιαξε μια παράσταση με τα ίδια συστατικά από τα οποία ήταν φτιαγμένος ο Θεόφιλος: ελληνικότητα – χωρίς εθνικισμούς –, λαϊκότητα – όχι λαϊκισμός –, αισιοδοξία, αθωότητα και χαρά – χωρίς ακρότητες. Με στοιχεία που παραπέμπουν σε λαϊκά πανηγύρια ή και τσίρκο, σκηνοθέτησε με τρόπο προσωπικό, χειροποίητο, ευαίσθητο αλλά και ουσιαστικό τη διαδρομή ενός μεγάλου καλλιτέχνη, καταφέρνοντας να αναδείξει την ψυχή του. Επιλέγοντας ένα νεότατο, γεμάτο όρεξη και δύναμη κορίτσι, την ταλαντούχα και πολλά υποσχόμενη στο μέλλον Αιμιλιανή Σταυριανίδου για τον κεντρικό ρόλο, κατάφερε να ταυτίσει τον Θεόφιλο με αυτό που ήταν στην πραγματικότητα. Ενα παιδί με πάθος, αφοσιωμένο σε αυτό για το οποίο ήταν, σχεδόν άθελά του, ταγμένο, μέχρι τέχνη και άνθρωπος να γίνουν ένα. Συμπαίκτρια του Θεόφιλου στη σκηνή η Αριάδνη Κωσταντακοπούλου που ανέλαβε να ερμηνεύσει όλους τους υπόλοιπους ρόλους, περνώντας από τον έναν στον άλλο με την άνεση έμπειρης ηθοποιού, παρά το νεαρό της ηλικίας της. Υπάρχει κάτι σε αυτόν τον «Θεόφιλο Sold», κάτι που αναδύεται με μια φυσικότητα στην παράσταση, σαν αυτονόητο, και που είναι πάντα ζητούμενο: η τέχνη, το αληθινό θέατρο, η βαθιά συγκίνηση. Η Ολια Λαζαρίδου ανήκει σε αυτούς τους καλλιτέχνες που κάνουν θέατρο για την ψυχή μας και για την ψυχή τους: με γενναιοδωρία, χωρίς κρατήματα και περιορισμούς, χωρίς μικρότητες – χειροποίητα. Με απλωσιά και μεγαλοσύνη.