«Αισθάνομαι {LF}περήφανο {LF}παράδειγμα {LF}brain gain»

Ενα λαμπρό μυαλό της γενιάς του, ο 32χρονος έλληνας ερευνητής από τη Θεσσαλονίκη, δρ Γιάννης Ασσαέλ, ο οποίος χαράσσει θαυμαστή πορεία στα απάτητα μονοπάτια της τεχνητής νοημοσύνης στην Gooogle DeepMind στο Ηνωμένο Βασίλειο, απαντά σε επτά ερωτήματα για τα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», μία εβδομάδα πριν από την πολυαναμενόμενη ομιλία του (19/4, 20.30) στο Athens Science Festival (16-21 Απριλίου), το οποίο γιορτάζει φέτος 10 χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας φέρνοντας το ευρύ κοινό πιο κοντά στην αιχμή της καινοτομίας και τον μαγικό κόσμο των επιστημών. Ο νεαρός έλληνας ερευνητής της Google DeepMind μοιράζεται τον ενθουσιασμό του για τον κλάδο της Τεχνητής Νοημοσύνης αποκαλύπτοντας, παράλληλα, πού θα επικεντρώσει την ομιλία του στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, μέσω της οποίας θα επιχειρήσει να αποδείξει πώς μπορεί η AI να αφήνει ένα θετικό κοινωνικό αποτύπωμα. Μέσα από την πολυετή εμπειρία του, ο Γιάννης Ασσαέλ συμβουλεύει τους σημερινούς εφήβους οι οποίοι βρίσκονται στο κρίσιμο στάδιο επιλογής κλάδου σπουδών ποιες γνωσιακές βάσεις είναι απαραίτητο να οικοδομήσουν ώστε να μπορέσουν να γίνουν μελλοντικοί ερευνητές AI όπως ο ίδιος και εξαίρει πρωτοβουλίες σαν το Athens Science Festival που λειτουργούν, όπως επισημαίνει, ως συνδετικοί κρίκοι μεταξύ επιστημονικής κοινότητας και κοινωνίας. Οσο για τους κινδύνους που αρκετοί διατείνονται ότι κρύβει η Τεχνητή Νοημοσύνη, ο νεαρός ερευνητής τονίζει ότι «είναι σημαντικό να υπάρχουν μηχανισμοί πολιτικής και διακυβέρνησης για τον περιορισμό των κινδύνων και στην προστασία της κοινωνίας». Ως ένα τυπικό παράδειγμα της γενιάς brain drain, ο Γιάννης Ασσαέλ παραδέχεται πως ύστερα από τη μερική επιστροφή του στην πατρίδα, προκειμένου να συνεισφέρει ως σύμβουλος για θέματα ΑΙ στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, αισθάνεται πλέον «περήφανο παράδειγμα brain gain».

Ποιο θα είναι το θέμα της ομιλίας σας στο φετινό 10ο Athens Science Festival στην Τεχνόπολη Αθηνών και γιατί επιλέξατε να εστιάσετε εκεί;

Στόχος της ομιλίας μου είναι να παρουσιάσω μέσα από μια επιστημονική οπτική γωνία τον ενθουσιασμό μου για τον κλάδο της Τεχνητής Νοημοσύνης και της Μηχανικής Μάθησης. Μέσα από ένα ταξίδι με σταθμούς διαφορετικά ορόσημα στην έρευνά μου, ξεκινώντας από την ανάπτυξη επικοινωνίας σε συστήματα ΤΝ, συνεχίζοντας στην αναγνώριση και δημιουργία φωνής, στη γονιδιωματική, και ολοκληρώνοντας με τον Πολιτισμό, θα εξετάσουμε διαφορετικά συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης με θετικό κοινωνικό αποτύπωμα.

Χρειάζονται περισσότερες εκδηλώσεις όπως
το Athens Science Festival όπου το κοινό έρχεται
σε επαφή με την ΑΙ;

Βεβαίως! Εκδηλώσεις όπως το Athens Science Festival λειτουργούν ως συνδετικοί κρίκοι μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας και του ευρέος κοινού, διευκρινίζοντας περίπλοκα θέματα και αποκαλύπτοντας τον ουσιώδη ρόλο που παίζει η επιστήμη στην καθημερινότητα. Με αυτόν τον τρόπο ανοίγουν έναν δίαυλο για να μοιραστούμε και να ενισχύσουμε την επιστημονική περιέργεια και καινοτομία στις νεότερες γενιές. Καθιστώντας την επιστήμη περισσότερο προσιτή, μπορούμε να βοηθήσουμε στη μείωση της παραπληροφόρησης και να συμβάλουμε στη δημιουργία μιας ενημερωμένης κοινότητας, με κριτική σκέψη, που αναγνωρίζει την αξία της επιστημονικής έρευνας.

Πρέπει να στραφεί περισσότερος κόσμος στη μελέτη της Τεχνητής Νοημοσύνης; Τι θα συμβουλεύατε κάποια/ον που θα ήθελε να ασχοληθεί με πεδίο την έρευνα στον κλάδο της Τεχνητής Νοημοσύνης;

Για να ασχοληθεί κάποιος με τον κλάδο της Τεχνητής Νοημοσύνης και της Μηχανικής Μάθησης είναι σημαντικό να αναπτύξει βάσεις στα μαθηματικά, τη στατιστική και τον προγραμματισμό. Σήμερα υπάρχει μια πληθώρα διαδικτυακών πόρων (Coursera, YouTube, ανοιχτά μαθήματα πανεπιστημίων κ.ά.) επιτρέποντας την ευρεία πρόσβαση στη γνώση και συμβάλλοντας στη δημοκρατικοποίησή της. Κάποιες σκέψεις που με έχουν βοηθήσει στο ταξίδι μου μέχρι σήμερα είναι οι εξής: είμαι πάντα ανοιχτός με τις ιδέες μου και επιδιώκω να τις μοιράζομαι, πιστεύω πως κάποιος που παράγει ιδέες μπορεί πάντα να παράγει καινούργιες. Την ίδια στιγμή, η συνεργασία για την επίτευξη ενός κοινού στόχου είναι ένα ιδιαίτερα όμορφο συναίσθημα, πόσω μάλλον όταν πρόκειται για τη δημιουργία κάτι καινούργιου. Θεωρώ σημαντικό, επίσης, κάποιος να μένει ενημερωμένος για τις πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα παρακολουθώντας σχετικά άρθρα και επικοινωνώντας με την ερευνητική κοινότητα, το Athens Science Festival είναι ένα υπέροχο παράδειγμα. Σε βάθος χρόνου, η επικοινωνία αυτή είναι αποτελεσματικό να είναι αμφίδρομη, έτσι ώστε κάποιος να μπορεί να μοιράζεται τα πράγματα που δημιουργεί ανοιχτά με την ερευνητική κοινότητα (π.χ. project ανοιχτού κώδικα) και με αυτόν τον τρόπο να αρχίσει να ενισχύει το βιογραφικό του. Τέλος, αισθάνομαι ότι μου είναι πιο εύκολο να μαθαίνω κάτι όταν έχω κάποιον στόχο, έτσι μια αρχή ίσως γίνεται ακόμα πιο εύκολη όταν κάποιος εντοπίσει ένα project μικρής κλίμακας που θα ήθελε να υλοποιήσει και αρχίσει να αποκτά τη γνώση για να το φέρει εις πέρας. Κάθε πρόκληση είναι μια ευκαιρία για ατομική βελτίωση και συνεισφορά στη συλλογική πρόοδο.

Περιγράψτε μας τρόπους μέσω των οποίων ο άνθρωπος μπορεί να επωφεληθεί από τη χρήση της ΑΙ. Τι έχει να δει ο κόσμος σε τομείς όπως η Υγεία και η Παιδεία;

Η τεχνολογική επανάσταση έχει ήδη μεταμορφώσει ριζικά τις ζωές μας και η επιρροή της συνεχίζει να διευρύνεται. Στη Βιολογία και στην Ιατρική, η ανάλυση μεγάλου όγκου δεδομένων επιτρέπει ακριβέστερες διαγνώσεις και εξατομικευμένες θεραπείες. Στην Παιδεία βλέπουμε μια μεγάλη τάση για εξατομίκευση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και υποστηρικτικής διδασκαλίας. Στη Φυσική, συστήματα ΤΝ ήδη συμβάλλουν στον έλεγχο της πυρηνικής σύντηξης και της ενεργειακής απόδοσης, τομέων με άμεσο αντίκτυπο στο περιβάλλον. Τέλος, μέσα από την έρευνά μας στην ΤΝ για τον Πολιτισμό και τη μελέτη αρχαίων κειμένων, βοηθάμε τους ιστορικούς να αποκρυπτογραφήσουν το παρελθόν μας. Για να υλοποιήσουμε όλα αυτά τα επιτεύγματα, τα δεδομένα αποτελούν κινητήρια δύναμη στην εποχή μας. Είναι λοιπόν σημαντικό, ως χώρα και ως Ευρώπη, να σχεδιάσουμε και να ξεκινήσουμε τη συλλογή δεδομένων, υπεύθυνα, που μπορεί να είναι κρίσιμης σημασίας για την επίλυση μελλοντικών προκλήσεων, διαμορφώνοντας έτσι μια ενιαία στρατηγική με στόχο το θετικό κοινωνικό αποτύπωμα.

Πιστεύετε ότι ανακύπτουν πρόσθετοι κίνδυνοι από την εκτεταμένη χρήση τεχνολογίας στην καθημερινότητά μας, όπως για παράδειγμα από τη δημιουργία ψευδών εικόνων μέσω deepfake και άλλα παρόμοια φαινόμενα;

Οι μετασχηματιστικές τεχνολογίες, όπως η ΤΝ, μπορούν να ωφελήσουν την κοινωνία και την καθημερινότητα των ανθρώπων, ωστόσο μπορούν επίσης να δημιουργήσουν νέες προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίζονται προσεκτικά. Είναι σημαντικό να υπάρχουν μηχανισμοί πολιτικής και διακυβέρνησης για τον περιορισμό των κινδύνων και στην προστασία της κοινωνίας. Στόχος μας ως ερευνητών είναι να το υποστηρίξουμε και να καινοτομήσουμε προσφέροντας περισσότερες λύσεις. Για παράδειγμα, στην Google DeepMind ερευνούμε την ανάπτυξη εργαλείων όπως το SynthID, για να βοηθήσουμε στο υδατογράφημα και τον εντοπισμό εικόνων που δημιουργούνται με Τεχνητή Νοημοσύνη, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση της διάδοσης ψευδών πληροφοριών. Παράλληλα, μια κατεύθυνση που φαίνεται να κερδίζει ενδιαφέρον είναι η χρήση προσωπικών ψηφιακών υπογραφών για να πιστοποιούμε την αυθεντικότητα του περιεχομένου, π.χ. την προέλευση μιας φωτογραφίας ή ενός βίντεο, περιορίζοντας έτσι την παραπληροφόρηση. Είναι μια λύση που χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια για τις επικοινωνίες στο Διαδίκτυο και για την έμπιστη ανταλλαγή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Μια από τις προσπάθειες έχει ξεκινήσει από το Coalition for Content Provenance and Authenticity (C2PA), στο οποίο συμμετέχουν μεταξύ άλλων η Google, η Microsoft, η Sony, το BBC κ.ά.

Πού επικεντρώνεται η έρευνά σας στην Google DeepMind αυτή την περίοδο;

Ως ερευνητής, με αίσθημα προσωπικής ευθύνης στην υπεύθυνη ανάπτυξη συστημάτων ΤΝ, εστιάζω στην ασφάλεια της χρήσης Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων, όπως το Gemini της Google, και συγκεκριμένα προεκτάσεις στην κυβερνοασφάλεια. Θεωρώ ότι είναι σημαντικό να έχουμε σωστά παραδείγματα τέτοιων συστημάτων από την αρχή, όχι εκ των υστέρων. Παράλληλα, συνεχίζω τη διεπιστημονική έρευνά μου στην ΤΝ για τον Πολιτισμό συμβάλλοντας στην αποκρυπτογράφηση της ιστορίας μας. Συγκεκριμένα, τους τελευταίους μήνες δημοσιεύτηκαν κάποια από τα πρώτα επιστημονικά άρθρα που κάνουν χρήση των συστημάτων μας για τη συμπλήρωση μερικώς κατεστραμμένων κειμένων, όπως για την επιγραφή του Εκατομπέδου. Επιπλέον, με αφορμή ένα πρωτοποριακό μάθημα που ανέπτυξε ο Robbe Wulgaert, δάσκαλος της Επιστήμης των Υπολογιστών και Τεχνητής Νοημοσύνης στο Βέλγιο, το οποίο συνδυάζει τη διδασκαλία της Ιστορίας με την Τεχνητή Νοημοσύνη, η «Ιθάκη», το σύστημα ΤΝ που έχουμε αναπτύξει για να βοηθά ιστορικούς στην ανάκτηση κειμένων και στον προσδιορισμό του χρόνου και του τόπου γραφής τους, έχει ενσωματωθεί στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα 80 σχολείων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτή η προσέγγιση αποτελεί ένα λαμπρό παράδειγμα διεπιστημονικής συνεργασίας, αναδεικνύοντας πώς η Τεχνολογία μπορεί να συμπληρώσει και να εμπλουτίσει τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες. Τα θετικά σχόλια των ειδικών και οι προαναφερθείσες δράσεις μάς ενθαρρύνουν να συνεχίσουμε τις προσπάθειές μας, επεκτείνοντας την προσβασιμότητα της «Ιθάκης» σε περισσότερες γλώσσες.

Πώς βλέπετε τη συζήτηση γύρω από το brain drain και το brain gain που αναπτύσσεται στην Ελλάδα ως ένας στόχος εθνικός;

Υστερα από μία δεκαετία στο Ηνωμένο Βασίλειο, από το καλοκαίρι άρχισα να μοιράζω τον χρόνο μου μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένου Βασιλείου. Παράλληλα με την έρευνά μου στην Google DeepMind, συνεισφέρω με τεχνογνωσία ως σύμβουλος για θέματα ΤΝ στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και στην επιτροπή ΤΝ της κυβέρνησης. Είναι πολύ όμορφο να βλέπει ένας νέος επιστήμονας που μόλις επέστρεψε στη χώρα του ότι η τεχνογνωσία του αξιοποιείται δυναμικά, και αυτό είναι κάτι που με κάνει να αισθάνομαι περήφανο παράδειγμα brain gain.