Προκλήσεις για το AKP και το CHP

Οι πρόσφατες δημοτικές εκλογές «φούντωσαν» ξανά την ελπίδα στην Τουρκία, όπως είπε ο δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης Ιμάμογλου στην ομιλία του αμέσως μετά την εξασφάλιση της δεύτερης θητείας του.

Πράγματι, τα εκλογικά αποτελέσματα ήρθαν ως μια νέα πνοή ελπίδας και προκάλεσαν απροσδόκητο πλήγμα για το κυβερνών κόμμα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) διατήρησε τον έλεγχο της Κωνσταντινούπολης, της πρωτεύουσας Αγκυρας και της φιλελεύθερης Σμύρνης στις ακτές του Αιγαίου. Αλλά έπειτα από δύο δεκαετίες κέρδισε επίσης σε παραδοσιακά συντηρητικές πόλεις της Ανατολίας και στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.

Η Τουρκία υποφέρει από δημοκρατική οπισθοδρόμηση την τελευταία δεκαετία. Παρ’ όλο που διεξήχθησαν τοπικές και εθνικές εκλογές, οι δημοκρατικοί θεσμοί δέχονταν ολοένα και μεγαλύτερη πίεση από τις πολιτικές του κυβερνώντος κόμματος και οι λειτουργίες τους ήταν περιορισμένες. Η χώρα τα τελευταία δέκα χρόνια υπέφερε όλο και περισσότερο από την έλλειψη ελέγχων και ισορροπιών, την έλλειψη ελευθερίας του λόγου, την έλλειψη ελεύθερων μέσων ενημέρωσης και την έλλειψη διαχωρισμού των εξουσιών. Οι άνθρωποι που ήθελαν μια κοσμική, φιλελεύθερη και σύγχρονη Τουρκία ένιωθαν παγιδευμένοι σε έναν κύκλο απελπισίας.

Αυτός είναι ίσως ο λόγος που ο Ιμάμογλου διατύπωσε διαφορετική άποψη από τον Ερντογάν, στο μήνυμά του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την παραμονή των εκλογών: «Καθώς γιορτάζουμε τη νίκη μας, στέλνουμε ένα ηχηρό μήνυμα στον κόσμο: η παρακμή της δημοκρατίας τελειώνει τώρα».

Περίπου 61 εκατομμύρια τούρκοι πολίτες ψήφισαν σε 81 πόλεις. Η συμμετοχή ήταν 77%: όχι τόσο υψηλή όσο στις προηγούμενες εθνικές εκλογές αλλά εξακολουθεί να είναι εντυπωσιακή. Μεταξύ αυτών που προσήλθαν στις κάλπες ήταν 1 εκατομμύριο νέοι που ψήφιζαν για πρώτη φορά.

Οι αναλυτές προσπαθούν να απαντήσουν στο ερώτημα: ποιος είναι ο λόγος για τη μείωση των ποσοστών του Ερντογάν στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2024, μετά την 22χρονη διακυβέρνησή του; Η νίκη δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με την αλλαγή της ηγεσίας στο CHP, πρέπει να ληφθούν υπόψη και άλλες παράμετροι. Πρώτον, όπως αναφέρουν οι οικονομολόγοι, «οι ψηφοφόροι είπαν στην κυβέρνηση ότι η οικονομία “τους πονάει” πραγματικά».

Δεύτερον, οι συμμαχίες μεταξύ πολιτικών κομμάτων ενδέχεται να αλλάξουν. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 30% όσων ψήφισαν Ερντογάν στις εκλογές του Μαΐου 2023 (περίπου 5 εκατομμύρια ψηφοφόροι) δεν ψήφισαν για το κόμμα του το 2024. Μερικοί από αυτούς τους ψηφοφόρους (περίπου 1,5 εκατομμύριο) προτίμησαν το CHP και περίπου ο ίδιος αριθμός ψηφοφόρων ψήφισαν για το ισλαμικό συντηρητικό Yeniden Rehaf Partisi (YRP) του Ερμπακάν. Ενας εντυπωσιακός αριθμός 3 εκατομμυρίων ψηφοφόρων επέλεξαν να μην προσέλθουν καθόλου στις κάλπες.

Αυτά τα αποτελέσματα σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές αποτελούν τον πρωταρχικό καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία του CHP στις εκλογές. Φαίνεται ότι τα επόμενα δύο χρόνια θα είναι μια πρόκληση τόσο για το AKP όσο και για το CHP στον ανταγωνισμό τους για τις επόμενες εθνικές εκλογές που είναι προγραμματισμένες για το 2028.

H Εϊλέμ Γιαναρντάγογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Νέων Μέσων και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Yaşar στην Τουρκία. Είναι επίσης ερευνήτρια στο Πρόγραμμα του ΕΛΙΑΜΕΠ για την Τουρκία στην Αθήνα και επισκέπτρια καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών.