«Οσοι ανήκουν στους ΛΟΑΤΚΙ+ δεν είναι ζώα σε ένα τσουβάλι»

Μια όμορφη κωμόπολη σε ένα οποιοδήποτε όμορφο ελληνικό νησί δεν είναι κάτι το ασυνήθιστο, όμως αν η Ερεσός της Λέσβου έχει αποκτήσει μια ιδιαίτερη θέση στον ελληνικό χάρτη, αυτό δεν οφείλεται μόνον στις αδιαμφισβήτητες φυσικές ομορφιές της. Συνδεδεμένη αξεδιάλυτα με τη λυρική ποιήτρια Σαπφώ στην αρχαιότητα, η Ερεσός των 1.581 κατοίκων σήμερα, αποτελεί εδώ και δεκαετίες πόλο έλξης αλλά και ουτοπία μιας παγκόσμιας λεσβιακής κοινότητας. Εδώ και περισσότερα από 40 χρόνια, όταν στα τέλη της δεκαετίας του 1970 ο ελληνικός τουρισμός άρχισε να δείχνει δειλά-δειλά τα «δόντια» του για να εξελιχθεί στη βιομηχανία που όλοι σήμερα γνωρίζουμε, λεσβίες απ’ όλο τον κόσμο έρχονταν στην Ερεσό αναζητώντας αγάπη, ελευθερία και μια αίσθηση κοινότητας.

Βεβαίως, έτη φωτός χωρίζουν τη σκληρή πραγματικότητα από την ουτοπία, και αυτό είναι ένα από τα σημεία στα οποία στέκεται στο ντοκιμαντέρ «Λεσβία» η κινηματογραφίστρια, εικαστική φωτογράφος και συγγραφέας Τζέλη Χατζηδημητρίου, της οποίας οι φωτογραφίες έχουν παρουσιαστεί σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Αυστραλία, την Κίνα, την Ιταλία, την Τουρκία και την Ελλάδα και έχουν εκδοθεί σε πολυάριθμα λευκώματα («39 καφενεία και ένα κουρείο» 1997, «Tο άγιο νερό, Ιαματικές πηγές της Λέσβου» 1996, «Συνομιλώντας με τα πνεύματα της πέτρας» 2009 κ.ά.). Με την 77 λεπτών «Λεσβία», που είναι η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της, η κυρία Χατζηδημητρίου επιστρέφει με νοσταλγία αλλά και μια αίσθηση επικαιρότητας σε εκείνα τα χρόνια της δεκαετίας του ’80. Μέσα από σπάνιο αρχειακό υλικό, ημερολόγια, φωτογραφίες, βίντεο και συνεντεύξεις των ανθρώπων που στο πέρασμα του χρόνου καθόρισαν την ανθρωπογεωγραφία και το πνεύμα της περιοχής, ξετυλίγει τη συναρπαστική ιστορία ενός τόπου αλλά και μιας ολόκληρης κοινότητας που αξίωσε συμπερίληψη και ίση μεταχείριση.

«Σαν ζώο στο τσίρκο»

Ακόμα και όταν όλα αυτά δεν ήταν καθόλου αυτονόητα. Ακόμα και όταν «ακτιβισμός σήμαινε απλώς να κάνεις γυμνή μπάνιο στη θάλασσα» όπως είπε στα «ΝΕΑ» η κυρία Χατζηδημητρίου που κατάγεται από τη Λέσβο, έχει γεννηθεί και μεγαλώσει κοντά στην Ερεσό και είναι λεσβία. «Η αλήθεια βέβαια είναι ότι δεν έχουν αλλάξει και πολλά πράγματα σήμερα απέναντι στις λεσβίες» συνέχισε η κυρία Χατζηδημητρίου. «Αυτό που είδατε στην ταινία είναι το 1/100 από αυτό που πραγματικά βιώσαμε και που συνεχίζουμε να βιώνουμε. Εξακολουθείς να είσαι σαν ζώο στο τσίρκο».

Η σκηνοθέτρια αναφέρει συγκεκριμένα περιστατικά των σχετικά πρόσφατων χρόνων, όχι του μακρινού παρελθόντος. Ο τυρέμπορας από τη Λάρισα τον οποίο άκουσε να λέει «έλα ρε, έλα ρε να δούμε λεσβίες». Η οικογένεια από την Αγιάσο που στη δεκαετία του 2010 ήρθε με τα μωρά της στην Ερεσό και όταν είδε ότι στο ξενοδοχείο όπου είχε κάνει κράτηση υπήρχαν λεσβίες, σηκώθηκε κι έφυγε. «Για να μην τα μολύνουμε» πρόσθεσε με πικρό παράπονο στη φωνή η σκηνοθέτρια. «Και αυτή τη στιγμή που μιλάμε υπάρχει μια ολόκληρη νέα γενιά Ερεσιωτών, τα πιτσιρίκια, τα οποία δεν ξέρουν τι να κάνουν με τη ζωή τους και επιτίθενται στις γυναίκες λεσβίες». Η ίδια άλλωστε είχε στο παρελθόν υπάρξει θύμα βίαιης επίθεσης κατοίκου της Ερεσού, του ιδιοκτήτη του ξενοδοχείου στο οποίο έμενε! Ωστόσο, όλα αυτά τα περιστατικά δεν αναφέρονται στην ταινία γιατί στόχος της σκηνοθέτριας δεν ήταν να προκαλέσει. «Προσπάθησα να μην κάνω επιθετική την ταινία γιατί αν έβγαζα όλα αυτά που έχουν πραγματικά συμβεί τότε θα γινόταν μια ακτιβιστική ταινία, και δεν ήθελα να δημιουργήσω τέτοια διάθεση στον θεατή».

Εμπορική εκμετάλλευση

Εν τω μεταξύ, όπως αντιλαμβάνεσαι βλέποντας τη «Λεσβία», η ρήση «με δύο μέτρα και δύο σταθμά» είναι και εδώ παρούσα. Γιατί από τη μια πλευρά υπάρχουν ο συντηρητισμός, το μπούλινγκ και ο «χαβαλές» απέναντι στις λεσβίες αλλά από την άλλη ο οικονομικός παράγοντας, τα χρήματα που οι λεσβίες τουρίστριες αφήνουν στην πόλη. Εμπορικά μιλώντας σε μια κοινωνία που σήμερα έχει αλλάξει ριζικά ως προς την αντιμετώπιση του χρήματος, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα όταν οι λεσβίες «τα φέρνουν». «Δεν είναι καθόλου ευχάριστο να νιώθεις ότι σε θέλουν επειδή φέρνεις λεφτά» είπε η κυρία Χατζηδημητρίου. «Αυτή τη στιγμή που μιλάμε προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν και την ταινία μου ακόμα για να κάνουν τη Λέσβο ΛΟΑΤΚΙ+ προορισμό. Προσπαθώ να τους πως ότι όσοι ανήκουν στους ΛΟΑΤΚΙ+ δεν είναι ζώα που μπαίνουν σε ένα τσουβάλι. Ενα μέρος που έχει λεσβίες δεν σημαίνει ότι είναι επίσης ένα μέρος που μπορεί να έχει γκέι και trans κ.λπ. Υπάρχει μια άποψη ότι “α, ωραία, τώρα που ήρθαν οι λεσβίες και φέρνουν λεφτά, άντε να φέρουμε και όλους τους υπόλοιπους”. Xωρίς να καταλαβαίνουν τίποτα».

Σε αυτό το σημείο βέβαια υπάρχει ένα παράδοξο που εκφράζεται υπό μορφή παραπόνου από την ίδια την κυρία Χατζηδημητρίου που είναι αφηγήτρια στη «Λεσβία». Αν η Ερεσός είχε γίνει «ιερή ατραξιόν» στη δεκαετία του 1980 για τις λεσβίες που έβρισκαν εκεί τον δικό τους παράδεισο, η ίδια η σκηνοθέτρια λέει στην ταινία ότι στην ουσία η Ερεσός πλέον δεν χρειάζεται διότι με την εξάπλωση του Internet, τη διαδικτύωση και την παγκοσμιοποίηση, δεν είναι πλέον απαραίτητη. Μια Ερεσός μπορεί να βρεθεί παντού. «Αυτό που περιγράφετε συνέβαινε γύρω στο 2010 και ήταν μια φάση όπως και ο λόγος για τον οποίο ξεκίνησα να κάνω την ταινία» είπε η κυρία Χατζηδημητρίου.

«Το φινάλε της Λεσβίας θα ήταν μάλιστα διαφορετικό αλλά άλλαξε όταν τα επόμενα χρόνια στην Ερεσό γνώρισα νεαρά άτομα, non binary, trans men και λεσβίες που έρχονταν να περάσουν τις διακοπές τους εκεί χωρίς να έχουν καμία σχέση με την κοινότητά μας. Οταν είδα το πόσο  πραγματικά τα καινούργια αυτά άτομα που έρχονταν είχαν ανάγκη αυτή την κοινότητα, άλλαξα. Γιατί αυτό που συμβαίνει στην Ερεσό είναι εμπειρία. Δεν ξέρω καν αν κατάφερα να το περιγράψω έτσι όπως πραγματικά είναι. Ενα βίωμα. Η κοινότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια να βρίσκεσαι ανάμεσα σε αυτές τις γυναίκες. Αυτό δεν υπάρχει στον ψηφιακό χώρο. Κάποια στιγμή πήγε να χαθεί, ναι, αλλά τώρα το ξαναβρίσκουμε». Η σκηνοθέτρια είπε ότι σε όλα τα φεστιβάλ που προβλήθηκε η ταινία – του BFI, του Αμστερνταμ, του Εκράν, του Βερολίνου – νεαρά κορίτσια την πλησίαζαν και της έλεγαν «σας ευχαριστούμε που κάνατε αυτή την ταινία και θέλουμε να έρθουμε στην Ερεσό».

«Μιλάμε όμως για κορίτσια που είναι και ακτιβίστριες και φεμινίστριες και συνειδητοποιημένες. Που σημαίνει ότι υπάρχει μια ελπίδα να στηθεί ξανά αυτή κοινότητα και να μην μετατραπεί σε ένα πράγμα του τύπου “τρώμε πίνουμε”».